قشقاوی، معاون کنسولی، پارلمانی و امورایرانیان وزیر امور خارجه تشریح کرد:
روابط ایران و عربستان، رمز موفقیت مراسم اربعین و آمادگی لغو ویزا بین ایران و عراق
معاون وزیر امور خارجه کشورمان از آغاز سطحی از گفتگوها میانایران و عربستان درباره روابط دوجانبه و برخی از مسائل منطقهای خبر داد.
«حسن قشقاوی» معاون کنسولی، پارلمانی و امورایرانیان وزیر امور خارجه دیروز، یکشنبه در برنامه «من طهران» شبکه خبری «العالم»، دیدار محمدجواد ظریف وزیر امور خارجهایران و عادل الجبیر همتای سعودی وی را خوب توصیف کرد و گفت: در کنار ملاقاتهائی که سفیر جمهوری اسلامیایران در ریاض با برخی از مقامات عربستان در وزارت خارجه یا غیره داشت، میتوان گفت که سطحی از گفتگوها میانایران و عربستان درباره روابط دوجانبه و برخی از مسائل منطقهای آغاز شده است.
وی درباره سطح روابط دیپلماتیکایران و عربستان سعودی و سفیر این کشور، گفت: سفیری از سوی عربستان معرفی شده است که روند کارش در داخل کشور در حال بررسی است.
قشقاوی با اشاره به دیدار وزیر امور خارجهایران با همتای سعودی وی و نیز دیدار سفیرایران با برخی از مقامات عربستانی در ریاض، ابراز امیدواری کرد که حاصلاین دیدارها و گفتگوها و ادامه آن، زمینه را برای تعامل بیشتر میانایران و عربستان فراهم کند.
* روابط ایران و عربستان قطع نیست
وی گفت که روابطایران و عربستان قطع نیست، و سفارتهای دو کشور درطرف مقابل فعال است و حتی درحادثه تلخی مانند فاجعه منا دیدارهائی وجود داشته است، اما امیدوارم که در تداوماین گونه رایزنیها، تعامل بیشتر از گذشته صورت گیرد.
* نمی توان از کنار حادثه تلخی مانند منا گذشت
قشقاوی درپاسخ بهاین سؤال کهایاایران درنظر دارد که در سالاینده درقضیه اعزام حجاج بیت الله الحرام به عربستان بازنگری کند یا خیر، گفت: طبیعی است که انجام حج واجب به عنوان حکم شرعی را نمی توان نادیده گرفت، چه از طرف ما به عنوان فرستنده حجاج و چه از طرف عربستان که میزبان حجاج است و نظر فقهی علمای عامه و امامیهاین است که حج امر واجبی است و کسانی که مستطیع هستند باید زمینه حضور آنان فراهم شود، تا الان تصمیمی درباره حضور یا عدم حضور حجاجایرانی در حج چه از سویایران یا طرف مقابل گرفته نشده است؛ اما واقعیتاین است که نمی توان از کنار حادثه تلخی مانند منا گذشت.
قشقاوی تأکید کرد: حالااین حادثه به هر علتی روی داده باشد، اعم از قصور یا تقصیر ماموران یا اطاله در انجام وظیفه افراد مسؤول، واقعیتاین است که جانهای بسیار ارزشمندی در لباس احرام و در سرزمینی که در همه جای قرآن از آن به عنوان « بلد امن « نام برده شده است، چه ازایرانیها و چه از غیرایرانیهای مسلمان گرفته شد؛ طبعاً وقتی یک حادثه عادی در مکانی روی میدهد، آن کشور باید تلاش کند تا آن حادثه دیگر تکرار نشود، و عربستان باید برای برگزاری بهتر مراسم در سالاینده همکاری کند و ما هم برای هرنوع کمک و همکاری اعلام آمادگی کردهایم تا جان انسانهای پاک گرفته نشود.
وی تأکید کرد: خانوادههایاین عزیزان داغدار هستند و همهاینهاایجاب میکند که فکر اساسی شود تااین گونه حوادث تلخ اتفاق نیفتد، و حج آمنی برای همه کشورهای جهان برگزار شود.
قشقاوی اظهار داشت: من فکر میکنم کهاین یک انتظار بسیار معقول و منطقی و قابل قبول و اخلاقی است، ضمناینکه حکم دینی است، که ما باید بستر امن در بلد امن برای حجاج فراهم کنیم و تردیدی در اجرایاین حکم نیست؛ طبیعی است که ما و عربستان به عنوان مسلمان، باید فکر اساسی دراین زمینه داشته باشیم.
قشقاوی درپاسخ به سؤالی درباره آخرین آمار حجاجایرانی که در فاجعه منا جان باختند یا مفقود شده اند، گفت: حدود چهارصد و شصت نفر مجموع کشتهها بود. از مفقودان نیز شصت – هفتاد نفر باید تعیین تکلیف شده باشند. آنهائی که کاملا وضعشان مبهم است شاید 13 یا چهارده نفر باشند.
* پیگیریها برای یافتن حجاج مفقود ادامه دارد
وی افزود: خوشبختانه طبق روندی که شروع شده بعد از جریان مرحوم رکن آبادی، خانوادهها میروند و از نزدیک دی ان انهای طرف سعودی و دی ان انهائی که ما از بستگان متوفی میدهیم، با هم تطبیق میشود.این زمینه خیلی خوبی را فراهم کرده است که کشف پیکرهای مطهراین عزیزان بهتر صورت میگیرد.
* خوشبین هستیم که وضعیت بقیه مفقودان روشن شود
قشقاوی تأکید کرد: البته، برنامه مااین است که با مساعدت دولت عربستان خانوادهها بتوانند از نزدیک بروند تا هم شواهدی را که هست ببینند و هماینکه بحث دی انای به لحاظ تکنیکی و پزشکی و تطابق فنی و پزشکی دی انایهایایرانی و سعودی پیشرفت حاصل شود. بنابراین، ما خوشبین هستیم که به امید خدای بزرگ بقیه هم وضعیتشان روشن شود.
وی درباره نحوه چگونگی تطبیق دی انای گفت: مشکلاینجا است که شماری ازاین افراد در آنجا دفن شده اند، و نبش قبر و مسائل دیگر منوط بهاین است که انطباق دی انای کامل صورت گیرد. هر چقدر کهاین از نظر زمانی پیشرفت کند، شناسائی مفقودین هم با سهولت بیشتری صورت میگیرد.
قشقاوی درخصوص اقدامات وزارت امور خارجه برای پیگیری موضوع مفقودان و تشکیل کمیته حقیقت یاب درباره عواملاین فاجعه و پیگیری در سطح بین المللی، گفت: وضعیت مفقودان که بحث فنی وپزشکی است که در واقع در سفری که بنده و وزیر محترم بهداشت داشتیم، توافقی با شورای حج عربستان صورت گرفت، و مذاکراتی که آقایهاشمی با همتای سعودی داشت، آن توافق در حال عملی شدن است، و تا الان هم بخشی از آن عمل شده و طرف سعودی در اجرای آنچه درباره آن توافق صورت گرفته همکاری داشت.این مربوط است به موضوع اول و امیدواریم که بقیه مفقودان هم بر اساس همان توافق و تبادل اطلاعات دی انای صورت گیرد و همکاری ادامه یابد.
* یادداشت رسمی برای تشکیل کمیته حقیقت یاب
معاون وزیر خارجه درباره کمیته حقیقت یاب گفت: ما یادداشت رسمی به عربستان دادهایم و در ان اعلام آمادگی کردهایم که با عربستان و یا سایر کشورهائی که جان باخته دارند، در کمیتهای تحت عنوان حقیقت یاب حضور داشته باشیم.
وی افزود:این یادداشت را ما بعد از ملاقات با شورای حج عربستان مطرح کردیم و در آنجااین بحث را مطرح کردیم، اما چون پاسخی دریافت نکردیم، یادداشت رسمی دادیم.
* تا کنون سرعت عملی از دولت سعودی ندیدهایم
قشقاوی خاطرنشان کرد: حرف ما با دولت سعودیاین است که مانند حادثه اول یعنی حادثه جرثقیل که کمیتهای را تشکیل و موضوع را بررسی و شرکت متخلف را اعلام کردند و حتی اعلام غرامت کردند، اقدام کنند. اما متاسفانه علی رغماینکه در همان جلسه به ما گفته شد که به امر ملک سلمان و بعدا در خبرها آمده است به امر محمد بن نایف بناست درباره حادثه دوم که حادثه منا بود بررسی شود، اما مااین سرعت عمل را تاکنون از دولت سعودی ندیدهایم.
وی اظهار داشت: حجم کشته شدگان در حادثه جرثقیل خیلی کمتر بود، اما به نظرم در آنجا خوب عمل شد و زود هم عمل کردند؛ یعنی بلافاصله گفتند شرکت مقصر است و اعلام مقصر کردند و نحوه اعلام دیه و غرامت را نیز اعلام کردند، اما درباره منا تا الان که نزدیک به سه ماه است میگذرد، هنوز هیچ خبری نیست در حالی که حجماین فاجعه خیلی گسترده تر از حادثه سقوط جرثیل بود.
* منتظر نتیجه تحقیقات و اعلام مقصر هستیم
قشقاوی تأکید کرد: ما، کشورها و خانوادهها منتظر نتیجه همان تحقیقاتی هستیم که خودشان اعلام کردند به دستور ملک سلمان تشکیل شده است. اولا یک آمار دقیق تری ارائه شود چون آمارها واقعا متناقض است، حتی از کشورهای مختلف. دوماینکه ماموری یا شرکت و یا هر کسی که متولی بود و خطا کرده و تقصیر داشته است، اعلام شود. سوماینکه بالاخره، مبلغی را به خانواده جانباختگان بپردازند و حالا ما حتی روی شکلش هم حرف یا واژه خاصی نداریم واینکه بگوییم غرامت، دیه یا هر عنوان دیگری که قانون آنجاست، اما آنچه مهم استاین است که خسارت و آسیب دیدگان بالاخره باید مبلغی دریافت کنند.
قشقاوی در پاسخ بهاین سؤال کهایا به لحاظ قانونی ممکن است عربستان سعودی مسؤولیتاین حادثه را بپذیرد و غرامت به خانوادههای قربانیان بدهد، اظهار داشت: ما الان خبر دقیقی نداریم، اما در حد شایعات از برخی رسانهها است که برخی از کشورها شروع کرده اند. من نمی خواهم اسم کشوری را ببرم، اما به بعضی از جانباختگان مبالغی داده شد و عنوانش را هم نمیدانم ولی درباره کشته شدگانایرانی چنین کاری صورت نگرفته است. ما از آقای صادقی سفیرمان در ریاض خواستیماین موضوع راهم در کنار موضوعهای دیگر با طرف سعودی مطرح کند. دو سه شب قبل من با وی صحبت کردم. اولا درباره چیزی که اکنون در خبرها یا شایعات است، سوال کند و بپرسد کهایا درباره اقدام آنها درخصوص برخی از کشورها درست است یا غلط و اگرچنین چیزی هست، طبعا چنین چیزی هم دربارهایران اجرا شود، مخصوصا تعداد کشته شدگان ما در بین کشورهای دیگر جرو ردیفهای بالا است.
وی در پاسخ بهاین سؤال کهایا ازنظر قانونی پرداخت دیه مسؤولیت عربستان است، گفت: هر کشوری قانون خودش را دارد، اما بنا شده است که هم مستشاران حقوقی را دعوت کنیم. ما به سفیران خود اعلام کردهایم که با حقوقدانها در کشورهای دیگر مانند حقوقدانهای خوب در مصر، تونس یا کشورهای حوزه خلیج فارس که با قوانین و مقررات سعودی آشنائی دارند صحبت کنند و نظر حقوقدانها و وکلای بین المللی را دراین باره جویا شوند. ما هم میگوییم که بر اساس قانون خودشان عمل شود.این در بحث دوجانبه مطرح است.
* اقداماتایران در صورت همکاری نکردن عربستان
قشقاوی در پاسخ بهاین سؤال که اگراین روند ادامه داشته باشد و عربستان همکاری نکند،ایران چه اقدامی انجام خواهد داد، و آیا به دادگاههای بینالمللی یا سازمان ملل متوسل خواهد شد، گفت: معمولاً جلساتی با حقوقدانها داشتیم و از آنها با حضور دادستان محترم کشور پرسیدیم که راه چیست.
یک نظراین است که ممکن است به نهادهای بینالمللی مانند شورای امنیت، مجمععمومی سازمان ملل یا شورای حقوق بشر ارجاع داده شود، اما واقعیتاین است چنین چیزی مقداری جنبه سیاسی دارد؛ یعنی رأی کافی که کشورها برایاین ارجاع بدهند. مثلاً، چیزی که درباره مرحوم رفیق حریری در لبنان شکل گرفت که بعد از ترور کمیته حقیقتیاب توسط سازمان ملل تشکیل شد یا آنچه بعد از جنگ بوسنی شکل گرفت یا موارد دیگر.
وی افزود:این مستلزم رای بالا در سطح بینالمللی است و اگر همکاری و تعامل عرصه بینالمللی و سطح کشورها مخصوصاً قدرتها بزرگ نباشد، عملاً این کار به نتیجه نمی رسد.
قشقاوی در ادامه گفت: راه دوماین است که با رضایت طرفین، ما و عربستان سعودی، مسئله را به دادگاه بینالمللی کیفری و لاهه که دو نهاد و مرجع بینالمللی قضائی است
ارجاع بدهیم و دراین خصوص هم باید گفت که هم ما و هم عربستان همه کنوانسیونهایاین دو نهاد بینالمللی را نپذیرفتهایم و علاوه براینکه باید تراضی (رضایت دو طرف) حاصل شود واین موردی است که یک کشور نمیتواند (اقدام کند.) و غیر از مورد اول که گفتم بینالمللی است و
در آن یک نهاد بینالمللی ارجاع میدهد. راه دوم، راه تراضی و تعامل دو طرف است که در حال انجام حالت تطبیقی قانون عربستان و قانونایران هستیم.
قشقاوی گفت: راه سوم اقامه دعوی در محاکم عربستان است. دراین باره هم باید وکلا بگویند که چگونه ممکن است، واینکهایا به صورت مدنی یا کیفری صورت میگیرد؟این امر همچنین نیازمند اطلاع از قوانین عربستان است تا ما بتوانیم از آن طریق عمل کنیم. یک نظر دیگراین است که دولت عربستان تا چه مقدار حاضر است با محاکم داخلی خودشان دراین زمینه همکاری کند یا اصلاً محاکم داخلی چه مقدار از سیطره و قدرت دولت سعودی استقلال دارند.
قشقاوی تأکید کرد: راه چهارماین است که در محاکم داخلی ما اقامه دعوی شود، کمااینکه شعبی هم در نظر گرفته شده و کار شروع شده و مستنداتی جمعآوری شده است. اما سؤال حقوقیاین است که چنانچه ما در داخل به چنین نتایجی برسیم، تنفیذ و اجرایاین احکام به چه شکلی خواهد بود؟ایا احکام صادره ازدادگاههای خود را میتوانیم نزد دولت سعودی اعمال کنیم.
* همکاری و همدلیایران و عراق رمز موفقیت مراسم اربعین
وی درپاسخ به سؤالی درباره زیارت میلیونهازائر ازایران و از کشورهای دیگر از مرقد امام حسین(ع) درکربلای معلا به مناسبت اربعین حسینی و مقایسه آن با مراسم حج امسال گفت: در مقام مقایسهاین دو مراسم نیستم، زیرا ابعاد مراسمی مانند اربعین با حج متفاوت است، اما امنیتی که برای زائران امام حسین(ع) وجود داشت، بهاین معنا نبود که بدخواهی و جریانهای تکفیری و تروریستی نباشد، یا نخواسته باشند مشکلیایجاد کنند؛ نه در مسیر بلکه درجاهای دیگر وجود داشت، برخی از مشکلات کوچک در بغداد یا جاهای دیگر وجود داشته است اما
دو ملت بزرگ و متمدنایران و عراق با اشتراکات عظیمتمدنی، دینی و فرهنگی و اصولاً در مراسم تشخیص میزبان و مهمان سخت است و دراین مواکب، هم عراقیها میزبانی کردند و همایرانیها تلاش کردند.
وی افزود: دوم اراده جدی دو دولت، تأمین و تضمین امنیت بود و هیئتی ازایران به ریاست معاون وزیر کشور قبل از اربعین به بغداد سفر کرد و تماسهای تلفنی مستمر میان دکتر رحمانی فضلی با همتای عراقیایشان بود.
قشقاوی اظهار داشت: علیرغماینکه امسال برخلاف سال گذشته روادید لغو نشد، و طبعاًاین مستلزم وقفه در صدور ویزا میشد، اما با ابتکار دولت عراق، 66 نیروی جدید و تازه نفس
در گروههای شش نفره، یازده دفتر جدید را برای صدورایجاد کردند واین ابتکارات با ارزش جای تشکر دارد و من به معاون وزیر خارجه ورئیسکمیته سیاسی و کنسولی ستاد اربعین از دولت و ملت عراق تشکر میکنم که
شرط همسایگی و مهمان نوازی را به جا آوردند.
وی گفت: دولت عراق به عنوان مسؤل تأمین امنیت زائران در داخل خاک عراق، به خوبی از عهدهاین وظیفه برآمدند وایران آماده است حتی از الان برای اربعین سالاینده همکاری کند.
قشقاوی بر آمادگی کاملایران برای لغو کامل ویزا با عراق تأکید کرد و اظهار داشت: پارسال قبل از اربعین مذاکرات کنسولی من شخصاً داشتم و به صراحت نظرایران را برای لغو کامل ویزا اعلام کردم و پارسال گشایش بهتری شد و برای گذرنامه سیاسی و خدمت لغو ویزا شد و اکنون درمرحله لغو ویزا برای دارندگان گذرنامه سیاسی و خدمت هستیم و این تصمیم برای شهروندان عادی نیز دردست بررسی است.
* ایران آمادگی لغو کامل ویزا با دولت عراق را دارد
قشقاوی خاطرنشان کرد: دولت ایران آمادگی لغو کامل ویزا با دولت عراق را دارد و هر لحظه که برادران ما در عراق پاسخ دهند، ایران به صورت متقابل حاضر به لغو ویزا است واین سیاست کنسولی دولت است کهایران براساس آن آماده همکاری با همه کشورها، برای لغو ویزا به شرط عمل متقابل است.
وی افزود: طرف عراقی اعلام کرده است که در حال بررسی است و ما منتظریم که نتیجهاین بررسی مثبت باشد و اگر لغو کنند، ما هم لغو خواهیم کرد.
* مایلیم محبت برادران عراقی را در 28 صفر جبران کنیم
معاون کنسولی، پارلمانی و حقوقایرانیان خارج از کشور وزارت امور خارجه گفت: مایلیم همین محبتی که برادران عراقی در اربعین با ما داشتند؛ ما هم در 28 صفر جبران کنیم. اگر آن عزیزان لغو ویزا کنند، ما هم آمادگی لغو ویزا داریم.
وی در پاسخ بهاین سؤال که اقدامات غیرقانونی برخی زوارایرانی و ورود بدون ویزا به عراق را چگونه تفسیر میکنید و ایران در قبال آن چگونه عمل خواهد کرد؟ گفت: ما تاکنون هیچ گزارشی رسمی از تعدادشان دریافت نکردیم اما موضع رسمی و قانونی دولتهایایران و عراق به وضوح روشن است.
درایران در عالیترین سطح یعنی امام خامنهای موضعگیری شد و از همه زائران خواستند و فرمودند که به نظرات دولت درباره مکانیزم خروج - یعنی دریافت گذرنامه معتبر و ویزا- عمل کنند.
قشقاوی افزود: رهبر معظم انقلاب اسلامی با تأکید فرمودند که حتماً عمل کنید. شبکه العالم نیز بارها در زیرنویسهای خود از قول بنده و دیگر مقامات اعلام کرد که دریافت ویزا ضروری و حتمی است.
وی تصریح کرد: من نمی دانم در یکی از مرزها چه اتفاقی افتاد و تا الان نیز گزارش رسمی دریافت نکردم، ولیاینجا دو مامور وجود دارد یک مأمورایرانی کهاین سوی پایانه مرزی است که خروج ازایران صورت میگیرد و یک مامور عراقی که آن سوی پایانه است. من فکر میکنم - اگر صادقانه، بدون تعارف و غیر سیاسی بخواهیم سخن بگوییم- واقعیتاین است که ماهیتاین پیادهروی و زیارت زوار و بالاخره احترامی که هر دو سوی (ایران و عراق) معمولا به زوار امام حسین(ع) دارند، احتمالا منجر بهاین شده که بعضاً موردی پیش آمده و اعمال قانون قطعی صورت نگرفته باشد.
وی افزود: من یادم میآید کهاین بحثها بارها مطرح بود. اگر فردی قانونشکنی کندایا میشود پلیس برخورد خشونتآمیزی داشته باشه و آیا عوارض اخلاقی ندارد؟ به نظر من،این ملاحظه مأمورین دو سوی مرز بود که احتمالاً آنگونه که بایسته و دستور قانون بود، اعمال قانون نکردند، هیچ دلیل درگیری نداشت و حتی اگر برادران عراقی بعضاً با تسامح برخورد کردند، بهاین خاطر بوده است.
قشقاوی درعین حال گفت: اما من فکرمی کنم که اگر چنانچه سیستم ویزا لغو نشود، در درجه اول خود مأمورین ما باید فکری کنند که (این امر) تکرار نشود. به نظر من، یک چاره اندیشیاین است که از شهرهای دورتر اجازه حضور و ازدحام در پایانهها داده نشود که در مرز چزابه و شلمچه شاهد آن بودیم، اما در مهراناینگونه نبود زیرا جمعیت مهران هم بیشتر بود وعلیرغم تلاشی بسیار خوبی که مسئولان استانایلام مخصوصاً پلیس استان داشتند و من شاهد آن بودم، اما ازدحام خیلی زیاد بود، و همچنین ممکن است که زیر ساخت استان قوی نباشد، ولی در چزابه و شلمچه از یازده کیلومتر مانده به پایانه امکان حضور وجود نداشت.
وی افزود: در مهران هماین سختگیریها وجود داشت اما گاهی متأسفانهاین شایعهها در شبکههای مجازی رواج مییافت که درست نبود. واقعاً ما به عنوان موضع رسمی، همواره از طریق رسانهها و حتی گاهی شبانه روزی از زوار خواهش میکردیم که ویزا دریافت کنند.
* زیارت حضرت سیدالشهدا(ع) مستحب، ولی احترام به قوانین دو دولتایران و عراق واجب است
معاون وزیر خارجه تصریح کرد: به نظر من، اگر سالآینده دریافت ویزا لغو شد؛ خوب خواهد بود اما اگر لغو نشد، بالاخره باید به گونهای از کیلومترها قبل از (رسیدن به) پایانه فکری کرد چون وقتی که لب مرز ازدحام میشود و افراد نزدیک دروازه قرار میگیرند، احساس احترامی که ما و هم طرف عراقی به زائران امام حسین(ع) داریم و انگیزههای عاشقانهای که در زائران هست، مانع از برخورد خشونتآمیز میشود. شاید یک مقدار برخورد ترحم آمیز زمینهای را فراهم کند که برخی قانون شکنی کنند.
اما مااینجوری فکر میکنیم، اگر زیارت حضرت سیدالشهدا(ع) مستحب است، احترام به قوانین دو دولتایران و عراق واجب است و همواره تأکید داریم کهاین مقدم بر آن است. کسی که ویزا ندارد نباید برود زیرا هیچ توجیهی وجود ندارد، و این عبور غیرمجاز بوده، و به لحاظ دولت عراق خلاف قانون است.