بیش از چهارده قرن از واقعه عاشورا میگذرد، اما این رویداد همچنان در شمار تأثیرگذارترین رخدادهای تاریخ اسلام قرار دارد؛ حادثهای که از مرز یک واقعه تاریخی فراتر رفته و به جریانی فکری، فرهنگی و اجتماعی در میان مسلمانان تبدیل شده است. از همین رو، محرم هر سال فرصتی برای بازخوانی مفاهیم و ارزشهایی است که در متن این نهضت بزرگ نهفته است.
عاشورا تنها روایت یک نبرد نیست، بلکه مکتبی برای ترویج ارزشهایی همچون حقطلبی، عزت، مسئولیتپذیری، مقابله با ظلم و پاسداری از هویت دینی به شمار میرود. بر همین اساس، تبیین فلسفه قیام امام حسین(ع) و توجه به کارکردهای فرهنگی و اجتماعی عزاداریهای حسینی، از مهمترین موضوعاتی است که در ایام محرم مورد توجه قرار میگیرد.
عزاداریهای محرم ضامن ماندگاری نهضت امام حسین(ع) است و به حیات معنوی جامعه معنا میبخشد
حجتالاسلام سعید علیزاده، استاد دانشگاه تبریز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به فلسفه عزاداریهای ماه محرم اظهار کرد: آیینهای سوگواری برای امام حسین(ع) تنها یک مراسم مذهبی نیست، بلکه نقشی مهم در حیات معنوی و سعادت دنیوی و اخروی انسانها دارد. جایگاه ویژه این عزاداریها به نقش بیبدیل امام حسین(ع) در هدایت جامعه اسلامی بازمیگردد و همین مسئله سبب شده است که یاد و نام آن حضرت در طول تاریخ زنده و ماندگار بماند.
وی با بیان اینکه سنت عزاداری برای سیدالشهدا(ع) در طول زمان متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی دستخوش تغییراتی شده است، گفت: در گذشته، مراسم سوگواری برای مدت طولانیتری برگزار میشد، اما امروزه بیشتر در قالب دهه محرم و آیینهای مرتبط با آن دنبال میشود. با این حال، فرهنگ عزاداری به روز عاشورا محدود نیست و در بسیاری از مناطق تا اربعین حسینی و حتی پس از آن نیز با شیوههای مختلف همچون برگزاری هیئتها، قرائت زیارت عاشورا و مجالس توسل استمرار دارد.
وی با تأکید بر نقش عزاداری در حفظ پیام نهضت عاشورا خاطرنشان کرد: اگر فرهنگ یادآوری و بزرگداشت قیام امام حسین(ع) تداوم نمییافت، امکان به فراموشی سپرده شدن بسیاری از حقایق تاریخی وجود داشت. عزاداریهای حسینی علاوه بر زنده نگه داشتن ارزشهایی همچون عزت، آزادگی و مقابله با ظلم، زمینهساز تقویت هویت دینی در جامعه است و همچنان میتواند نسلهای مختلف، بهویژه جوانان، را با آرمانها و اهداف نهضت عاشورا پیوند دهد.
عاشورا منشور ماندگار فرهنگ ناب اسلامی است
حجتالاسلام عزالدین تقیزاده، کارشناس مذهبی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به جایگاه واقعه عاشورا در فرهنگ اسلامی اظهار کرد: عاشورا یکی از ماندگارترین جلوههای فرهنگ ناب اسلام به شمار میرود و تبیین اهداف و فلسفه این قیام از مهمترین وظایف فرهنگی و دینی در ایام محرم است. بسیاری از نابسامانیها، بیعدالتیها و ناهنجاریهای موجود در جوامع بشری ناشی از کمتوجهی به پیامها و آموزههای نهضت امام حسین(ع) است و از این رو پرداختن به ابعاد معرفتی عاشورا اهمیت ویژهای دارد.
وی با بیان اینکه مراسم و برنامههای ماههای محرم و صفر نقش مهمی در حفظ ارزشهای دینی و انسانی دارند، گفت: عزاداری برای سیدالشهدا(ع) نباید صرفاً به عنوان یک آیین سوگواری تلقی شود، بلکه این مراسم حامل یک فرهنگ عمیق و اثرگذار است که در حفظ هویت اسلامی و تداوم ارزشهای الهی نقشآفرینی میکند. اگر نهضت عاشورا و قیام امام حسین(ع) رخ نمیداد، استمرار بسیاری از آموزهها و آرمانهای اسلامی با چالش مواجه میشد.
وی فلسفه عاشورا را مقابله با ظلم، فساد و تبعیض دانست و خاطرنشان کرد: ترویج ارزشهای انسانی و الهی از مهمترین اهداف این نهضت است. صیانت از اصالت مجالس عزاداری و پاسداری از مکتب اهلبیت(ع)، نیازمند آگاهیبخشی و مقابله با تحریفها و شبهات است.