حجتالاسلام والمسلمین سیدمسعود عمرانی گفت: سیره امام رضا(ع) در برخورد با پیروان ادیان نشاندهنده اوج کرامت انسانی و اخلاق نبوی است و ایشان با جاثلیق(مسیحیان)، رأسالجالوت(یهودیان)، هربذ(زرتشتیان) و عمران صابی(صابئان) از بزرگان ادیان مختلف به بحث و گفتوگو میپرداختند.
امام رضا(ع)حجتالاسلام والمسلمین سیدمسعود عمرانی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان در گفتوگو با خبرنگار ایکنا در خصوص سیره عملی امام رضا(ع) در برخورد و مواجهه با سایر ادیان اظهار کرد: درک دقیق فضای مناظرات امام رضا(ع) به شناخت ابعاد علمی و عملی سیره ایشان کمک میکند، فضای حاکم بر جلسات علمی و بر پایه اصول عقلانی بود و با بهکارگیری عقل و منطق، مخاطبشناسی دقیق و تسلط بر منابع طرف مقابل مناظرات خود را پیش میبردند و بهطور کلی سیره ایشان در برخورد با مخالفان مبتنی بر حفظ کرامت انسانی بوده است.
وی درباره فضای شکلگیری مناظرات امام رضا(ع) با پیروان ادیان افزود: مناظرات امام(ع) با پیروان سایر ادیان و مذاهب، یک رویداد تاریخی مهم بود که در شرایط خاص سیاسی و فرهنگی عصر خود شکل گرفت و درک دقیق این فضا به شناخت ابعاد علمی و عملی سیره ایشان کمک میکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان درباره مهمترین مناظرات امام رضا(ع) تصریح کرد: مهمترین مناظرات بین سالهای ۲۰۱ تا ۲۰۳ هجری قمری در شهر مرو و در کاخ مأمون عباسی برگزار شد. در این دوره، امام(ع) به اجبار بهعنوان ولیعهد منصوب شده بودند. درباره انگیزههای مأمون از تدارک این جلسات، دیدگاههای مختلفی وجود دارد، عده کمی معتقد بودند مأمون که گرایشهای اعتزالی داشت، بهدنبال بهرهمندی از دانش امام بود و در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که هدف اصلی مأمون، تخریب چهره علمی امام(ع) و نشاندادن ناتوانی ایشان در برابر دانشمندان بود، اما در هر صورت، این جلسات به فرصتی طلایی برای تبیین اندیشه ناب شیعه تبدیل شد.
عمرانی ادامه داد: امام(ع) با آگاهی کامل از اهداف پشت پرده از این صحنه بهعنوان بزرگترین رویداد فرهنگی دوران خود برای به چالشکشیدن انحرافات فکری و اثبات حقانیت اهل بیت(ع) بهره بردند. فضای علمی و روششناسی مناظره و فضای حاکم بر این جلسات بیشتر علمی و بر پایه اصول عقلانی بود، نه جدالهای تعصبی.
وی با تأکید بر اینکه ویژگیهای روششناختی امام(ع) در این مناظرات از چند جهت قابل توجه است، بیان کرد: این موارد شامل اول تسلط بر منابع طرف مقابل است که ایشان برای اثبات باورهای خود به کتابهای آسمانی مانند تورات و انجیل استناد میکردند، دوم بهکارگیری عقل و منطق است و در تمام مناظرات، هدف ایشان غلبه بر انحراف بود، نه غلبه بر افراد و سوم مخاطبشناسی دقیق که در اینباره امام(ع) با هر فرد، متناسب با سطح دانش و شخصیت او سخن میگفتند و با احترام کامل به طرف مقابل، چنان پاسخ میداد که گویی خود را مخاطب سخنان او میداند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان تأکید کرد: سیره امام(ع) در برخورد با پیروان ادیان نشاندهنده اوج کرامت انسانی و اخلاق نبوی است و ایشان با جاثلیق(مسیحیان)، رأسالجالوت(یهودیان)، هربذ(زرتشتیان) و عمران صابی(صابئان) از بزرگان ادیان مختلف به بحث و گفتوگو میپرداختند، علاوه بر این یکی از محورهای اصلی مباحث امام رضا(ع) با عالمان مسیحی و یهودی در مرو، موضوع نبوت پیامبر اسلام(ص) و بشر بودن حضرت عیسی(ع) بود که از اهمیت ویژهای برخوردار است.
عمرانی همچنین در باب اهمیت حدیث سلسلةالذهب بیان کرد: این حدیث به دلیل محتوای ژرف و تأکید ویژه امام رضا(ع) بر آن به یکی از مشهورترین احادیث در فرهنگ شیعه و اهل سنت تبدیل شده است و ابعاد اهمیت آنرا میتوان در چند مورد جستوجو کرد؛ اول دلیل نامگذاری که یعنی این حدیث به دلیل زنجیره سند معصوم و ناب خود به «سلسلة الذهب»(زنجیره طلایی) معروف شده است، چراکه تمام راویان آن، امامان معصوم و بیعیب هستند، دوم به دلیل محتوا و بستر تاریخی بیان است، زیرا امام رضا(ع) این حدیث را هنگام ورود به نیشابور در مسیر هجرت اجباری به خراسان در جمعیتی انبوه که به استقبال ایشان آمده بودند، بیان فرمودند، این حدیث، از نوع حدیث قدسی است، یعنی حدیثی که پیامبر(ص) آن را از خداوند متعال نقل کرده است.
وی ادامه داد: سوم چرایی شهرت و اهمیت فوقالعاده است، شهرت و تأکید بینظیر بر این حدیث، ریشه در چند ویژگی منحصر به فرد دارد؛ اول ارتباط توحید و ولایت که در این حدیث، توحید بهعنوان حصن متین یعنی دژ محکم الهی معرفی شده است، اما ورود به این دژ منوط به پذیرش ولایت اهل بیت(ع) دانسته شده است و به عبارت دیگر، بدون ولایتپذیری، توحید حقیقی محقق نمیشود، دوم اعتباربخشی به حدیث اهل بیت(ع) است که با بیان این حدیث، امام رضا(ع) به کلیت روایات اهل بیت(ع) اعتبار بخشیدند و سوم جامعیت پیام چون این حدیث افزون بر شیعه در منابع معتبر اهل سنت نیز نقل شده و مورد توجه ایشان قرار گرفته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان مشهد در خصوص جایگاه امام رضا(ع) نزد اهل سنت و نقش ایشان در گسترش فرهنگ تشیع، تصریح کرد: امام رضا(ع) نه تنها در منابع شیعه، بلکه در گستره جهان اهل سنت نیز از جایگاهی والا و بیبدیل برخوردارند، علمای بزرگ اهل سنت، همواره با زبان احترام و تجلیل از شخصیت علمی و معنوی امام رضا(ع) یاد کردهاند و امام رضا(ع) را بهعنوان یکی از بزرگترین تابعین اهل مدینه (در طبقه هشتم یا دهم) میشناسند. جوینی شافعی از علمای بزرگ اهل سنت، ایشان را سرور پاک و معصوم، آگاه به حقیقت علوم و دانا به امور پیچیده و نهانی توصیف کرده است. در میان اهل سنت هم سنت زیارت مرقد امام رضا(ع) رواج داشته و ایشان را به صاحب کرامات بزرگ میشناسند. امام رضا(ع) تأثیری شگرف در گسترش و تثبیت فرهنگ شیعه در ایران و دیگر سرزمینها داشتهاند.
عمرانی اظهار کرد: با هجرت اجباری امام(ع) به ایران، تشیع نیز از قلب حجاز به سوی خراسان بزرگ حرکت کرد و در این سرزمینها ریشه دوانید و جوهره تشیع که تا پیش از این بهصورت اقلیتهای پراکنده در ایران وجود داشت، با حضور و اقدامات فرهنگی، علمی و سیاسی حضرت به سمت سازماندهی و تقویت و تبدیلشدن به یک گفتمان غالب پیش رفت.
وی در پایان درباره اقدامات عملی امام رضا(ع) در ترویج فرهنگ تشیع گفت: حضرت با استفاده از ابزارهای گوناگونی همچون برگزاری جلسات پرسش و پاسخ و مناظره با علمای ادیان و مذاهب مختلف، اندیشه ناب تشیع را به اقشار وسیعی از مردم معرفی کردند و در یک مجموع میتوان گفت سیره عملی امام رضا(ع) ترکیبی بینظیر از تعقل، اخلاق و سیاست است و ایشان در مناظرات با استفاده از عقل و منطق، در برخورد با دیگران با رعایت کرامت انسانی و در مواجهه با حاکمیت ستمگر با شجاعت و اصولگرایی، الگویی برای زیستمسئولانه ارائه میدادند.