نهمین گفتار از سلسله‌ مباحث نبوی را در حالی پیش رو داریم که یاد و نام یکی از درخشان‌ترین چهره‌های صدر اسلام، یعنی حضرت خدیجه کبری(س)، بیش از همیشه جان و دل را متوجه خود می‌سازد. بانویی که نه‌تنها همسر وفادار حضرت محمد(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، بلکه پشتوانه‌ای استوار برای رسالت الهی در دشوارترین سال‌های آغازین بعثت بود و نامش با صبر، ایمان، ایثار و بصیرت در تاریخ اسلام ماندگار شده است. در آستانه سالروز رحلت این بانوی بزرگ، شایسته است بار دیگر به زندگی، منش و مجاهدت‌های خاموش اما اثرگذار او بنگریم؛ مجاهدت‌هایی که در کنار پیامبر خدا، به‌ویژه در سال‌های سخت محاصره در شعب ابی‌طالب، نقشی تعیین‌کننده در تثبیت پایه‌های دعوت اسلامی ایفا کرد.
درس 8
خبرگزاری ایکنا، سلسله درس‌گفتار رمضانی با عنوان پای سخن رسول(ص)، را با بیان عبدالحسین طالعی، استاد دانشگاه، پژوهشگر و نویسنده تهیه کرده است تا در قالبی کوتاه و منظم، نکاتی از سیره، اخلاق و درس‌های زندگی پیامبر اکرم(ص) را مرور کند. آنچه در این مجال تقدیم می‌شود تلاشی است برای تأملی کوتاه در عظمت روحی و جایگاه والای حضرت خدیجه(س)؛ بانویی که انتخابش بر پایه حقیقت و کمال بود، نه ظاهر و مال، و وفاداری‌اش تا واپسین لحظات زندگی، جلوه‌ای بی‌بدیل از ایمان و عشق الهی را به نمایش گذاشت. در ادامه بخش نهم این درس‌گفتار را می‌خوانیم و می‌بینیم:
 
«السلام علیک یا رسول‌الله»

نهمین بخش از این سلسله‌گفتارهای نبوی در زمانی تقدیم حضور عزیزان می‌شود که در آستانه رحلت جانسوز حضرت خدیجه کبری(سلام‌الله‌علیها) هستیم؛ که بنابر نقل‌های تاریخی، روز دهم ماه رمضان بوده است.

جایگاه حضرت خدیجه(س) به عنوان مهم‌ترین و وفادارترین همسر رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در میان همسران ایشان و به‌عنوان مدافعی بزرگ از پیامبر(ص) در آن روزهای بسیار بحرانی مکه ـ به‌ویژه در سه سال محاصره سنگین در شعب ابی‌طالب ـ از یک سو و از سوی دیگر اینکه ایشان مادر گرامی حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) هستند و به تعبیری مادر بزرگوار همه ائمه معصومین(علیهم‌السلام) ـ غیر از امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) ـ این جایگاه والا را می‌طلبد که گفت‌وگویی کوتاه درباره حضرت خدیجه(س) داشته باشیم.

ملاحظه بفرمایید؛ از قدیم رسم بر این بوده و هنوز هم چنین است که بانویی که از نظر مالی بسیار توانمند است ـ بانویی که خود تاجر بوده، کاروان‌های تجاری داشته، سفرهای تجاری به نقاط مختلف انجام می‌داده و کارمندانی داشته و به تعبیر امروز، دفتر تجاری مفصلی داشته است ـ طبیعتاً و عرفاً گفته می‌شود که در ازدواج باید با کسی هم‌کفو و هم‌ردیف خود باشد. معمولاً «کفویت» را در مسائل مالی می‌بینند یا در فضای قبیله‌ای آن روز، مردی که می‌خواست با چنین بانویی ازدواج کند، یا باید از نظر مالی قوی می‌بود، یا از قبیله‌ای مهم و نامدار، خلاصه یا «نامی» می‌داشت یا «نانی».

اما رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) زمانی به خواستگاری حضرت خدیجه(س) رفتند که نه «نامی» به آن معنا داشتند ـ چراکه هنوز در آغاز نبوت بودند یا حتی پیش از بعثت که امر نبوت هنوز آشکار نشده بود ـ و نه «نانی»؛ زیرا از نظر مالی بسیار ساده و در ظاهر فقیرانه زندگی می‌کردند، هرچند امانتدار سرمایه‌های عمومی بودند و از آن برای خود استفاده شخصی نمی‌کردند.

نکته نخست در عظمت و کمال حضرت خدیجه(س) این است که به جای توجه به دارایی رسول خدا(ص)، به کمالات ایشان نظر کردند. همین توجه به کمالات رسول خدا(ص) و پذیرش این وصلت، خود اولین نشانه عظمت روحی این بانوی گرامی است.

در جلسات گذشته عرض کردم که برخی از کمالات رسول خدا(ص) یا یاران خاص ایشان را زمانی بهتر می‌توان شناخت که موقعیت‌های مشابه را در دیگران مقایسه کنیم. ممکن است بانویی به خاطر کمالات مردی تن به چنین ایثاری بدهد و با او ازدواج کند، اما پس از گذشت مدتی، سختی‌ها، فقر، محاصره و مشکلات فراوان را تاب نیاورد و جدا شود. این امر از نظر طبیعی قابل تصور است؛ بگوید نتوانستم تحمل کنم و جدا شوند.

اما حضرت خدیجه(س) نه‌تنها تحمل کردند، بلکه به نیکوترین وجه تحمل کردند؛ هم دارایی خود را در راه رسول خدا(ص) خرج کردند، هم مدافع ایشان بودند، هم مروج دعوت ایشان و هم در میان بانوان مکه به ترویج پیامبر(ص) پرداختند. متأسفانه باید عرض کنم که منابع تاریخی ما نقش بانوان را چندان جدی نگرفته‌اند و بانوان غالباً نیمه پنهان تاریخ بوده‌اند. از این رو، آن مقدار از جهاد حضرت خدیجه(س) در ترویج و دفاع از رسول خدا(ص) ـ به‌ویژه در میان بانوان و در پاسخ‌گویی به شبهات ـ کمتر در تاریخ منعکس شده است.

اما همین مقدار که در روایتی صحیح آمده است که جبرئیل بر رسول خدا(ص) نازل شد و عرض کرد که خدای علی‌اعلی به حضرت خدیجه(س) سلام می‌رساند، خود دنیایی عظمت را نشان می‌دهد. در میان این همه انسان غیرمعصوم ـ غیر از پیامبر و امام ـ و در میان بانوانی که کمتر دیده می‌شدند، اینکه خدای متعال به بانویی سلام برساند، عظمت روحی او را آشکار می‌کند و خود دنیایی سخن در بر دارد.

همچنان‌که ائمه اطهار(علیهم‌السلام) احترام فراوانی برای این جده بزرگوار قائل بودند. برای نمونه، امام حسین(علیه‌السلام) در روز عاشورا، هنگامی که فضائل و عظمت‌های خویش را برای آن جماعت اشقیا برمی‌شمردند، یکی از افتخارات خود را این می‌دانستند که فرمودند: «آیا در میان شما کسی هست که فرزند خدیجه کبری(س) باشد؟» این خود نشان‌دهنده جایگاه بلند آن بانوست.

همین‌ها برای درک عظمت حضرت خدیجه(س) کافی است. دست‌کم می‌توانیم در این ماه رمضان، در قرائت قرآن خود، ثواب تلاوت را به حضرت خدیجه(س) اهدا کنیم؛ به پاس سهم بزرگی که در رسیدن این دین و این حقایق والا به ما داشته‌اند.

امیدوارم با ظهور حضرت بقیه‌الله الاعظم(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) و بیانات حکمت‌آمیز ایشان، شأن و مقام و منزلت حضرت خدیجه(س) را بیش از آنچه تاکنون فهمیده‌ایم ـ و بیش از آنچه ائمه اطهار(ع) بیان فرموده‌اند ـ درک کنیم و از شفاعت این بانوی گرامی بهره‌مند شویم، ان‌شاءالله.