آیت‌الله العظمی جوادی آملی، در دیدار دست‌‏اندرکاران همایش فقه هنر:

فقه ما ظرفیت تحوّل دارد

مواد هنر اسلامی هنوز تجسم نشده است کجاست هنری که حسین‏بن‏علیِ در حد دعای عرفه را ترسیم کند؟

مفسر بزرگ قرآن گفت: مواد هنر اسلامی در معارف اسلامی فراوان داریم اما هنوز در قالب هنر، تجسم نشده است.
* فقه ما ظرفیت تحول دارد
آیت‌‏الله جوادی آملی بعد از ظهر دیروز در دیدار با شورای علمی و دست‌‏اندرکاران همایش فقه هنر، با اشاره به مسئله «نزح بئر» در تاریخ فقه که ابتدا به اجماع فقها یک حکم داشت و پس از دوره‏ای که تردیدهائی مطرح شد، بالاخره توسط علامه حلی تغییر حکم پیدا کرد، افزود: فقه ما این ظرفیت را دارد که تحول یابد و عصری بیاید که متأخرین بگویند حکم متقدمین در فلان مسئله، اشتباه بوده است. البته این تغییرات باید هنرمندانه و با رعایت جوانب امر، صورت بگیرد.
* نمونه‏‌هائی از ظرفیت تحول در فقه
وی در ادامه با ذکر نمونه‏‌هائی مانند حکم تصویرگری و مجسمه‏‌سازی در فقه، تصریح کرد: امام خمینی(ره) می‏‌فرمود آن مجسمه‌‏ها را در آن دوره‌ی زمانی می‏پرستیدند. الان که دیگر این‏طور نیست. مثل مسئله شطرنج که وقتی موضوع عوض می‏شود، حکم هم تغییر می‏کند.
* هنرهای کلامی و موسیقائی ظرفیت بالاتری از هنرهای تجسمی دارد
این مفسر قرآن کریم همچنین با تفکیک هنرهای کلامی و موسیقائی از هنرهای تجسمی، نوع اول را دارای ظرفیت بالاتری برای ترسیم معانی معقول و متعالی دانست و ضمن اشاره به احکام غنا و موسیقی، اظهار کرد: مرحوم فاضل تونی می‏فرمود: «مگر ممکن است کمال یک پیغمبر، حرام باشد؟ این شعر و آوازخوانی، کمال جناب داود علی نبینا و آله و علیه السلام بود».
* اسلام با محسوس‏ کردن معانی معقول، زنده بود
و هست
وی با اشاره به توسعه هنرهای تصویری و تجسمی در جهان مسیحیت اضافه کرد: خداوند متعال، یک آیه قرآن درباره تولد مسیح علیه‏السلام دارد که می‌فرماید «فتمثل لها بشراً سویاً». این‏ها کلی هنر تصویری و مجسمه از دل این معنا درآوردند. ما هم ماجرای دحیه کلبی را داشتیم و آیات فراوان در تجسیم معانی اخروی داریم. ولی وضعیت ما در هنرهای تجسمی کجاست و آن‏ها کجا؟ خود اسلام با محسوس‏ کردن معانی معقول، زنده بود و هست. ولی ما تا توانستیم، گفتیم عکس و تصویر در مساجد، حرام است و این انسان با چه مزه‏‌ای دین را درک کند؟
* فرق «هنر متنزل» با «هنر نازل»،
این مرجع تقلید با تفکیک «هنر متنزل» از «هنر نازل»، هنر متنزل را عهده‌‏دار تبدیل معانی معقول و متعالی به قالب‏‌های محسوس دانست که در مقابل آن، هنر نازل صرفاً از تخیل به محسوس می‏‌رسد و نه از معقول به محسوس. وی سپس افزود: هنر از هر جا که منشاء بگیرد، مخاطبش را نیز به همان‏جا می‏‌برد، بسته به این است که معانی محسوس‏ شده از کجا آمده باشند.
* ارزش هر کس،
به زیباآفرینی اوست
آیت‌الله جوادی آملی با اشاره به کلمه قصار حضرت امیرالمؤمنین (ع) که فرمودند «قیمة کل امریء ما یُحسنه» ادامه داد: این فرمایش یعنی ارزش هر کس، به زیباآفرینی اوست؛ به این است که معقولات را محسوس کند و نه متخیلات را. این فرمایش حضرت امیر، به ‏معنای «ما یعلمه» نیست و سیدرضی درباره این جمله حضرت می‌‏نویسد «و هذه الکلمه التی لاتُساو لها قیمة و لا توزن بها حکمة». ارزش هرکس به هنر اوست. اگر ما بتوانیم معارف بلند قرآن را به تمثیل درآوریم، هنر اعلا و ارزش والا را نشان داده‏‌ایم.
* محتاج همایش‌‏هائی هستیم که به امور مشترک بین انسان و فرشته می‏‌پردازند
وی در ادامه با تأکید بر اینکه امروز بسیار محتاج چنین همایش‌‏هائی که به امور مشترک بین انسان و فرشته می‏‌پردازند هستیم، اضافه کرد: مواد هنر اسلامی در معارف اسلامی فراوان داریم، اما هنوز در قالب هنر، تجسم نشده است. این تعزیه‏‌های ما توسط متدینین اجراء می‏شد و مردم هم تأثیر می‌‏پذیرفتند، اما نهایتش این بود که مقتل أبی‏مخنف و امثالهم را تجسم می‏کرد. کجاست هنری که آن حسین‏بن‏علیِ در حد دعای عرفه را ترسیم کند؟
این مرجع تقلید گفت: وجود هنرمندانی که بتوانند چنین معانی‏ را از منشاء اعلای خود به عالَم محسوس درآورند و در نتیجه، مخاطبشان را به همان منشاء اعلا، ارجاع بدهند ضروری است.
آیت‏الله جوادی آملی با تشکر از دست‌‏اندرکاران و شورای علمی همایش فقه هنر، برای موفقیت این همایش دعا کردند.
* گزارش دبیر علمی و رئیس هیئت علمی همایش
در ابتدای دیدار آیت‏‌الله ابوالقاسم علیدوست، دبیر علمی و رئیس هیئت علمی همایش گزارشی از اقدامات انجام‏ گرفته و اهداف مدنظر، ارائه داد.
همایش ملی فقه هنر به همت مدرسه اسلامی هنر و با همکاری برخی نهادهای علمی مانند مرکز فقهی ائمه اطهار، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، دانشگاه قم، دانشگاه تهران پردیس قم، رادیو معارف و ... با حمایت شورای فرهنگ عمومی کشور و شورای عالی انقلاب فرهنگی دی ‏ماه امسال برگزار خواهد شد.