"شايعه" پديده اي نيست كه در نبود رسانه ها سر و كله اش پيدا شود، هر جا هاله ي ابهامي وجود دارد كه براي مخاطبان مهم است، شايعه نيز امكان حضور دارد، چه در آن ميان پوشش خبري وسيع رسانه اي وجود داشته باشد و چه نداشته باشد.به گزارش خبرگزاری مهر، در یک تعریف "شایعه" قدیمی ترین رسانه است، اما تاكنون تعريف كامل و جامعي از آن ارائه نشده است. امری كه موجب كمبود پژوهش درباره شايعه شده آن است كه وقت و نيروي بيشتري صرف نفي و رد پديده ي شايعه می شود و توجه چنداني به روشن نمودن سرچشمه و منشا آن نشده است. بديهي است همه مي دانند شايعه وجود دارد، اما در مورد تعريف جامع آن اتفاق آرايي در ميان نيست.

شايعه قدمتي به طول تاريخ بشر دارد اما رسانه ها قدمتي حداكثر چند صد ساله دارند.از همان اوايل پيدايش هر يك از وسايل ارتباط جمعي اين اميدواري به وجود مي آمد كه با پيدايش اين وسيله عمر شايعه ها ديگر به پايان مي رسد، اما تجربه ها نشان داد كه هيچ يك از ابزار ارتباطات جمعي اعم از روزنامه، راديو، تلويزيون و يا اينترنت نقشي در كاهش يا شفاف سازي شايعه ها ندارند.

از یک منظر شايعه رسانه اي مستقل است و براي رد يا پذيرش آن رسانه هاي ديگرچندان كارايي ندارندوبه علاوه،رسانه ها از طريق منابع رسمي خبري تغذيه مي شوند،در حالي كه شايعه ها از منابع غير رسمي اطلاعات خود را بدست مي آورند.

شايعه برخلاف ساير رسانه ها براي انتقال به آدم هايي معتقد به خود نياز دارد كساني كه اشاعه ي شايعه را نه يك گناه كه يك وظيفه مي پندارند.

شايعه ها براي پرو بال يافتن بيش از آن كه به يك رويداد نياز داشته باشند به يك بهانه احتياج دارند.پروبال يافتن شايعه مستلزم اتصال شايعه به آن بخش هايي از وجود آدمي است كه به دلايلي ناخودآگاه تمناي پخش شايعه را دارند.

رسانه ها سعي مي كنند كه به شيوه هاي مختلف مستند بودن اخبار خود را به مخاطبان اثبات كنند، اما شايعه وقتي به و جود آمد ديگر كسي براي آن اقامه ي دليل و برهان نمي كند، چرا که شایعه خود برهان خود است.

واكنش رسانه ها در برابر شايعه

وقتي خبري چون خبر زلزله پخش مي شود رسانه ها در قبال آن نمي توانند موضع خاصي بگيرند. خبر به قدر كافي مستند و مشخص است و اكثر رسانه ها با قالبي شبيه به هم آن را پوشش مي دهند. اما در شرايطي كه شايعه اي پخش مي شود،رسانه ها مي توانند واكنش هاي مختلفي داشته باشند از عدم نشر آن به دليل فقدان منابع تاييد كننده گرفته تا نقل آن به عنوان بمب خبري. حتي در بسياري از موارد خود رسانه وسيله اي براي پخش شايعه مي شود و ضمن گسترش خبر وجهه اي نيز براي آن كسب مي كند. نشريات زردي كه هر روزه اخبار مختلفي از ازدواج و طلاق هنر پيشگان و فوتباليست هاي مشهور را به خورد خوانندگانشان مي دهند از اعتبار رسانه اي خود براي جلوه بخشيدن به اخبار راست يا دروغ خود بهره مي گيرند اعتماد و اعتباري كه في نفسه هر مخاطبي به يك رسانه دارد. مردم از ابتدا به هر رسانه اي كه سر بر مي آورد اعتماد مي كنند مگر اين كه رفتاري مغاير با آن چه از يك رسانه انتظار مي رود را شاهد باشند.

اگر آشكار شود كه رسانه اي خبري كذب را منتشر كرده،موقعيت آن رسانه در نظر عموم به شدت از دست مي رود. ترفندي كه امروزه رسانه ها براي حفظ حيثيت خود در بده بستان با شايعه ها به كار مي برند.انعكاس شايعه تحت عناويني چون"شنيده شده"يا "به نقل از منبعي كه نخواست نامش فاش شود"است. به اين ترتيب رسانه ها بدون آن كه جايگاه خود به عنوان رسانه اي امين را به خطر اندازد،تقصير اشتباه هاي خود را به گردن ديگران مي اندازد.

رسانه هاي بيگانه

در برخي كشورها توده ها به اخبار و برنامه هايي كه از سوي بيگانگان حتي بيگانگاني كه دشمنان بالقوه و بالفعل شناخته مي شوند انتشار مي يابند را امري عادي تلقي مي كنند. از ديگر سو مسئولين اين كشورها اين عمل را خلاف مصالح عمومي و وطن دوستي شنونده مي دانند.

به نظر مي رسد بسياري از كساني كه اخبار انتشار يافته از رسانه هاي بيگانه را دنبال مي كنند بيگانه پرست نيستند. بررسي ها نشان داده كه شايد در فضاي كمبود اطلاعات مردم تشنه ي اخبار به اين ترتيب مجرايي براي دستيابي به حقيقت مي يابند.

ميل به همه چيز داني يا دست كم نمايش داناي كل بودن بسياري را بر مي انگيزد كه هر راهي را امتحان كنند و به اين ترتيب برخي مي توانند ميل به نمايش دادن خود به عنوان فردي مطلع و آگاه را با به دست آوردن اطلاعات لازم از اين منابع بيگانه تكميل كنند.

در بسياري از موارد ديده شده آنها كه به نقل اخبار شنيده ي خود از رسانه هاي بيگانه اقدام مي كنند و در قهوه خانه ها، ميهماني ها و مجامع رسمي آنها را بازگو مي كنند، بعد از مدتي از ياد مي برند كه اين اخبار را از كجا شنيده اند. به عنوان مثال فراموش مي كنند كه اين خبر را ار راديوي بيگانه شنيده بودند.

واقعيت اين است كه در دنياي امروز مخاطبان به دنبال تاييد اصالت اخبار خود به شكلي مستند نيستند و چون دغدغه ي اصلي آنها هر چيز ديگري به جز خود خبر است،لذا خبري كه مايل اند بشنوند را پي مي گيرند و گوش شان به دنباله اخبار بدهكار نيست.

بررسي ها نشان داده وقتي دو گروه مختلف به صحبت هاي فردي گوش مي كنند كه به هيچ يك از دو طرف وابستگي ندارد و طرفدار هيچ يك از آنها هم نيست، هر يك از گروهها ناخودآگاه توجهش بيشتر به قسمت هايي از گفته ي آن فرد جلب مي شود كه به نفعش است وحي اين گونه وانمود مي كند كه فرد بي طرف طرفدار اوست.