نبايد اعجاز علمی قرآن را در علوم طبيعی كه قرآن نقشی حداقلی در آن دارد، بجوييم؛ چرا كه میتواند به نفی اعجاز علمی آن بينجامد؛ ما بايد اين رويكرد را كلاً تغيير بدهيم و اعجاز علمی را از نو و با پررنگ ديدن آن در عرصه علوم انسانی صورتبندی كنيم.
حجتالاسلام و المسلمين صالح قنادی، عضو هيئت مديره انجمن قرآنپژوهی حوزه، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، درباره سرشاخهها و محورهای اصلی در بحث اعجاز علمی قرآن، گفت: اگر برداشت ما از اعجاز علمی قرآن عدم توانمندی مردم در يك مقطع زمانی، نسبت به اظهار گزارههای قرآن باشد، بايد گفت كه در اين زمينه دو دسته مطالب اعجازی علمی در قرآن داريم؛ يك دسته گزارههايی كه در قرآن مطرح شده، اما مردم صدر اسلام و زمان نزول هنوز از درك آن عاجز بودهاند و موقعيت و افق علمیشان به آنها اجازه اطلاع از آن مطالب را نمیداده است، اما امروز ما از آنها آگاهيم.
بخش پيشين اين گفتوگو را اينجا بخوانيد!
قنادی افزود: از جمله اينها آياتی است كه برای مثال تعبير «مشارق و مغارب» را به كار برده و اشاره به كروی بودن زمين دارد. در آن زمان علم بشری هنوز در اين زمينهها و سطوح به نتيجه نرسيده بود. اما دستهای ديگر از گزارهها نيز وجود دارد كه قطعاً هنوز نكات علمی و ظرافتهايی در خود دارد كه هنوز برای ما مشخص نشده است. بنابراين اعجاز علمی قرآن هر دو برهه گذشته و حال را در بر میگيرد و محدود به زمان نزول آن نيست تا معتقد باشيم كه دوران آن سپری شده و هر آن چه از اعجاز علمی بوده الان برای ما روشن شده است.
وی همچنين با اشاره به عرصه طبيعی و انسانی علم، بيان كرد: ما در اعجاز علمی، گستره علم را به علم به طور كلی كه هم علوم طبيعی و هم علوم انسانی را در بر میگيرد، توسعه میدهيم و نكته مهمی را هم كه در اين جا داريم، اين است كه قرآن را به عنوان منبع شناخت و استخراج علوم و به ويژه علوم انسانی اصل میدانيم. اما در علوم طبيعی قرآن را بيشتر به عنوان محك داوری میشناسيم و به قول آقای معرفت، آن را دارای رشحات (اشارات) علمی میدانيم و قرآن را در عرصه علوم طبيعی در چنين جايگاهی در نظر میگيريم.
عضو هيئت مديره انجمن قرآنپژوهی حوزه افزود: بر اين اساس رسالت اصلی قرآن در ارائه علوم انسانی و هدايت و راهنمايی انسان هم به صورت فردی و هم به صورت اجتماعی است. ولی در خصوص مسائل تجربی و روزمره و مسائل فنی، صنعتی و اينگونه مسائل، نگاه ما اين است كه اين بيشتر به عهده خود انسان و تجربيات انسان گذاشته شده است.
قنادی با بيان اينكه با اين نگاه، مشكل تضاد بين جايگاه تجربيات بشری و جايگاه متون وحيانی حل میشود، اظهار كرد: در اين نگاه ما تجربيات بشری را به عهده انسان در علوم طبيعی میگذاريم كه با اين حساب همه فعاليتهای روزمره مهندسی، تمام رشتههای علمی و مواردی از اين دست توجيهپذير میشود و ارزش آنها شناخته میشود. اما در مسائل علوم انسانی و هدايت و هدف زندگی و عبادت و اينگونه مسائل اين را به عهده متون وحيانی میگذارند و بشر اين جا نقش حداقلی را دارد.
وی افزود: ما نقش حداكثری را در علوم طبيعی به انسان میدهيم و نقش حداقلی را به متون وحيانی، اما در علوم انسانی نقش حداكثری را به متون وحيانی میدهيم و نقش حداقلی را تجربيات بشری.
اين محقق و پژوهشگر با اشاره به محدود شدن اعجاز علمی قرآن به علوم طبيعی در رويكرد رايج، گفت: متأسفانه هنوز نگاهی كه در آن به اعجاز قرآن در علوم انسانی توجه میشود، كمتر مطرح شده است و معمولاً وقتی كه اعجاز علمی مطرح میشود، بيشتر در علوم طبيعی است؛ اما اگر ما بحث اعجاز علمی را توسعه دهيم، اعجاز علمی قرآن را در مقابل نظريات موجود در شاخههای مختلف علوم انسانی، از مديريت تا روانشناسی و ...، خواهيم ديد.
وی رويكرد متداولی كه اعجاز علمی قرآن را در عرصه علوم طبيعی میجسته است، رويكردی اشتباه خواند و اظهار كرد: ما اصلاً نبايد وارد اين فضا شويم كه اعجاز قرآن را در علوم طبيعی كه قرآن نقشی حداقلی در آن دارد، بجوئيم. بسياری اعجاز علمی را در علوم طبيعی گرفتهاند و در تلاش خود برای تببين اعجاز علمی در اين علوم دست به تطبيقهايی زدهاند، در حالی كه بعضی از تجربيات در تطبيق با قرآن سازگار نمیشوند و در واقع در نتيجه اعجاز قرآن را زير سؤال میبرند.
عضو هيئت مديره انجمن قرآنپژوهی حوزه افزود: ما میخواهيم بگوئيم كه قرآن اصلاً برای آن مقام نيست و آن مقام را به انسان سپرده است و آنان كه اعجاز علمی قرآن را محدود به گزارهای تجربی میكنند، اشتباه میكنند و برخی آن وقت كه میبيند گزارههای علمی كم است، اعجاز علمی قرآن را زير سؤال میبرند. در حالی كه ما بايد اين رويكرد را كلاً تغيير بدهيم و اعجاز علمی را از نو و با پر رنگ ديدن آن در عرصه علوم انسانی صورتبندی كنيم.
قنادی خاطرنشان كرد: در واقع اگر اعجاز علمی بخواهد مطرح شود، بايد آن را فراتر از علوم طبيعی ببينيم؛ يعنی بدانيم كه در علوم طبيعی ما يك سری اشارات داريم. بنابراين اعجاز علمی قرآن را محدود به علوم طبيعی نكنيم تا دچار مشكلات بعدی نيز نشويم.