در كتاب «تفسير و تأويل در مكتب تفكيك» صورت گرفت؛
تلاش برای پاسخ به تعريض‌های اصحاب مكتب تفكيك به برخی آرای تفسيری
كتاب «تفسير و تأويل در مكتب تفكيك» نوشته حامدعلی اكبرزاده، اولين كتاب درباره مباحث تأويلی و تفسيری مكتب تفكيك است كه در عين تبيين ديدگاه‌های كلی تفسيری اين مكتب به برخی شبهات و تعريض‌های اصحاب مكتب تفكيك به برخی فلاسفه‌ مفسر قرآن و تفسير، پاسخ می‌دهد.

حامدعلی اكبرزاده، پژوهشگر و مدرس دانشگاه در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، با اشاره به انتشار كتابش با عنوان «تفسير و تأويل در مكتب تفكيك» گفت: اين كتاب با توجه به ضرورت بحث و فحص و تحليل و بررسی تفكرات دينی در هر دوره‌ای از دوره‌های آن، به منظور زدودن مغالطات و بدفهمی‌ها و نارسايی‌ها از چهره دين و جدا كردن سره از ناسره، به بررسی يكی از نحله‌هايی كه در قرن اخير در جامعه شيعه شكل گرفته، پرداخته است.

اكبرزاده با اشاره به اين‌كه مكتب تفكيك شكل‌گيری و رشد و تثبيت خويش را مرهون مرحوم ميرزا مهدی اصفهانی و پيروان و شاگردان وی است، عنوان كرد: اين مكتب در حوزه معارف دينی ديدگاه‌هايی دارد كه در سال‌های اخير به ويژه پس از انتشار كتاب «مكتب تفكيك» توسط استاد محمدرضا حكيمی اين نظرات مورد توجه و تحليل و نقد قرار گرفته‌اند و در مقابل طرفداران اين تفكر به نقدهای مطرح شده، پاسخ داده‌اند.

وی عنوان كرد: اين مكتب همچون تمام حوزه‌های علوم دينی در زمينه تفسير قرآن نيز مباحثی را مطرح كرده است كه اين مباحث تاكنون به صورت جداگانه و در عين حال جامع مورد بررسی و تحليل و نقد قرار نگرفته و كتاب «تفسير و تأويل در مكتب تفكيك» با اين هدف به رشته تحرير درآمده است.

اكبرزاده با بيان اين‌كه اين اثر برای نخستين بار از لابه لای آثار مختلف بزرگان و پيروان مكتب تفكيك، آراء و نظرات تفسيری آنان را استخراج و تبيين كرده و در ادامه به تحليل و نقد مباحث مطروحه پرداخته است، گفت: در واقع هدف از اين پژوهش بررسی و نقد ديدگاه‌های مكتب تفكيك يا همان مكتب معارفی خراسان در زمينه مبانی و روش تفسير قرآن كريم است.

وی افزود: در اين اثر از يك سو تلاش شده تا تمام آثار اصلی و مهم مكتب تفكيك مورد بررسی قرار گيرد و از سوی ديگر سعی شده با رعايت اختصار و اجمال، از اطاله و زياده‌گويی پرهيز شود. ضمن اين‌كه اگر چه رويكرد اصلی پژوهش انتقادی بوده است، اما سعی شده از مسير حق و عدالت و اخلاق، انحرافی صورت نگيرد و نظرات صحيح و بی‌نقص مكتب تفكيك در حوزه روش‌شناسی تفسير قرآن مورد توجه واقع شود.

نويسنده كتاب «تفسير و تأويل در مكتب تفكيك» اضافه كرد: به صورت مشخص تدوين اين اثر تلاشی برای روشن شدن اين مسئله است كه در مكتب تفكيك چه روشی به عنوان بهترين روش تفسير قرآن كريم مورد توجه است؛ اين روش چه نقاط ضعف و قوتی دارد و آيا می‌توان در فهم و تفسير قرآن به آن اعتماد كرد؟

اكبرزاده ادامه داد: در اين اثر مباحث تفكيكيان در چگونگی بهره‌گيری از قرآن، سنت، عقل و لغت و ادبيات ـ به عنوان برخی از منابع و مصادر تفسير قرآن ـ مورد بررسی و نقد قرار گرفته است و علاوه بر آن، برخی از اصول و مبانی اصلی فهم متون دينی و به طور خاص فهم و تفسير قرآن كريم در مكتب تفكيك، نخست معرفی و گزارش و در ادامه نقد و بررسی شده است.

وی افزود: بيان ديدگاه‌های اين مكتب درباره تأويل قرآن و بررسی نقاط ضعف و قوت آن، مسئله ديگری است كه در اين اثر مورد توجه قرار گرفته است و به طور كلی می‌توان گفت كه پژوهشی كه اكنون در قالب كتاب ارائه شده است به صورت كلی ديدگاه‌های تفسيری و تأويلی مكتب تفكيك را معرفی كرده و مورد نقد و بررسی قرار داده است.

وی در مورد مطالب طرح شده در هر يك از فصول كتاب گفت: فصل اول اين پژوهش به تبيين كليات و معرفی اجمالی مكتب تفكيك و همچنين ارايه پيشينه‌ای از موضوع پرداخته است و در فصل دوم مبانی و اصول تفسير در مكتب تفكيك بررسی شده است. در اين فصل مفاهيمی همچون وضع لفظ برای حقايق و مصاديق خارجی، عقل و علم و حجيت آنها، انواع يقين، مفهوم تفسير، تفسير به رأی، تقسيم قرآن به دو خطاب عام و خاص و جواز و امكان تفسير قرآن از منظر مكتب تفكيك بيان و در ادامه اين مبانی مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.

اكبرزاده در مورد مطالب فصل سوم كتاب تازه منتشر شده خود بيان كرد: در اين فصل منابع و مصادر تفسير قرآن و روش بهره‌گيری از آنها در تفسير توسط مكتب تفكيك تبيين و در ادامه تحليل و بررسی شده است. همچنين در اين فصل نقش قرآن، سنت، عقل و لغت و ادبيات در تفسير قرآن به تفصيل مورد توجه قرار گرفته است.

وی با بيان اين كه فصل چهارم و پايانی اين پژوهش نيز به مسئله تأويل در مكتب تفكيك اختصاص دارد، اظهار كرد: در اين بخش نيز تلاش شده است مسائلی همچون مفهوم تأويل، امكان تأويل قرآن، عالمان به تأويل، محدوده تأويل قرآن و نمونه‌هايی از تأويل‌های باطل و ناروا از نگاه اين مكتب تبيين و در ادامه اين ديدگاه‌ها بررسی و تحليل شود.

نويسنده كتاب «تفسير و تأويل در مكتب تفكيك» در پايان با اشاره به اين كه در اين كتاب از منابع دست اول مكتب تفكيك استفاده شده است، عنوان كرد: اين كتاب اولين كتاب درباره مباحث تأويلی و تفسيری مكتب تفكيك است و در عين حال رويكردی انتقادی دارد و در واقع تلاش شده است كه به يك سری شبهات و تعريض‌های اصحاب مكتب تفكيك به فلاسفه‌ای كه در حوزه قرآن و تفسير قرآن تلاش‌های ارزنده‌ای داشته‌اند، پاسخ‌هايی داده شود و از صاحب‌نظران دعوت می‌كنيم كه در صورتی كه نقدی به كتاب و مباحث آن دارند، نظرات خود را مطرح كنند و در اختيار ما قرار دهند.

يادآور می‌شود، كتاب «تفسير و تأويل در مكتب تفكيك» نوشته حامدعلی اكبرزاده، در 220 صفحه و با قيمت 70 هزار ريال، به تازگی توسط بوستان كتاب قم چاپ و منتشر شده است.