امام صادق(ع) میفرمايند: «جعل خير كله فی بيت و جعل مفتاحه زهد فی الدنيا؛ تمام خير در يك خانهای قرار داده شده و كليد اين خانهای كه تمام خير در آن قرار داده شده زهد در دنيا است»؛ نقيض زهد، حب دنيا است و در واقع زهد، ضدحب دنيا است.
حجتالاسلام و المسلمين هادی زينالعابدينی، عضو مجمع جهانی اهلبيت(ع) در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، ضمن اشاره به ابعاد زهد در كلام امام صادق(ع)، اظهار كرد: در جلد دوم اصول كافی، حديثی از امام صادق(ع) ذكر شده است كه راوی از امام صادق(ع) نقل میكند كه «سمعت يقول» اين «يقول» يعنی هميشه میفرمودند: «جعل خير كله فی بيت و جعل مفتاحه زهد فی الدنيا؛ تمام خير در يك خانهای قرار داده شده و كليد اين خانهای كه تمام خير در آن قرار داده شده زهد در دنيا است». نقيض زهد حب دنيا است و در واقع زهد ضدحب دنيا است.
وی افزود: خود معنای زهد بر خلاف معنای رغبت است. اگر انسان به چيزی ميل داشته باشد، مخالف آن میشود. زهد يعنی بیرغبتی يا به تعبير دقيقتر بیتفاوتی، پس زهد به همين معنا است. در ادامه اين روايت شريف حضرت صادق(ع) میفرمايند كه رسول مكرم اسلام (ص) فرمودند: «هيچ انسانی حلاوت و شيرينی ايمان را در دلش احساس نمیكند مگر اينكه نسبت به دنيا بیتفاوت باشد، دنيا برای او مهم نباشد و مهمترين دغدغه آن دنيا نباشد.»
زينالعابدينی گفت: حضرت در ادامه میفرمايند: «حرام است بر دلها اينكه شيرينی ايمان را بچشد، مگر اينكه زاهد شود»؛ يعنی كسی شيرينی و حلاوت ايمان را درك نخواهد كرد، مگر اينكه به دنيا بیميل باشد. اينجا يك سؤال مطرح میشود كه زهدی را كه پيامبر(ص) و ائمه معصومين(ع) میفرمايند، همين زهدی است كه در عرفانهای كاذب مورد نظر است يا اينكه منظور آنها از زهد، حب دنيا را از دل خارج كردن است؟ ظاهر بسياری از روايات و نص صريح خيلی از روايات اين زهدها و رياضتهای باطل تصوفگونه را محكوم میكنند.
مدرس حوزه در ادامه گفت: اين قبيل رياضتها در برخی مواقع حرام شمرده شدهاند. در كجا ديدهايم كه اهلبيت(ع) برای دنيا بجنگند يا از اينكه گرسنه شوند ناراحت باشند و به خدا شكايت كنند؟ برعكس، در سوره دهر، خداوند متعال اهل بيت(ع) را به خاطر ايثارشان مدح میكند «وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَیَتِيمًا وَأَسِيرًا؛ و به [پاس] دوستى [خدا] بينوا و يتيم و اسير را خوراك مىدادند»(انسان/8). اهلبيت(ع) روزهدار بودند و نان و آبی برای افطار داشتند كه اسير، مسكين، فقير و يتيم در میزنند و حضرات معصومين(ع) در را باز میكنند. امام علی(ع) میفرمايد: «من غذا را انفاق میكنم و تنها با آب افطار میكنم.» به تأسی از ايشان حضرت زهرا(س) نيز غذای خود را انفاق میكنند و اين رياضتهايی است كه محبوب خدا است.
مؤلف كتاب «جامعتنا» افزود: ائمه معصومين(ع) نيكوكاری را در بين مردم ترويج میدهند، در حالیكه هيچ علاقهای به دنيا ندارند. تعبيری كه از امام علی(ع) در عناوين مختلف میشود، اين است كه زهاد اليل و اسد النهار؛ در شب زاهد و در حال عبادتند، اما در روز مانند شير در صحنه كارزار حاضرند و با مردم هستند كه مردم را هدايت و نصيحت كنند. نمیشود از مردم كنارهگيری كرد؛ زهدی كه در اسلام داريم، در ميان مردم بودن و طمع به پول و مقام نداشتن است.
اين پژوهشگر در عرصه حديث اظهار كرد: تا جايی كه در قرآن كريم و روايات تعبير میشود، خداوند متعال به رسول خود امر میكند كه چشمانت را به سوی اين گلها كه زود هم پژمرده میشوند، خيره نكن كه خطرناك است؛ بنابراين میبينيم پيامبر(ص) ازهد زهاد مردم هستند، در حالیكه هميشه در بين مردم هستند.
زينالعابدينی گفت: اميرالمؤمنين(ع) نيز فرمودند «القناعه كنز»؛ چون قناعت به نحوی برادرخوانده زهد است و كسی كه از دنيا قناعت بگزيند، به آنچه كه دارد ديگر چشم به منصب و پول مردم ندارد و تعبير امام علی(ع) درباره زهد به دنيا تعبيری بسيار زيبا است كه سيدرضی اين جمله را يكی از فصيحترين قسمتهای نهجالبلاغه میداند.
وی در پايان گفت: حضرت علی(ع) میفرمايد: «كسی كه به دنيا خيره شود و دنيا برای او خيلی زيبا جلوه كند، دنيا اورا كور میكند، اما كسی كه به دنيا به چشم وسيله نگاه میكند و به او خيره نمیشود، دنيا به او بصيرت میدهد. در واقع آنكس كه به دنيا رغبتی نشان نمیدهد، شخصی الهی است و تعبير قرآن نيز برای راغبان به دنيا اين است: «وَمَن كَانَ فِی هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِی الآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلًا؛ و هر كه در اين [دنيا] كور[دل] باشد، در آخرت [هم] كور[دل] و گمراهتر خواهد بود»(اسرا/72)؛ يعنی هر كس كه در اين دنيا ماديات چشم او را گرفته باشد، در آخرت بهشت را نمیبيند؛ يعنی نخواسته است كه ببيند. در حقيقت زهد و رهبانيت اسلام، هموار كردن مشكلات بر خود برای يافتن روزی حلال است، نه چلهنشينی و تلاش نكردن در راه زندگی. شعار اسلام طبق فرمايش معصوم(ع) است كه «الكاد علی عياله كالمجاهد فی سبيلالله».