تصحيح آثار بوعلي سينا يكي از نيازهاي فوري و اساسي است، چرا كه كتاب قانون يكي از آثار برجسته شيخالرئيس به زبان عربي كه همان زبان علمي آن زمان است نوشته شده و بايد با تصحيح علمي آنرا منتشر كرد.
به گزارش خبرگزاری مهر، دكتر حسين حاتمي، عضو شوراي علمي بنياد علمي و فرهنگي بوعلي سينا با ذكر اين مطلب گفت: با توجه به اينكه در گذشته تكنولوژي چاپ وجود نداشت، كتابها تا قرنها با نسخهبرداري از روي نسخههاي قبلي تكثير و منتشر ميشد و در همين مرحله نسخهبرداريها ايراداتي وجود داشت.
وي افزود: از آنجا كه در آن زمان واژههاي عربي را بدون درج نقطه مينگاشتند و از طرفي نساخان هم عمدتاً افراد غير پزشك و غيرحرفهاي بودند، تفاوتهايي بين نسخههاي موجود به چشم ميخورد و لازم است به وسيله خبرگاني با بالاترين صلاحيت اين مقايسه و مقابله انجام شود.
ناظر طرح تصحيح انتقادي كتاب قانون با اشاره به سختي كار بزرگ تصحيح كتاب قانون گفت: در خصوص تصحيح دقيق متون، فقط به ذكر يك مثال ساده اكتفا ميكنم و آن هم واژه "آنوريسم" به معني فتق عروقي است كه تلفظ اسپانيايي آن "آنوريسما"(Aneurysma) است و بدون شك، مترجمين مسلمان در قرون اوليه پيروزي اسلام و تسلط بر اسپانيا تلفظ نزديك به زبان اسپانيايي آن را به صورت "آنورسما" وارد زبان عربي كرده و امثال رازي، اهوازي و ابنسينا هم در كتب خود استفاده كردهاند.
رئيس دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي تصریح کرد: وقتي امروز به اين دائرةالمعارفها مراجعه ميكنيم، ميبينيم در يكجا "ابورِسما" نوشتهاند و در جاي ديگر از همان كتاب "آنورِسما" و بالاخره در يك جا هم "آبنورِسما" ولي در نسخه جديد قانون، با تصحيح نجفقلی حبيبي؛ كه "نسخه بنياد بوعلي سينا" ناميده ميشود، اصلاح شده است.
ناظر طرح تصحيح كتاب قانون گفت: يكي از واژههاي يوناني مهمي كه در قانون ابن سينا، الحاوي رازي و كاملالصناعه اهوازي با املاءهاي مختلفي درج شده است واژه "آنِوريسم" به معني فتق شرياني است، اين واژه را يونانيها و انگليسيها به صورت Aneurysm ، فرانسويها به صورت Anevrisme و آلمانيها و اسپانياييها به صورت Aneurysma مينويسند، در جلد اول قانون يعني كتاب اول، فن چهارم، فصل بيستم تحت عنوان "انورسما" آمده است كه به تلفظ اسپانيايي نزديك است.
وي افزود: در كتاب چهارم يعني فن چهارم، گفتار دوم، فصل يازدهم تحت عنوان "ابورسما"، آمده است كه حتما غلط است و خلاصه اينكه در نسخه اصلاح شده قانون به عنوان نسخه بنياد علمي و فرهنگي بوعليسينا، ديگر اينگونه اغلاط به چشم نميخورد.
حاتمي به وضعيت تكامل علوم اشاره و اظهار كرد: بدون شك همه پديدههاي طبيعي و علوم رياضي، طبيعي و انساني در طول تاريخ و طي قرون و اعصار گذشته، سير تكاملي داشتهاند و علومي كه ابنسينا از گذشتگان خود دريافت كرد، درست همان چيزي نبود كه به علما و دانشمندان بعد از خود تحويلي داد.
وي افزود: بوعلي سينا با تحقيقات خود موجب تكميل دانش موجود شد و آن را به سمت دانش مطلوب سوق داد. وي در آغاز هزاره دوم ميلادي كتاب قانون در طب را به رشته تحرير درآورد و اثري را خلق كرد كه بعدها تا قرن شانزدهم ميلادي كتاب درسي پزشكي در بسياري از دانشكدههاي طب اروپاي آن زمان بود، او ميراث پزشكي ايران باستان، هند و ترجمههاي طب يوناني را با تجربيات و پژوهشهاي شخصي خود در هم آميخت و چنين كتابي را خلق كرد.
اين عضو هيئت علمي بنياد بوعليسينا تصريح كرد: در دوره بوعليسينا تقريبا هيچ يك از ابزارها و تكنيكهاي پژوهشي فعلي وجود نداشت و گاهي در حدي كه فراتر از محدوديتهاي ابزاري بود، خود را نشان ميداد. به طور مثال در مورد كرم پيوك كه به كرم مدينه هم معروف است تا زمان بوعليسينا تصور ميشد همچون بيماري واريس، يكي از بيماريهاي عروق سطحي بدن است و به همين دليل بيماري عروقي اهالي مدينه (عروقالمدني) نامگذاري شده بود.
حاتمي افزود: اين امر براي اولين بار در ذهن پوياي ابن سينا خطور كرد كه اين بيماري ممكن است آنگونه كه طي هزاران سال قبل پنداشته ميشد و حتي در دو دايرهالمعارف پزشكي قبل از كتاب قانون در طب يعني الحاوي و كاملالصناعه هم آمده است، يك بيماري عروقي معمولي نباشد، بلكه ناشي از موجود زندهاي است كه در زير پوست حركت ميكند و نهايتا صدها سال بعد مشخص شد كه نه تنها بيماري عروقي نيست و ناشي از يك موجود زنده است، بلكه اين موجود زنده از گروه كرمهاي طويل است و ريشه در آلودگي آبهاي آشاميدني دارد.
وي يادآور شد: به طوري كه كه در كتاب قانون آمده است وقتي ابنسينا متوجه شد كه يكي از طبيبان همعصر او براي تشريح و توجيه بعضي از پديدههاي فيزيولوژيك بدن از منطق قياس استفاده كرده است او را به باد انتقاد ميگيرد، چرا كه اين موضوع جزو علوم طبيعي و آزمودني است و بايستي پس از انجام آزمايش، نتيجهگيري كرد و در اين گونه موارد نبايد از منطق قياس استفاده شود. بدون شك اينگونه مطالب جزو پيامهاي جاويد علمي ابن سينا است كه كهنگي نميپذيرد.
وي گفت: نبايد پيامهاي معنوي اين دانشمند موحد را ناديده بگيريم. چرا كه او پرورش يافته اميد، اراده، تلاش، پشتكار، شكيبايي، توكل و توسل به ذات احديت است و موفقيتهاي خود را مرهون همين عناصر ميداند، به طوري كه در خاطرات خود مينويسد كه شب تا صبح نميخوابید، روز تا شب آسوده نميآسود و هرگاه به مسئلهاي برميخورد كه از حل آن عاجز ميماند به مسجد رفته و در حل آن مشكل از مبدع كل كمك ميخواست.
حاتمي در پایان سخنانش تصریح کرد: اين امر پيام عقيدتي ابنسينا است كه به طور مستقيم و غيرمستقيم به دانشآموز و دانشجوي امروز ميگويد اگر ميخواهد در آينده جاي خالي بوعلي سينا، زكرياي رازي، اهوازي و جرجاني را در ايران اسلامي پر كند، ضمن تلاش و و پشتكار، بايد با صاحب تمامي دانشها و آگاهيها و تمامي هستي يعني پروردگار قادر متعال نيز ارتباط برقرار كند.