دليل طرح برخی دعاوی درباره ناسخ و منسوخ اين است كه كسی صرفا حس كرده‌ آياتی با يكديگر ناسازگار هستند و چون برخی مفسرين و نويسندگان به صرف احساس ناسازگاری به اين آيات، قائل به نسخ شدند، اين دعاوی به مستمسكی برای مستشرقان بدل شده كه قائل شوند آيات با هم تناقض دارد.

حجت‌الاسلام و المسلمين حسن خرقانی، عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا) به بيان مطالبی در خصوص رفع شبهه تناقض در قرآن با پديده نسخ پرداخت و اظهار كرد: شبهه تناقض در قرآن كريم از ديرباز تا به امروز مطرح بوده و هست و اين شبهه مورد تحليل بسياری واقع شده است.

وی افزود: با دقت در آياتی كه ادعا شده در آن‌ها تناقض وجود دارد، به خوبی روشن می‌شود كه هيچ‌گونه تناقضی در قرآن وجود ندارد و اين شبهه برخواسته از عدم تدبر كافی در آيات قرآن كريم است؛ در زمينه ناسخ و منسوخ عده‌ای از گذشته برای اينكه شبهه تعارض را برطرف كنند، اظهار كرده‌اند كه بخشی از آيات منسوخ و بخشی ناسخ هستند.

خرقانی افزود: در اينجا بايد توجه داشته باشيم كه ما دو گونه ناسخ و منسوخ داريم؛ يك ناسخ و منسوخ ادعايی كه شايد بيشتر آياتی كه عنوان ناسخ و منسوخ مطرح كردند، از نوع ادعايی و يك نوع ناسخ و منسوخ حقيقی، ناسخ و منسوخ ادعايی بر اين اساس شكل گرفته‌است كه مفسران ما يا نگارنده‌های كتاب‌های ناسخ و منسوخ حس كردند بخشی از آيات قرآن كريم ممكن است با هم ناسازگار باشد و با هم تنافی داشته باشد و از اين رو قائل به نسخ شده‌اند.

وی ادامه داد: از اين رهگذر، ادعا كرده‌اند كه با آيه 5 سوره توبه، 113 آيه از قرآن كريم نسخ شده است. به عنوان مثال آيه «....قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا...، با مردم [به زبان] خوش سخن بگوييد»(بقره /83) را ياد می‌كنند و می‌گويند با اين آيه هر آيه‌ای كه پيامبر امر به صبر، گذشت و مجادله نيكو شده است، با اين آيه نسخ شده است. اين گونه برداشت‌ها ناشی از دقت نكردن در آيات قرآن كريم است. با تامل در می‌يابيم هيچ گونه نفی در اينجا صورت نگرفته و اصلا هيچ گونه تنافی بين اين دسته از آيات نيست.

خرقانی گفت: آيت الله خويی با توجه به همين نكته كه در آيات كريمه قرآن هيچ گونه تنافی و تعارض وجود ندارد، معتقد شدند كه آياتی كه مفسران ادعا كرده‌اند در آن آيات نسخی صورت نگرفته و اين ادعا كه نقل شده با توجه به اين است كه در آيات قرآن تامل كافی نكرده‌اند و يانظرات آن‌ها در اصطلاح نسخ متفاوت بوده و عنوان تعميم و تخصيص را هم نسخ بيان كرده‌اند. همچنين يك دسته از آيات را داريم كه ممكن است ناسخ و منسوخ واقعی باشند كه شمار اين دسته از آيات در قرآن كريم بسيار كم است و بعضی‌ها معتقد هستند كه جزء يك آيه آيات ديگری در اين زمينه نيست كه منسوخ شده باشد.

وی ادامه داد: در اسلام احكامی هستند كه با احكام ديگر نسخ شده‌اند؛ احكامی با آيات كريمه قرآن نسخ شده‌اند و در اينجا هم روشن است كه هيچ گونه تعارضی نمی‌بينيم. چون در تعارض و تناقض شرط وحدت‌هايی وجود داشته باشد، از جمله وحدت‌های هشت‌گانه‌ای كه برای تناقض وجود دارد، وحدت در زمان است. بايد در يك موضوع و گزاره، يك زمان صادق باشند و ناظر به يك زمان باشند تا بين آن‌ها تعارض قابل طرح باشد.

عضو هيئت علمی دانشگاه رضوی گفت: بين ناسخ و منسوخ از اين جهت وحدت نيست، چون آيه‌ای كه منسوخ است، در زمان گذشته است و آيه‌ای كه ناسخ است در زمان آينده. بنابراين می‌شود هر دو حكم و هر دو آيه صادق باشند و هيچ گونه تعارضی بين آن‌ها نباشد و مسئله نسخ يك امر طبيعی است كه در همه‌ موارد صورت می‌گيرد. بسيار می‌شود قانون جديدی می‌آيد و قانون قديمی را بركنار می‌كند. اما اين به اين معنا نيست كه اين دو قانون با همديگر تعارض داشته باشند. آن قانون برای آن شرايط زمانی خاص مناسب بود و قانون جديد قانون پيشرفته‌تری است كه برای زمانی حاضر مناسب است. در اسلام هم اين حكمی در يك زمان جلب بشود، مناسب با آن زمان باشد، خداوند متعال با توجه به تغيير شرايط آن حكم را بردارد، ولی هيچ گونه تعارض و تناقض بين اين دو نيست.

خرقانی گفت: بخشی با توجه به خود ديدگاه‌های است كه در عالم اسلام وجود دارد و اگر ما اين ديدگاه‌ها را درست تحليل بكنيم و نشان بدهيم كه اين‌ديدگاه‌ها نشان‌دهنده ديدگاه اسلام نيستند، بلكه برداشت برخی مفسران و برخی از نويسندگان است، مستمسك مستشرقين هم برطرف می‌شود. بخشی از كارهای مستشرقين با اين نيت است كه در اسلام شبهه وارد بكنند و هر چه دلشان می‌خواهد بيشتر شمار آياتی را كه ادعا تناقض درباره آن‌ها شده را اضافه كنند.

اين پژوهشگر علوم قرآن در پايان گفت: بخشی از اين ادعا بستگی دارد به آن نظراتی كه در كتاب ناسخ و منسوخ ادعا كرده‌اند كه اين بدون هيچ دليلی اين آيه را نقض كرده و دليلش اين است كه صرفا حس كرده‌اند اين آيه با آن آيه ناسازگار است، پس چون خود مفسرين و برخی از اين نويسندگان كتب ناسخ و منسوخ به صرف احساس ناسازگاری به اين آيات قائل به نسخ شدند خوب اين خود مستمسك شده بر مستشرقان كه قائل بشوند كه آيات با هم تناقض دارد.