سليم بن قيس در شرايط حاد سقيفه و در شرايطی كه تدوين حديث به هيچ عنوان مجاز نبود، معارف قرآنی را شخصاً از اميرالمومنين(ع)، امام حسن(ع) و امام حسين(ع) و در كنار معصومين(ع) از سلمان، ابوذر، مقداد و امثال آن‌ها پرسيده و ثبت و ضبط كرده و 60 سال از عمر خود را در تاليف اين كتاب گذرانده است.


حجت‌الاسلام و المسلمين محمدباقر انصاری، نويسنده و پژوهشگر تاريخ اسلام و مترجم «اسرار آل محمد(ص)» در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا) به بيان مسائلی در باب كتاب سليم بن قيس هلالی به عنوان اولين كتاب تدوين‌شده راجع به قرآن پرداخت و در اين رابطه اظهار كرد: پژوهشی كه ما براساس اولين ميراث مكتوب انجام داديم و در 9 جلد منتشرشده و اولين جلد آن را قرآن قرار داديم، از نظر ما سپاسگذاری از آن كار عظيمی است كه در آن شرايط خاص، خود مولف انجام داده است.

وی افزود: از يك طرف در شرايط حاد سقيفه و دوم در شرايطی كه به هيچ عنوان تدوين حديث مجاز نبود، ايشان در كنار قانون منع تدوين حديث، مخفيانه اين معارف قرآنی را برای ما حفظ كرده و 60 سال عمرش را در تاليف اين كتاب گذرانده و خودمولف شخصاً از زبان مبارك امير المومنين(ع)، امام حسن(ع) و امام حسين(ع) و در كنار آن‌ها سلمان، ابوذر، مقداد و امثال آن‌ها رفته مطالب را پرسيده و ثبت كرده و طبعا سپاسگذاری ما هم با نشر اين كتاب است.

مترجم «اسرار آل محمد(ص)» گفت: مطالعه فرازهايی از كتاب سليم می‌تواند برای پرونده فكری ما ثمرساز و نوعی قدردانی عملی از كار سليم ابن قيس باشد. مطالعه فهرست موضوعی انتهای اين كتاب معلوم می‌كند كه چه نكاتی در اين اثر ذكر شده است. ما فهرست موضوعی را براساس دو موضوع قرار داديم: نخست موضوعات اعتقادی كتاب سليم درباره قرآن و دوم موضوعات تاريخی در كتاب سليم درباره قرآن، اما در موضوعات اعتقادی كليات درباره قرآن را در كتاب سليم استخراج كرده‌ايم.

محمدباقر انصاری:
آيات قرآن درباره منافقين به طور مفصل در كتاب سليم آمده و يك سری مسائل اخلاقی كه در قرآن مطرح است از عناوين اين كتاب هستند؛ بعد از آن می‌رسيم به مسائل خاص در قرآن مثل امر به نماز، شواهد قرآنی برگفت‌وگوی ملائكه با انبياء امتحان الهی در قرآن، تفضيل سابق بر مسبوق در قرآن و از اين قبيل مسائل خاصی كه در كتاب سليم البته در قرآن كه مطلب زياد است.

اين پژوهشگر تاريخ ادامه داد: قرآن آخرين كتاب تا روز قيامت است؛ قرآن سخنی برای كسی باقی نگذاشته تا روز قيامت، علم اولين و آخرين را می‌توان در قرآن ديد. اين مطالبی كه عرض می‌كنم، همه آن در متن كتاب سليم وجود دارد و اين‌ها پايه‌های قرآن است؛ يعنی ما قرآن را اين‌گونه با اين عظمت می‌شناسيم. قرآن نور، رحمت، شفاء، دوای درد مومن در قرآن، تاثير آيات تشويق و انزار در مومن، امر و نهی به پيامبر در قرآن از موارد موجود در اين كتاب هستند.

وی افزود: تورات، انجيل و قرآن در كنار هم از طرف پروردگار با يك قلم نوشته شده و اين كتاب‌ها همه كتاب‌های آسمانی هستند. پاسخ ضلالت همه اصناف در قرآن است. احتجاج قرآن بر همه گمراهان و همه اقسام آن‌ها دركتاب سليم وجود دارد، در نهی از اينكه كسی بخواهد يك كلمه به قرآن اضافه بيافزايد و لعنت خدا بر چنين كسی اين‌ها از مواردی است كه دراين كتاب نقل شده است.

انصاری گفت: آيات قرآن درباره منافقين به طور مفصل در كتاب سليم آمده و نيز مسائل اخلاقی كه در قرآن مطرح است از عناوين اين كتاب هستند؛ بعد از ذكر اين مطالب به مسائل خاص در قرآن مثل امر به نماز، شواهد قرآنی برگفت‌وگوی ملائكه با انبياء امتحان الهی در قرآن، تفضيل سابق بر مسبوق در قرآن پرداخته شده كه از اين قبيل مسائل خاص در كتاب سليم مطالب زيادی وجود دارد.

وی اضافه كرد: در اين كتاب مطالبی نظير رجعت در قرآن موجود است و بعد چهارمی كه در اين كتاب به عنوان موضوعات اعتقادی در نظر گرفته شده است، شامل اين موارد است: قرين بودن اهل بيت(ع) با قرآن كه در حديث شريف «انی تارك فيكم الثقلين اهل البيت» مورد اشاره قرار گرفته است. اين دو يادگار پيغمبر(ص) با قرآن هستند تا در حوض كوثر به پيامبر(ص) وارد شوند. حال اين‌كه بيت محل نزول قرآن كجا است؟ و قرآن را از اهل‌بيت(ع) بايد پرسيد.

انصاری گفت: مسئله اختصاص خلافت به دوازده امام(ع) از متن قرآن، آيات قريب درباره امامان كه در قرآن آمده، تقدير و توضيح آل ابراهيم(ع) در قرآن به آل پيامبر(ص)، فضائل اميرالمومنين(ع) در قرآن كه اميرالمومنين(ع) عالم‌تر از همه به قرآن حتی بهترين قاری قرآن در كتاب سليم به گفته پيغمبر(ص) است، از ديگر مسائلی است كه در اين كتاب مورد بررسی قرار گرفته است.

وی اضافه كرد: مسئله بعدی كليات درباره تحويل قرآن است. مثلا اينكه همه آيات قرآن باطن دارد و اهل بيت(ع) تقديركنندگان وحی هستند. مفسر قابل اعتماد چه كسی بايد باشد، ناسخ و منسوخ قرآن و اين مسئله كه آيا مردم حق دارند قرآن را به رای خودشان تفسير بكنند از ديگر مسائلی است كه در اين كتاب ذكر شده است. مورد ششم ابعاد اعتقادی در قرآن است كه پيغمبر ما و اهل بيت(ع) به آيات قرآن استناد كردند. مثلا استناد پيغمبر(ص) به آيه «وَفِرْعَوْنَ ذِی الْأَوْتَادِ، و با فرعون صاحب خرگاه‏ها [و بناهاى بلند}»(فجر/10)، «.. إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِی...، اين قوم مرا ناتوان يافتند»(اعراف/150) و البته آيات زياد است و اگر بخواهيم همه آيات قرآن در اين مورد را بشماريم، شايد حدود 20 مورد وجود داشته باشد كه به طور خاص در قرآن در كتاب سليم اسناد به قرآن وجود دارد.