اولين پژوهشی كه درباره قرآن به رشته تحرير درآمده و به جوانب مختلف قرآن، يعنی نزول و تفسير قرآن و بياناتی از اين دست پرداخته، «كتاب سُلَيم بن قِيس هلالی» كه مولف آن در 76 هجری وفات يافته است؛ ترجمه اين اثر با عنوان «اسرار آل محمد(ص)» در 9 جلد به فارسی منتشر شده است. 
 

حجت الاسلام و المسلمين محمدباقر انصاری، نويسنده و پژوهشگر تاريخ اسلام در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، به بيان مطالبی در باب كتاب سُلَيم بن قيس هلالی به عنوان اولين كتاب تدوين‌شده راجع به قرآن پرداخت و اظهار كرد: اولين قدمی كه به نام قرآن يعنی كتاب آسمانی ما مسلمانان و يادگار عظيم پيامبر(ص) به رشته تحرير درآمده و مطالبی را نوشته است كه اين مطالب به جوانب مختلف قرآن يعنی نزول و تفسير قرآن و بياناتی از اين دست پرداخته، «كتاب سُلَيم بن قيس هلالی» است كه ترجمه آن با عنوان «اسرار آل محمد(ص)» به فارسی منتشر شده است.



مترجم اين اثر 9جلدی در ادامه خاطرنشان كرد: اين كتاب به زبان‌های مختلف از جمله فارسی، اردو و انگليسی ترجمه و منتشر شده است. درباره سابقه اين كتاب در واقع تتبع مفصلی انجام شد كه ببينيم آيا اولين ميراث مكتوب در موضوع قرآن چيست؟ كتاب‌های متعددی شناسايی شد و البته هيچ‌كدام از اين‌كتب مقدم بر كتاب سليم نبود، چرا كه نگارش كتاب سليم از سال‌های آغازين رحلت پيامبر(ص) بود و در سال 76 هجری مولف اين كتاب از دنيا رفته است. بنابراين قدمت اين كتاب به قرن اول و بلكه تاليف اين كتاب در نيمه اول قرن اول بوده است.



انصاری در ادامه گفت: ازطرف ديگر، مولف اين كتاب از اصحاب اميرالمومنين(ع) و امامان بعد از ايشان يعنی امام حسن(ع)، امام حسين(ع) و امام سجاد(ع) بوده و آنچه هم درباره قرآن نقل كرده يا به نقل از خود معصومين(ع) بوده يا از اصحاب مورد اعتماد ائمه(ع) است كه در واقع ارتباط با خود معصومين(ع) بوده‌اند، يعنی به فاصله پنج سال از رحلت پيغمبر(ص) در حضور امير المومنين(ع) و ساير ائمه طاهرين(ع) اين مطالب درباره قرآن سوال شده و حضرات معصومين(ع) در پاسخ كلماتی را فرموده‌اند.



وی در ادامه گفت: كتاب سليم بن قيس هلالی را در مجموعه‌ای نه جلدی با عنوان اولين ميراث مكتوب تدوين كرديم. موضوعات مجموعه 9 جلدی سُليم كه قابل استخراج بوده است نيز به صورت يك جلد جداگانه منتشر شده است كه جلد اول اين مجموعه حاوی آن است. آنچه كه در كتاب سليم بن قيس در مورد قرآن وجود دارد، با توجه به تاريخچه قرآن، نزول، شان نزول آيات و معرفی مفسران واقعی قرآن كه اهل بيت(ع) باشند گزينش شده است.



اين پژوهشگر افزود: نمونه‌های بسياری از تفسير قرآن و بيان آيات قرآن كه از لسان رسول الله(ص) و اهل بيت(ع) در منابع قرآنی اهل بيت(ع) صادر شده و احتجاجات قرآنی اهل بيت(ع) يعنی اتمام حجت‌های ايشان با قرآن در مقابل دشمنان، موضوعاتی است كه از كتاب سليم در بُعد قرآنی گزينش شده و طبعا از هر حديثی به مقداری كه مربوط به قرآن است، تفكيك شده؛ يعنی گاهی روايت در پنج صفحه آمده، ولی ما آن مقداری از آن را كه مربوط به اين موضوع هست، جدا كرده و به عنوان بخشی كه مربوط به قرآن است، با اندكی مقدمه و موخره در مقدمه آورده‌ايم.



انصاری افزود: آن جمله خاصی كه بعد قرآنی دارد با قلم سياه آورده‌ايم كه بيشتر جلب توجه بكند و طبعا برای هر حديثی شماره مسلسل قرار داده‌ايم و شماره اين حديث در كتاب سليم را هم در پا‌ورقی ذكر كرده‌ايم كه در واقع مراجعه كننده اگر خواست خود كتاب سليم را ببيند، راحت بتواند مراجعه بكند. مطلبی كه اينجا قابل ذكر است، اين‌كه تعداد احاديثی كه در كتاب سليم وجود دارد، 98 حديث است. از اين 98 حديث 53 حديثش به مسائل قرآنی مربوط می‌شود و شمار احاديثی كه درج كرده‌ايم، برای كسانی كه احيانا می‌خواهند مراجعه بكنند، آورده‌ايم. مثلا خط اول، دو، چهار، شش، هفت، هشت، ده، يازده، دوازده و چهارده، پانزده، هيجده و .... كه در واقع بيش از نيمی از احاديث كتاب سليم را تشكيل می‌دهد كه هم از نظر فرهنگی و قرآنی بسيار مهم است كه در واقع هم عدم تحريف قرآن يعنی آنچه در قرآن امروزی می‌بينيم، دقيقا در يك ميراث حدود هزار و سيصد و چند ساله هزار و چهارصد ساله خودمان، عينا اين آيات را می‌بينيم و عينا تفسير درباره اين آيات را می‌بينيم و اينها اسناد قاطعی هستند در استحكام قرآن ما و عدم تحريف قرآنی كه امروزه در دست ماست.



وی ادامه داد: نكته ديگری كه قابل توجه است، اين كه در اين اثر ما در انتهای اين اثر دو فهرست آماده كرديم؛ يكی فهرست مطالبی است كه براساس عناوين اصلی و فرعی كتاب تنظيم شده و دومين فهرست، فهرست موضوعی است؛ يعنی اين مطالبی كه درباره قرآن در كتاب سليم آمده و ما آن را جمع كرده‌ايم، براساس موضوعات تقسيم كرديم كه هركسی می‌خواهد مراجعه بكند، درباره يك موضوعی از مواضع قرآنی فورا بتواند به كمك آن فهرست جای آن را بيابد و به آن مراجعه بكند.