زبان ادب سرآغاز مكارم اخلاق است و جدل امری ناپسند است؛ خداوند متعال در قرآن كريم مولفه‌های برخورد با ديگران را تحت عنوان جدال احسن، نخست داشتن حكمت يا دانش درست برای همه و دوم موعظه با سخنان نيكو و دلنشين كه همان زبان ادب است، معرفی می‌كند.

حشمت‌الله قلی‌پور، مدرس دانشگاه آزاد در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، به بررسی جنبه‌های مختلف جدل از ديدگاه آيات و روايات پرداخت و اظهار كرد: پيامبر اكرم(ص) دو هدف را برای بعثت خود عنوان كرده‌اند: «انی بعثت لاتمم مكارم الاخلاق،؛ من برای مكارم اخلاق به رسالت رسيدم». نماز، روزه و حج، جهاد و غيره را انبياء پيش از ايشان هم آورده بودند، اما آنچه كه مردم نداشتند، مكارم اخلاق بود.

وی افزود: به گفته استاد شهيد مطهری، اگر اخلاق را رابطه با ديگران بدانيم، مكارم اخلاق بهترين شيوه‌های برقراری ارتباط با ديگران است و اساسا معنای مكارم اخلاق بزرگ دانستن ديگران است. امام زين‌العابدين(ع) می‌فرمايند: «از جدم شنيدم كه می‌فرمود من برای تحقق مكارم اخلاق و مزيت‌هايش مبعوث شدم» و چنين حديثی از امام رضا(ع) نيز نقل شده است و ريشه مكارم اخلاق و بزرگوار داشتن ديگران و به كرامت خويشتن اعتقاد داشتن است.

اين مدرس دانشگاه با تأكيد بر اين‌كه انصاف و بزرگواری در دوست داشتن است، افزود: انسانی كه احساس پستی و فرومايگی نسبت به خودش نداشته باشد، ديگران را هم پست و فرومايه نمی‌داند. انسانی كه خود را بزرگوار و ارجمند بداند، ديگران را نيز بزرگوار و ارجمند می‌دانند و وقتی مكارم نفس باشد، مكارم اخلاق هم خواهد بود.

وی افزود: امام علی(ع) می‌فرمايند: كسی كه كرامت نفس دارد و بزرگوار است و در جای ديگر می‌فرمايند: كسی كه كرامت و بزرگواری خودش را ندارد، شهوات خويش را خوار و كوچك می‌شمارد. از اينجا اجتناب از رذايل آغاز می‌شود. چنان‌‌كه مولا فرمودند كه انسان برای رسيدن به مكارم نفس، بايد رذيلت‌ها و فضيلت‌ها را توامان در خود تشخيص بدهد، آنگاه چنين انسان بزرگوار و كريمی، مردم را بزرگوار و شريف می‌داند.

قلی‌پور با اشاره به حديثی از پيامبر اكرم(ص) افزود: رسول گرامی(ص) می‌فرمايند: سعادت آدمی حسن خلق او است و بدبختی او بدخلقی او است. جدل يكی از رذايلی است كه مخرب مكارم اخلاق است؛ جدل از مصاديق بدبختی است و زبان ادب از مصاديق حسن خلق و سعادت است؛ زبان ادب همگانی و ابتدايی و برای همه قابل فهم و دوست داشتنی است.

وی افزود: ادب موجب احترام متقابل می‌شود و بزرگترين سرمايه است كه هزينه‌ای هم برای انسان ندارد و سود و منافع‌اش فروان است. ادب و زبان ادب سرآغاز مكارم اخلاق است و زينت انبياء و اوليای خدا بوده است و جدل امری ناپسند است. خداوند متعال در قرآن كريم مولفه‌ها و دستورالعمل برخورد با ديگران را نخست داشتن حكمت يا دانش درست برای همه و دوم موعظه با سخنان نيكو و دلنشين كه همان زبان ادب است، معرفی می‌كند.

وی ادامه داد: در آيه شريفه «ادْعُ إِلِى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ...؛ با حكمت و اندرز نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و با آنان به [شيوه‏اى] كه نيكوتر است»(نحل/125) ويژگی جدال احسن ذيل شيوه جذاب و تاثيرگذار مطرح شده است. اگر همين آيه را مبنای مذموم بودن جدل بدانيم و ويژگی‌های جدل را از آن استخراج كنيم، می‌توان گفت جدال احسن بدون شك بر حكمت كه همان دانش درست استوار است و فهم آن برای همه آسان است.