در دوران امامت امام جواد(ع) فرقه‌های مختلف اسلامی و غير اسلامی رشد كرده بودند و علوم و فنون ساير ملت‌ها مورد توجه ويژه قرار گرفته بود، لذا حضرت جواد(ع) وارد بحث‌های علمی و اعتقادی شدند و مناظره با مخالفان و اديان گوناگون با سرمايه خدايی، جريان از امامت پاسداری كردند.

حجت‌الاسلام والمسلمين علی جلائيان اكبرنيا، عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، به بيان مطالبی در خصوص فضائل و خصوصيات امام جواد(ع) پرداخت و اظهار كرد: لقب مبارك امام محمدتقی(ع) جواد است، تقی از معروف‌ترين القاب ايشان است و كنيه ايشان ابوجعفر(ع)است. ايشان در دهم ماه رجب 195 هجری در مدينه به دنيا آمدند و پدر بزرگوارشان امام رضا(ع) كه اين مولود را مولود بابركتی می‌دانند و از بابركت‌ترين مولودها نامشان دادند، مادرشان خيزران يا سبيكه نام دارد كه شايد از لحاظ خاندان به ماريه قبطيه، همسر بزرگوار پيامبر(ص) برسد.

جلائيان افزود: امام رضا(ع) در مورد منزلت فرزندشان امام جواد(ع) و مادر مكرمه ايشان فرمودند كه من دارای پسری شده‌ام كه همچون موسی(ع) شكافنده درياهای علم است و مانند عيسی(ع) مادری پاك دارد. امام جواد(ع) در سن هفت يا هشت سالگی به امامت رسيدند و هفده سال دوران امامت حضرت بوده است، يعنی حضرت دوران امامتشان را از كودكی تا جوانی گذرانده‌اند.

اين استاد دانشگاه با اشاره به نكاتی درباره اصل امامت، ادامه داد: امامت و سرپرستی جامعه اسلامی از مهم‌ترين و حساس‌ترين مسائلی است كه ضامن پيشرفت معنوی و اجتماعی مردم می‌شود. امام جانشين خدا و رسول خدا(ص) است و سمت و سوی حركت امت را در دست دارد. امام زمام دين و رشته كار مسلمانان، آبادانی دنيا و سرافرازی مومنان را به عهده دارد؛ به تعبير امام رضا(ع) امامان معصوم(ع) ريسمان محكم الهی و كشتی نجات هستند.

فلسفه امامت

جلائيان اضافه كرد: امامت مانند كشتی با عظمتی است كه به سوی مقصدی معين در حركت است؛ حركتی به سوی كمال بشر و وصول الی‌الله، راهی طولانی و پرفراز و نشيب و راهی‌ است كه برای پيمودن آن مبتنی بر شرايط زمان و مكان، گاهی بايد باسرعت حركت كرد و گاه به آرامی و حتی زمانی به ظاهرتوقف كرد؛ توقفی كه خود حركتی در مسير رسيدن به مقصود است. به عنوان مثال هدايت كشتی بزرگی است كه سفری طولانی در پيش دارد و هدايت اين كشتی بر دوش افراد مختلف گذاشته شده است.

وی خاطرنشان كرد: وقتی هدايتگر كشتی و سكان‌دار كشتی عوض می‌شود، هدف و مسير حركت تغيير نمی‌كند و برنامه عوض نمی‌شود، هرچند هريك به تناسب شرايط دريا، جو و مانند آن به حركت ادامه می‌دهند، ولی همه به يك هدف می‌انديشند و به يك سو می‌روند. اگر سرعت افزايش پيدا می‌كند يا كم می‌شود، اگر تغيير جهتی پيش بيايد، همه وابسته به مسيری است كه هر سكان‌دار فهيم و با تجربه‌ای كشتی را به همين صورت هدايت می‌كند.

اين پژوهشگر تاريخ اسلام گفت: امامان معصوم(ع) كه هدايتگر جامعه و بشريت هستند، مقصد و مقصود واحدی دارند كه همه به سوی آن حركت می‌كنند. اگر صلح است و اگر جنگ است، اگر اشك و دعا است يا ايجاد دانشگاه و كرسی تدريس است يا مبارزه اعتقادی مورد توجه ويژه قرار گرفته است و اگر حضوری است يا غيبتی، همه و همه در مسير حركت كشتی امامت است و هريك از امامان اگر در زمان امام ديگری بود به گونه‌ای عمل می‌كردند كه امام آن زمان حركت كرد.



علی جلائيان اكبرنيا:



امامان معصوم(ع)هدايتگر جامعه و بشريت هستند مقصد و مقصود واحدی دارند كه همه به سوی آن حركت می‌كنند اگر صلح است و اگر جنگ است اگر اشك و دعا است يا ايجاد دانشگاه و كرسی تدريس است يا مبارزه اعتقادی


وی ادامه داد: از اين رو بايد به امامت امامان معصوم(ع) به عنوان يك جريان با مبانی ثابت نگريست هرچند در اين بين تاكتيك‌ها متفاوت می‌شود. لذا امامت را بايد جريانی بدانيم كه امام در شرايط مختلف برای هدايت مردم رفتاری متناسب با زمان و مكان خود برمی‌گزيند تا حركت اين جريان دچار آسيب نشود. باتوجه به اين مقدمه، بايد عرض كنيم امام جواد(ع) با توجه به شرايط زمانشان، تاكتيك‌های خاصی را برای هدايت جامعه برگزيدند تا نقش امامت آن‌گونه كه بر دوش ايشان نهاده شده به سرمنزل مقصود برسد.

جلائيان افزود: زمان امام جواد(ع) دورانی بوده كه فرقه‌های مختلف اسلامی و غيراسلامی رشد و نمو پيداكرده بودند و علوم و فنون ساير ملت‌ها در پی ترجمه كتاب‌ها به زبان عربی مورد توجه ويژه قرار گرفته بود، لذا حضرت جواد(ع) به مانند پدرشان امام رضا(ع) وارد بحث‌های علمی و اعتقادی شدند و ضمن مناظره با مخالفان و اديان گوناگون، با سرمايه خدايی، جريان امامتشان را پاسداری كردند و از بسترهايی كه خلفای زمان چون مامون و معتصم برای ايشان پيش می‌آوردند، به بهترين وجه برای تحقق اهداف امامت استفاده می‌كردند؛ چه ازدواج با ام‌الفضل دختر مامون و چه جلسات مناظره و محاجه‌ای كه برايشان فراهم می‌كردند.

شرايط امام جواد(ع) در دوران امامت

وی با اشاره به تبديل تهديدها به فرصت از سوی امام جواد(ع) اظهار كرد: در تاريخ كسانی را می‌بينيم كه تلاش می‌كنند حضرت جواد(ع) را از ميدان امامت دور بدارند اما خيلی زيبا است كه امام(ع) تهديدها را به فرصت بدل می‌كنند و از اين تهديدها استفاده می‌كنند. جلسات مناظره حضرت فراوان نقل شده است كه نمونه‌های آن نياز به بيان ندارد، اما جريانی را كه مامون فراهم كرد و يحيی بن اكثم از حضرت درباره صيد انسان محرم در ايام حج می‌پرسد و جواب‌های دقيق حضرت معروف است.

جلائيان در پايان گفت: جريانی كه ابی داوود نقل می‌كند كه در دربار معتصم درباره قطع دست دزد پيش آمد كه بارها نقل شده و شنيده شده است، نشان می‌هد كه حضرت بسيار از فرصت‌ها استفاده می‌كردند و حضرت كاملا مواظب خطرات اطرافيان بودند كه يك بار اطرافيان ناصالح به خط اصيل امامت ضربه وارد نكنند. ابوالعمرو جعفربن واقد هاشم بن ابی هاشم از افرادی هستند كه حضرت آن‌ها را مورد لعن قرار می‌دهد چون به نام حضرت برای خودشان تشكيلاتی به راه انداختند.