اگر ما معتقد باشيم كه كلينی كتاب خود را براساس اصول اربعه مائه كه معتبرترين كتابها و رسائلی بوده است كه در دوران حضور ائمه(ع)، راويان، بدون واسطه از آنان نقل كردهاند، تدوين كرده است، بايد گفت كه شيعه در تدوين حديث مقدم بر اهل سنت است.
به گزارش خبرگزاری بين المللی قرآن (ايكنا)، مراسم بزرگداشت شيخ كلينی، امروز پنجشنبه، 19 ارديبهشتماه، با حضور حسين استادولی، مترجم و قرآنپژوه برجسته و منصور پهلوان و مجيد معارف از اعضای هيئت علمی دانشگاه تهران، در سرای اهل قلم نمايشگاه بينالمللی كتاب تهران برگزار شد.
بنا بر اين گزارش، منصور پهلوان با اشاره به اين سؤال كه «در تدوين مجامع حديثی اهل تسنن مقدماند و يا شيعه؟» گفت: تاريخ تدوين كتب اربعه شيعه اندكی بعد از صحاح سته اهل سنت است اما بايد گفت كه شيعه از زمان پيامبر(ص) به نقل و تدوين حديث اهتمام تام داشته است و برخلاف اهل تسنن كه از زمان خليفه دوم تا دوره عمر بن عبدالعزيز كتابت حديث را منع كرده بودند، شيعه به جمعآوری و تدوين حديث پرداخته است.
وی با اشاره به اين كه تدوين كتاب كافی متجاوز از 20 سال به طول انجاميده است، در تبيين اين مسئله بيان كرد: كتاب كافی براساس اصول اربعه مأئه تدوين شده است. اين اصول در واقع 400 كتاب و رساله بوده اند كه اصحاب ائمه طاهرين(ع) از اين بزرگواران بدون واسطه شنيده بودند و آن ها را در قالب رسالههايی جمعآوری كرده بودند. اين رسائل كه در دوران ائمه(ع) و تا زمان امام حسن عسكری(ع) تدوين شده بود در بهترين موقعيت و توسط شيخ كلينی تبويب و تنظيم شد و در اختيار شيعيان قرار گرفت.
استادولی:
كتاب كافی كلينی، همچنان كه مرحوم سيدحسن صدر بيان كرده است، از اين ويژگی برخودار است كه حاوی اخبار ثلاثيات است؛ بدين معنا كه رواياتی دارد كه با سه سند و واسطه از امام صادق(ع) نقل كرده است و اين بر اتبار اين كتاب بسيار میافزايد
پهلوان برای اثبات اين كه اصول اربعه مائه در اختيار كلينی قرار داشته است، عنوان كرد: ما معتقديم كه كلينی كتاب خود را براساس 400 اصل مذكور نوشته است؛ چرا كه اين امر در سلسله راويان مشهود است و علاوه بر اين اقوال رجاليون بزرگ نيز بر اين امر گواهی میدهد و اين كه اين افراد از اساتيد و شاگردان كلينی به عنوان كسانی نام می برند كه اين اصول را در اختيار داشته اند، نشان می دهد كه اين اصول بی شك در اختيار كلينی نيز بوده است.
وی افزود: اگر ما معتقد باشيم كه كلينی كتاب خود را براساس اصول اربعه مائه كه معتبرترين كتابها و رسائلی بوده است كه در دوران حضور ائمه(ع)، راويان، بدون واسطه از آنان نقل كردهاند، تدوين كرده است، بر اين اساس بايد گفت كه شيعه در تدوين حديث مقدم بر اهل سنت است و ما قبل از شيعه كسانی را كه به نقل و تدوين حديث اقدام كرده باشند، نداريم.
در ادامه اين نشست، مجيد معارف به بيان نكاتی درباره جايگاه كتاب كافی پرداخت و گفت: معروفترين و معتبرترين كتابهای حديثی شيعه يعنی «كافی»، «من لايحضره الفقيه»، «تهذيب» و «استبصار» در قرنهای چهار و پنج هجری و به ترتيب توسط ابوجعفر محمد بن يعقوب كلينی، ابوجعفر محمد بن علی بن حسين بابويه قمی معروف به شيخ صدوق و دو كتاب نيز توسط ابوجعفر محمد بن حسن صوسی معروف به شيخ طوسی، به رشته تحرير درآمدهاند و از زمان نگارش، تا به امروز مرجع همه علما و به خصوص فقهای شيعه بودهاند.
وی با بيان اين كه كلينی كتاب كافی را در پاسخ به يك نياز نوشت، اظهار كرد: تا زمان كلينی، در بين شيعه، كتابی كه همه حوزهها را پوشش دهد و در تمام بلاد مرجعيت داشته باشد، در دسترس نبود و مرحوم كلينی سعی میكند كه يك كتاب مرجع بنويسد تا بتواند قدری از مسئله اختلاف در نقل حديث را كه در آن زمان مطرح بود، چاره و حل كند.
پهلوان:
ما معتقديم كه كلينی كتاب خود را براساس 400 اصل مذكور نوشته است؛ چرا كه اين امر در سلسله راويان مشهود است و علاوه بر اين اقوال رجاليون بزرگ نيز بر اين امر گواهی میدهد و اين كه اين افراد از اساتيد و شاگردان كلينی به عنوان كسانی نام می برند كه اين اصول را در اختيار داشته اند نشان می دهد كه اين اصول بی شك در اختيار كلينی نيز بوده است
معارف در مورد امتيازات كتاب كافی در ميان كتب اربعه گفت: علاوه بر اين كه كافی را «اضبط اصول اماميه» خواندهاند، اين كتاب از اين امتياز نيز برخوردار است كه مقدمترين كتابهای شيعه است. مرحوم كلينی با توجه به اين كه در دوران غيبت صغرای امام زمان(عج) زندگی میكرده است احاديثی را نقل كرده كه كوتاهترين سند و كمترين واسطه را داراست و میتوانسته با دو يا سه واسطه خود را به ائمه(ع) برساند و اهل علم مستحضرند كه چنين احاديثی كمترين آسيبها را دارند.
معارف همچنين با اشاره به اين كه كتاب كلينی جامع اصول و فروع است، عنوان كرد: ما ايرانیها كلينی را با اصول كافی میشناسيم؛ چرا كه از سالها پيش افرادی از دانشمندان، به منظور آشنائی ايرانيان با معارف ناب شيعه اهتمام به ترجمه بخش اصول از كتاب كافی كردند و هر چند بخش فروع آن هم دستمايه فقها بوده است اما اين كتاب در نزد عموم بيشتر به اصول معروف شده است. اما كافی كه از سه بخش اصول و فروع و روضه تشكيل شده است، كتابی است كه مقصود نويسنده آن بهرهمندی هم عموم مردم و هم علما بوده است.
وی يكی ديگر از ويژگیهای كتاب كافی را درج احاديث به شكل مُستند عنوان كرد و گفت: شيخ كلينی خود را ملزم كرده است كه در كنار هر حديث سند كامل آن را درج كند و اين چيزی است كه ما در ديگر كتب اربعه نمی بينيم و بخشی از احاديث آن ها مرسل است ينی سند حديث كنار متن ثبت نيست و نويسندگان خواننده را به كتابهائی كه اصطلاحاً مشيخه يا سندنامه خوانده میشوند، احاله میدهند.
در ادامه اين نشست حسين استاد ولی، با اشاره به اين مطلب كه شيخ كلينی از فرط نمود داشتنش شناخته شده نيست، گفت: مرحوم كلينی از علمای بزرگ و صدر تشيع است اما تاريخ زندگی ايشان مشخص نيست و تحصيلات او هم مشخص نيست، اما آن قدر اين شخصيت درخشان و كار او متقن است كه همه ناگفتهها را زير پوشش خود برده است و شخصيت ايشان را برجسته كرده است.
وی به سخنان برخی از بزرگان درباره شيخ كلينی اشاره كرد و گفت: نجاشی درباره او میگويد كه كلينی شيخ اصحاب و چهره مشهور شيعه و موثقترين فرد در نقل حديث است. شيخ طوسی نيز او را فردی موثق و قابل اعتماد خوانده است كه با اخبار و احاديث آشنائی كامل دارد و سيد طاووس نيز او را در نقل حديث پرتوان و در فهم آن راستين و ژرفنگر دانسته و گفته است كه همه بر امانتداری و موثق بودن كلينی اتفاق نظر دارند. بنابراين جايگاه برجسته او بر همگان مشخص است و حتی بسياری افراد از اهل سنت نيز بر توثيق او تكيه كردهاند.
اين محقق و پژوهشگر قرآن و حديث نيز با اشاره به مقدم بودن كتاب كلينی گفت: كتاب كافی كلينی، همچنان كه مرحوم سيدحسن صدر بيان كرده است، از اين ويژگی برخودار است كه حاوی اخبار ثلاثيات است؛ بدين معنا كه رواياتی دارد كه با سه سند و واسطه از امام صادق(ع) نقل كرده است و اين بر اعتبار اين كتاب بسيار میافزايد.
استاد ولی همچنين با اشاره به جامعيت كتاب كافی گفت: مجموعه احاديثی كه كلينی در سه دسته اصول و فروع و روضه آورده است از مجموعه اصول و فروع و رضه اهل سنت بيشتر است و با حذف مكررات از كافی و صحيح مسلم و صحيح بخاری میبينيم كه كافی چند برابر اين كتابها حديث نقل كرده است. همچنين شكل تدوين كتاب كافی نيز از هوش و درايت كلينی خبر میدهد.