قدیمی‌ها می‌گفتند عدد هفت فرخنده است اما هر‌قانونی، استثناء‌هایی هم دارد؛ مثلا این عدد برای متولیان حوزه سلامت، نگران‌كننده است، چون آنها را یاد مازندران، كرمانشاه، فارس، هرمزگان، خراسان رضوی، اصفهان و تهران می‌اندازد كه به عنوان هفت استان پرخطر كشور در زمینه ایدز معرفی شده‌اند.

به گفته محمدمهدی گویا، رئیس مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، گزینش این استان‌ها به عنوان استان‌های پرخطر در زمینه ایدز بر اساس شمار مبتلایان شناخته شده در آنها بوده است.

او در گفت‌وگو با ایسنا هشدار داد شمار مراكزی كه باید به افراد دارای رفتارهای پرخطر دارند كمك كنند،‌ كافی نیست و برای فعال شدن این گونه مراكز، به نیروی انسانی و تجهیزات بهداشتی درمانی نیاز است.

چه خبر از ایدز؟

براساس گزارشی كه رئیس مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت ارائه كرد هم‌اكنون بیماری ایدز با‌سرعت در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و كشورهای شوروی سابق و اروپای شرقی در حال افزایش است؛ به‌طوری كه بیماری ایدز در این مناطق 80 درصد از طریق تماس‌های جنسی و 20 درصد از طریق اعتیاد منتقل می‌شود. البته این الگو در حال تغییر است به طوری كه موارد ابتلا از طریق اعتیاد و مصرف مواد مخدر نیز بیشتر شده است.

گرچه گویا در این گفت‌وگوی رسانه‌ای صرفا به ارائه آمار و ارقامی از وضع ایدز در كشورهای در حال توسعه اشاره كرد و از ایران به شكل خاص سخن نگفت، اما به‌هر‌حال آخرین گزارش ارائه شده از اداره كنترل ایدز وزارت بهداشت كه در روز جهانی مبارزه با ایدز منتشر شد، نشان می‌دهد هم‌اكنون در كشورمان حدود 25 هزار نفر مبتلا به ایدز زندگی می‌كنند.

اما این آمار، فقط بیانگر شمار مبتلایان ثبت شده است و تعداد زیادی از مبتلایان، از بیماری خود بی‌خبرند و در آمارها ثبت نشده‌اند. بر اساس گمانه‌زنی سازمان بهداشت جهانی، آمار مبتلایان به ایدز در كشورمان باید تقریبا چهار برابر آمار ثبت شده باشد.

تغییر الگوی انتقال ایدز نیز در چند دهه اخیر هشداردهنده بوده؛ به طوری كه از سال 1365 تا ابتدای سال 1390، 69.3 درصد از موارد ابتلا به ایدز ناشی از اعتیاد تزریقی و 10.8 درصد ناشی از تماس جنسی بوده اما در سال 1390، 60‌ درصد موارد ابتلا از راه اعتیاد تزریقی و 21 درصد از راه تماس جنسی اتفاق افتاده است.

نكته نگران‌كننده درباره شمار مبتلایان به ایدز این كه حدود 50 درصد آنها جوان‌های بیست و پنج تا سی و شش ساله هستند.

اگرچه هنوز هم اصلی‌ترین الگوی انتقال ایدز در كشور از راه تزریقی است، اما متولیان سلامت در كشور هشدار می‌دهند كه در سال‌های اخیر موارد ابتلا به ایدز از راه ارتباط جنسی محافظت نشده رو به افزایش است و از میان كسانی كه از راه جنسی مبتلا شده‌اند پس از همسران معتادان، مصرف‌كنندگان مواد مخدر محرك مانند شیشه نیز شمار قابل توجهی دارند.

آمارها؛‌ سیاه، سپید، خاكستری

هرچند در نگاه اول شناخته شدن هفت استان پرجمعیت به عنوان استان‌های پرخطر در زمینه ایدز نگران‌كننده به‌نظر می‌رسد، اما گویا اعتقاد دارد این آمار از وجه مثبت هم قابل بررسی است.

او در این باره به جام‌جم توضیح می‌دهد: بالا بودن آمار ثبت شده مبتلایان در این استان‌ها به این معناست كه فعالیت‌های وزارت بهداشت و سازمان‌های مردم نهاد برای اطلاع‌رسانی در زمینه ایدز زیاد بوده است و به همین علت مردم این بیماری را شناخته‌اند و كسانی كه رفتار پرخطری داشته‌اند به مراكز تشخیص بیماری مراجعه كرده‌اند.

این موضوع را وحید جهانمیری‌نژاد، پزشك و فعال یك سازمان مردم نهاد فعال در زمینه مبارزه با ایدز در استان فارس نیز تائید می‌كند و می‌گوید: گاهی اجرای نمایشی خیابانی یا توزیع بروشورهایی درباره راه‌های انتقال ایدز میان مردم در اماكن عمومی، شمار مراجعان به مراكز درمانی درباره راه‌های انتقال ایدز افزایش پیدا می‌كند كه این نشانه نقش آموزش‌های عمومی در تشخیص به موقع بیماری است.

اعتیاد با روبانی قرمز دور گردنش

هر چند رئیس مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، نسبت به آمار بالای موارد ثبت شده ایدز در هفت استان كشور نگاهی خوشبینانه دارد، اما به هر حال مطلق‌نگری درباره یك پدیده درست نیست و می‌شود این ماجرا را از وجهی هشداردهنده نیز بررسی كرد.

استان‌هایی كه محمد مهدی گویا، آنها را به عنوان استان‌های پرخطر در حوزه ایدز معرفی كرده، تقریبا همان استان‌هایی است كه مساله اعتیاد هم در آنها جدی است و از چند سال پیش تاكنون ستاد مبارزه با موادمخدر درباره ساخت اردوگاه‌های ترك اعتیاد اجباری در آنها وعده داده و این یعنی شمار معتادان در آنها بالا بوده است.

عباس دیلمی‌زاده، مدیرعامل موسسه خیریه ترك اعتیاد تولدی دوباره در این زمینه می‌گوید: حتی با وجود آن‌كه آمار انتقال ایدز از طریق اعتیاد تزریقی اندكی كاهش یافته است، اما همچنان اعتیاد در انتقال ایدز نقش اول را بازی می‌كند؛ چون در میان كسانی كه از راه جنسی مبتلا شده‌اند نیز شمار مصرف‌كنندگان موادمخدر محرك كم نیست.

با وجود آن‌كه استفاده از موادمخدر محرك باعث بی‌پروایی جنسی و رفتارهای پرخطر می‌شود و احتمال ابتلا به ایدز را بالا می‌برد، اما به گفته دیلمی‌زاده، هنوز برنامه‌های كاهش آسیب برای مصرف‌كنندگان مواد محرك در كشورمان اجرا نمی‌شود.

به عبارتی دیگر بیشتر برنامه‌های كاهش آسیب اعتیاد، بر تبادل سرنگ و توزیع متادون متمركز شده است كه هیچ‌كدام به معتادان موادمخدر محرك كمكی نمی‌كند، در حالی كه اجرای چنین برنامه‌هایی نه‌تنها به معتادان مواد محرك، راه‌هایی برای پیشگیری از ابتلا به ایدز را می‌آموزد بلكه به مبتلایان به ایدز هم یاد می‌دهد چگونه از انتقال بیماریشان به دیگران بویژه همسرانشان جلوگیری كنند و بنابراین اجرای چنین برنامه‌هایی دست‌كم در استان‌هایی كه در زمینه ایدز پرخطر تشخیص داده شده است، ضروری به نظر می‌رسد.

مریم یوشی‌زاده - گروه جامعه