بروز حقايق عرفانی به صورت عملی و رفتاری برای بشر با زانو زدن در مقابل اساتيدی حاصل میشود كه خود به تهذيب رسيده باشند و دعوت به خود در رفتار و كردار آنها ديده نشود و آنچه كه از معارف میگويند، مبتنی بر قرآن و روايات اهل بيت(ع) و متكی بر عقل باشد.
حجتالاسلام و المسلمين رضا الهیمنش، مدير گروه عرفان و تصوف دانشگاه اديان و مذاهب اسلامی، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، در ادامه نحوه بيان و عرضه عرفان اسلامی و مؤلفهها و مفاهيم قابل طرح آن در مقابل و در مواجهه با عرفانهای كاذب و معنويتهای نوظهور، با اشاره به نقش لذتجويی معنوی در گرايش افراد به سمت جريانهای معنوی نوظهور و پس از تبيين آسيبهای اين امر، عنوان كرد: يكی از مولفههايی كه ما در عرضه عرفان اسلامی بايد به آن توجه داشته باشيم، اين است كه لذايذ معنوی را به شيوهای عقلپسند مطرح كنيم و ديگران را هم در اين مسئله به داوری دعوت كنيم.
الهیمنش افزود: عقل وجه مشترك و معيار برای همه آدميان است و ما بايد به دنبال معارفی برويم كه با عقل بشر و با عقل عمومی و جمعی بشر سازگار باشد.
اگر بناست حقايق عرفانی به صورت عملی و رفتاری برای بشر بروز پيدا كند، اين با زانو زدن در مقابل اساتيد و افرادی حاصل میشود كه خود به آن تهذيبی كه ادعا میكنند رسيده باشند و هيچ دعوت به خود در رفتار و كردار آنها ديده نشود؛ بلكه همه آن چه كه از معارف میگويند، مبتنی بر قرآن و روايات اهل بيت(ع) باشد
عرفان اسلامی عرفانی است دارای شاخصههايی كه عقل بر آن گواه است
مدير گروه عرفان و تصوف دانشگاه اديان و مذاهب اسلامی با بيان اينكه عرفان اسلامی، عرفانی عقلمحور است، اظهار كرد: عرفان اسلامی عرفانی است دارای شاخصههايی كه عقل بر آن گواه است. اين عرفان به هيچ وجه عقلگريز نيست و اين گونه نيست كه آن چه كه در معارف عرفانی اسلامی آمده است ضدعقل باشد؛ هر چند میتوان گفت كه عاليتر از مرتبه عقل است اما ضدعقل نيست.
وی با اشاره به چند حكم اصولی عقل كه در ارتباط با كسب لذت معنوی مطرح میشود، عنوان كرد: اگر ما به عقل مراجعه كنيم و از عقل حكم بخواهيم عقل چند حكم برای ما دارد. يكی از مواردی كه عقل بر آن تأكيد می كند عزت انسان است و میگويد كه انسان بايد عزت خود را حفظ كند. اتفاقاً شرع نيز اين مطلب را تأييد كرده و تأكيد شده است كه انسان نبايد به هيچ وجه عزت خود را لكهدار كند. بنابراين انسان حق ندارد برای اين كه به كمالی دست پيدا كند، اين كمال را با آلودگی يا زير پا گذاشتن عزت خود، برای مثال برای نفسكُشی، حاصل كند. اين از جمله مسائلی است كه شايد در سنتهای عرفانی اسلامی رواج داشته است، در حالی كه حفظ عزتمندی مسئله بسيار مهمی است و ما بايد بشر را به سمت حقايق و معارفی دعوت كنيم كه عزت انسانی را لكهدار نكند و محفوظ بدارد.
الهیمنش با اشاره به يكی ديگر از احكام عقل گفت: يكی از اين احكام كه به عنوان يكی از مؤلفههای عرفان صحيح اسلامی بايد مورد توجه قرار بگيرد و اين عرفان با آن معرفی شود، اين است كه عقل حكم میكند كار فوق طاقت مطلوب نيست و اگر امری فوق طاقت بشر است، خداوند اين درخواست را از بشر ندارد كه متحمل رياضت آن امر شود. اين حكم چيزی است كه عقل بشر نيز آن را درك میكند و اگر هم در مكتبی عرفانی اين اتفاق افتاده است، خلاف حكم عقل است و خود اين مطلب میتواند وجه تمايزی بين عرفان حقيقی اسلام و عرفانهای كاذب باشد.
مدير گروه عرفان و تصوف دانشگاه اديان و مذاهب اسلامی در ادامه گفت: يكی ديگر از مؤلفههايی كه عقل گواه بر آن است، اين است كه بشر موجودی اجتماعی است و در اجتماع است كه تكامل پيدا میكند. از اين رو معارف اسلام به عنوان اصيلترين منبع معرفتی بشر، ما را از رهبانيت باز داشته و از اين كه كاری به زندگی اجتماعی مردم نداشته باشيم ما را منع كرده است.
يكی از اين احكام كه به عنوان يكی از مؤلفههای عرفان صحيح اسلامی بايد مورد توجه قرار بگيرد و اين عرفان با آن معرفی شود اين است كه عقل حكم میكند كار فوق طاقت مطلوب نيست و اگر امری فوق طاقت بشر است، خداوند اين درخواست را از بشر ندارد كه متحمل رياضت آن امر شود
الهیمنش ادامه داد: پيامبر(ص) به افرادی كه به رهبانيت روی آورده بودند، پس از منع آنان از رهبانيت گفت: شما میخواهيد با رهبانيت و گوشهگيری به رشد معنوی دست پيدا كنيد، اما میتوانيد به همه اين آثار در اجتماع برسيد به شرط اين كه هميشه خود را در جهاد ببينيد و هميشه خود را آماده كنيد كه دستورات الهی را عملی كنيد، از حقيقت دفاع كنيد و برای جا افتادن آن و ماندگاری آن در سطح جامعه بشری تلاش و كوشش كنيد. بنابر فرمايش رسول خدا(ص) كسانی كه مجاهد هستند و روحيه جهاد و مبارزه دارند، به تمام آن آثاری كه يك رهبان در گوشه خود میرسد، دست میيابند؛ به علاوه آن كه هزاران مرتبه بالاتر از آن مرتبه قرار دارند و البته اين نوع از رشد معنوی از توابع و لوازم منفی رهبانيت نيز به دور است.
عرفان ناب اسلامی در نزد افراد بی داعیه است
وی در پايان اين گفتوگو با اشاره به يكی از آسيبها در زمينه امور عرفانی و معنوی گفت: نكتهای كه بايد بسيار مورد توجه ما باشد، اين است كه عرفان ناب اسلامی غير از دكانهايی است كه بعضی افراد راه میاندازند و افرادی را به سوی خود جلب میكنند و شايد خيلی از اينها اغراض و اهدافی غير از اهداف معنوی داشته باشند و ما اگر بناست با حقايق و معارف عرفانی مأنوس باشيم، بايد اين را واقعاً در مساجد، در كلاس و در نزد اساتيدی كه هيچ گونه داعيه برای مطرح كردن خود ندارند و به يك معنا در گمنامی زندگی میكنند و از شهرت پرهيز دارند، بجوئيم.
الهیمنش افزود: اگر بناست حقايق عرفانی به صورت عملی و رفتاری برای بشر بروز پيدا كند، اين با زانو زدن در مقابل اساتيد و افرادی حاصل میشود كه خود به آن تهذيبی كه ادعا میكنند، رسيده باشند و هيچ دعوت به خود در رفتار و كردار آنها ديده نشود؛ بلكه همه آن چه كه از معارف میگويند، مبتنی بر قرآن و روايات اهل بيت(ع) باشد و با تكيه بر عقل، آن چه از معارف عرفا دريافت میكنند، مؤيد به صحهگذاری معارف قرآنی و عقل كنند.