علی جلائيان عنوان كرد:
بيان فلسفه نبوت در خطبه فدكيه، حماسهای سياسی در تبيين جايگاه ولايت
حضرت زهرا (س) در بخشی از خطبه فدكيه با بيان فلسفه رسالت و جريانات اسلام حماسهای سياسی آفريدند و خطاب به مردم فرمودند كه شما بايد به ولايت روی میآورديد تا اسلام سالم بماند اما منحرف شديد، به طوریكه كاملا در مقابل قرآن ايستاديد.
حجتالاسلام والمسلمين علی جلائيان اكبرنيا، مدير مركز پژوهش دانشگاه علوم اسلامی رضوی و مدرس حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، به بيان مطالبی در خصوص خطبه فدكيه و بيانات حضرت فاطمه زهرا(س) درباره فلسفه نبوت در اين خطبه پرداخت.
وی با بيان اينكه حضرت زهرا(س) نقش اجتماعی خود را در زمان بعد از وفات پيامبر(ص) با شفافيت كامل انجام دادند، افزود: به تعبير ديگر وظيفه اجتماعی كه حضرت زهرا(س) بعد از وفات پيامبر(ص) به عهده داشتند، در تاريخ با شفافيت كامل برای ما نقل شده است. پيامبر اكرم(ص) با بعثت خود راه مستقيمی را به مردم نشان دادند و در تاريكی محض چراغی را برافروختند كه مسير هدايت و رستگاری برای ادامه اين مسير مشخص شد.
وی ادامه داد: پيامبر عظيمالشان اسلام(ص) در پايان عمر شريف خود بهطور رسمی علی بن ابیطالب(ع) را به عنوان امام جامعه معرفی كردند. اين مسير بعد از وفات ايشان به بیراهه رفت و حضرت زهرا(س) به عنوان فردی معصوم و آگاه به مسائل سياسی و اجتماعی، وظيفه خود را در اين برهه از زمان اينگونه ديدند كه دست به قيامی بزنند كه حاصل آن قيام تا امروز برای هر كسی كه در پی حقيقت باشد زنده و آشكار است. اين قيام از گريه بر حضرت پيغمبر(ص) آغاز میشود و با دستور به مخفی كردن قبرشان ادامه پيدا میكند كه امروز هم مخفی بودن قبر حضرت فاطمه(س) جزئی از مبارزه ايشان است.
مدرس حوزه و دانشگاه همچنين خاطرنشان كرد: اكنون هركس كه سوال كند آيا پيغمبر(ص) دختری به نام فاطمه(س) داشتند يا خير؟ آيا او فوت شد يا به شهادت رسيد؟ و جواب را مثبت بيابد، خواهد پرسيد كه قبر ايشان كجاست؟ وقتی محل قبر آشكار نيست، اين سوال پيش میآيد كه چرا قبر ايشان پنهان است؟ اين خود ادامه مبارزه است. چنانكه گفتيم مبارزه با گريه آغاز میشود و صدای گريه ايشان بيشتر از منزل ايشان نمیرود، اما چرا اهل مدينه اظهار ناراحتی میكنند. دليل اين اظهار ناراحتی اين است كه اين گريه پيام دارد و بسياری از زوايای اتفاق افتاده را روشن میكند. لذا وقتی كه حضرت زهرا(س) منتقل میشوند به بيتالاحزان در بقيع و در آنجا گريه میكنند، مردم مدينه میآيند و سايبان حضرت فاطمه(س) را هم خراب میكنند؛ اين قضيه كاملا روشن است و هركس برای ملاقات حضرت زهرا(س) میآيد، حتی اسماء كه زياد به خانه حضرت زهرا(س) میآمد وقتی از احوال حضرت میپرسيد، حضرت فاطمه(س) ناراحتی خود را با شدت اعلام میكردند و در ادامه میفرمودند چرا ناراحت نباشيم كه پيامبر(ص) از دست رفت و در مسير ولايت ظلم شد.
مدير مركز پژوهش دانشگاه علوم اسلامی رضوی با بيان اينكه وقتی كه زنان برای احوالپرسی از حضرت صديقه(س) میآيند، ايشان به آنها گلايه میكنند و اين گلايه در زمانی كه خلفا به عيادت ايشان میآيند، ادامه پيدا میكند، گفت: اين مبارزه تا زمانی كه حضرت صديقه طاهره(س) قيام میكنند و رسما به مسجد میآيند و خطبه میخوانند، ادامه دارد. اين خطبه وضعيت پس از وفات پيامبر(ص) را به خوبی نشان میدهد. ايشان با يك مقدمه به بحث نبوت وارد میشوند و چرايی انتخاب پيغمبر(ص) را به رسالت بيان میكنند و در ابتدای اين خطبه پس از شهادت به يگانگی خداوند، به يك مسئله بسيار مهم در رسالت و بعد از فلسفه بعثت، به وضعيت زمان بعثت اشاره میكنند.
شما در بدترين وضعيت از لحاظ روحی وجسمی بوديد و پيغمبر(ص) تلاش كرد تا كجفهمی مردم را اصلاح كند، ولی شما منحرف شديد، به طوریكه كاملا در مقابل قرآن ايستاديد
وی با اشاره به كلمات ابتدايی خطبه فدكيه كه به بيان چرايی رسالت محمد مصطفی(ص) میپردازد، افزود: در اين بخش از خطبه اين كلمات بيان شده است كه «إختاره قبل أن أرسله؛ قبل از ارسال شدن حضرت پيامبر(ص) ايشان را به پيامبری انتخاب كرد». رسول مكرم اسلام(ص) هنگامی كه مخلوقات در حجاب غيب بودند، به مقام رسالت برانگيخته شدند. در اينجا ممكن است اين پرسش مطرح شود كه اگر مخلوقی نيامده بود، چرا خداوند پيغمبری آورده است؟
جلائيان ادامه داد: جز معصوم، كس ديگری نمیتواند پاسخ اين پرسش را بيان كنند؛ حضرت زهرا (س) در جواب میفرمايند كه «علما من الله تعالی بمعاقب الامور؛ او را برانگيخت بهخاطر علمش به عاقبت امر و احاطهاش به حوادث زمان و شناسايی كاملش به مقدرات عالم»؛ يعنی خداوند در علم خودش وقتی به مخلقوقات خود علم دارد، میبيند كه در يك شرايط مساوی هيچكس به اندازه پيغمبر(ص) از استعدادهايش استفاده نمیكند. لذا در اين شرايط مساوی، چون پيامبر(ص) در اوج هستند، انتخاب میشوند تا واسطه بين عالم ماده و ماورای ماده شوند.
وی با بيان اينكه حضرت زهرا(س) به زيبايی هرچه بيشتر به بحث از فلسفه بعثت میپردازند، خاطرنشان كرد: ايشان فلسفه بعثت را در يك جغرافيای زمانی و مكانی تبيين میكنند. اول وضعيت زمان بعثت را كاملا بيان میكنند و میفرمايند كه حضرت حق تعالی پيغمبر(ص) را برانگيخت تا امر خداوند كامل شود و حكم قطعی خدا امضا شود و مقدرات او اجرا شود؛ يعنی قرار است دين كامل بشود و آنچه كه برای كمال بشر لازم است، بيايد. لذا پيامبر(ص) برای اين امر مبعوث شدند.
مدرس حوزه و دانشگاه با تأكيد بر اينكه پيامبر(ص) در وضعيتی ظهور میكنند كه مردم به خاطر دوری از فرامين انبيای الهی(ع)، در اوج پستی به لحاظ مادی و معنوی بودند، اظهار كرد: تعبير حضرت فاطمه(س) اينگونه است كه در پيشگاه آتشهای افروخته معتكف شده بودند و بتهای تراشيده شده را پرستيده بودند و شناخت خداوند كه در فطرتشان قرار داشت، مشرك بودند. يقينا بعد از اين حضرت زهرا(س) وارد آثار بعثت میشوند و میفرمايند كه بعثت چه آثار مثبتی در جامعه و مردم داشت. ايشان میفرمايند «انار الله بابی محمد(ص) ظلمهم؛ خداوند به وسيله پدرم تاريكیها را روشن كرد». اين تعبيری بسيار زيباست كه اميرالمومنين(ع) هم در خطبههايشان فراوان از اين تعبير استفاده كردهند.
علی جلاييان:
حضرت زهرا(س) با يك مقدمه به بحث نبوت وارد میشوند و چرايی انتخاب پيغمبر(ص) را به رسالت بيان میكنند و در ابتدای اين خطبه پس از شهادت به يگانگی خداوند، به يك مسئله بسيار مهم در رسالت و بعد از فلسفه بعثت، به وضعيت زمان بعثت اشاره میكنند
وی ادامه داد: پيغمبر(ص) در تاريكی مطلق آمدند و نوری را روشن كردند كه تمام مسيرها روشن شوند. «كشف عن القلوب وهم ها؛ مشكلات قلبها را هم برطرف كرد». پيامبر اكرم(ص) از يكطرف راه را نشان دادند و از يكطرف درون انسانها را روشن كردند تا مانعی برای رشد نباشد؛ «وجلی عنالابصار غممها؛ موانع رويت ديدهها را ازميان برداشت».
جلائيان با بيان اينكه حضرت صديقه كبری(س) در ادامه خطبه فدكيه موقعيت اصحاب را بيان میكنند، افزود: در اينجا حضرت زهرا(س) رو به مردم میكنند و می فرمايند كه «ای مردم شما چه كرديد؟ شما تا راه باز شد، انحراف را انتخاب كرديد» و پس از آن به تشريح فلسفه احكام میپردازند و باز با مقدمهای زيبا به نبوت باز میگردند كه خود را به عنوان گوينده اين بيانات معرفی میكنند: «اعلموا أنی فاطمه وابی محمد؛ بدانيد من فاطمه(س) هستم و پدرم محمد (ص)» است.
وی ادامه داد: حضرت زهرا(س) در اين قسمت نكتهای را بازگو میكنند و میگويند تمام حرف من يك چيز است و آن اين كه پيامبر(ص) رسالت را انجام داد، ولی با انذار و اجبار كسی را مسلمان نكرد. حضرت فاطمه(س) در ادامه میفرمايند: «حق نقاب از چهره بركشيد، زمامدار دين به سخن درآمد، فرياد شيطانها خاموش شد، خار نفاق از سر راه برداشته شد، اما شما چه كرديد؟ شما در بدترين وضعيت از لحاظ روحی و جسمی بوديد و پيغمبر(ص) تلاش كرد تا كجفهمی مردم را اصلاح كند، ولی شما منحرف شديد، به طوریكه كاملا در مقابل قرآن ايستاديد».
مدير مركز پژوهش دانشگاه علوم اسلامی رضوی همچنين خاطرنشان كرد: حضرت زهرا (س) با يك سير بسيار دقيق به بيان رسالت و جريانات اسلام پرداختند و در پايان بهاين نكته رسيدند كه شما بايد به ولايت روی میآورديد تا اسلام سالم میماند و اين يك حماسه سياسی بود كه حضرت فاطمه(س) بيان فرمودند.