يكی از اقدامات امام صادق(ع) در مقابله با كج‌فهمی‌ها و برداشت‌های نادرست از قرآن و سنت پيامبر(ص) تربيت شاگردان بوده و مشهور است كه حدود چهارهزار نفر از مذاهب مختلف شاگرد ايشان بوده‌اند كه بسياری از آنان جزء پيشگامان فكری و علمی جهان اسلام، حتی برای اهل سنت هستند.

حجت‌الاسلام و المسلمين سيدعلی سجادی‌زاده، عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، به ارائه سخنانی درباره شخصيت علمی و فرهنگی امام صادق(ع)، جايگاه امام(ع) در جوامع حديثی اهل سنت، جايگاه قرآن و سنت پيامبر(ص) در كلام امام(ع) و نقش ايشان در تربيت شاگرد و مقابله با كج‌فهمی‌ها پرداخت.

وی در بخشی از سخنان خود با اشاره به تعبيری از عبدالحليم جندی از علمای اهل سنت بيان كرد: جندی بر آن است كه مسلمانان و حتی مردمان ديگر عالم، در هر زمان نيازمند دو موضوع مهم و اساسی از اصول و مبانی مكتب امام صادق(ع) هستند و امام(ع) مانند ائمه پيش و بعد از خود، به دو موضوع تأكيد فراوان دارند كه يكی از آنان اهتمام به امر قرآن و ديگری سنت پيامبر(ص) است.

سجادی‌زاده عنوان كرد: امام صادق(ع) هم به فراگرفتن علم قرآن و تدبر در آن تشويق می‌كنند و هم مدعيان مسلمانی را كه مطالعه و تدبر در قرآن را ترك كرده‌اند، توبيخ می‌كنند و از سويی نيز اجرای احكام قرآن در ميان مردم را معيار همكاری با حكومت‌های سياسی برمی‌شمارند. امام(ع) همچنين بر معجزه بودن و تاز‌ه بودن قرآن تأكيد دارند و آن را متعلق به تمام اعصار می‌دانند كه غرائب آن پايان‌ناپذير است.

اين محقق و پژوهشگر مشهد ادامه داد: بُعد ديگری كه امام صادق(ع) بر آن تأكيد می‌كنند، سنت پيامبر(ص) و احاديث است؛ راه و روش پيامبر(ص) و گفتار ايشان و آنچه كه در محضر آن حضرت انجام شده و مورد تأييد ايشان قرار گرفته و نيز احاديثی كه آن سنت را برای ما گزارش می‌كند. البته اين احاديث معياری دارند و آن تصديق اين احاديث به وسيله كتاب خداست.

امام صادق(ع) همواره بر اين دو محور اصلی (كتاب و سنت) تأكيد می‌كنند، افزود: زندگی و راه و مرام خود ايشان از فقه و تفسير گرفته تا علوم ديگر، در راستای كتاب و سنت است. ائمه(ع) همواره می‌فرمودند كه هرگاه ما مطلبی به شما گفتيم، بپرسيد كه از كجای قرآن بوده است؟

وی تصريح كرد: ائمه(ص) ما از جمله امام صادق(ع)، معياری برای تشخيص صحيح از ناصحيح و سره از ناسره قرار داده‌اند و آن اين است كه: «انّ علی كل حق حقيقة وعلی كل صواب نورا فما وافق كتاب الله فخذوه وما خالف كتاب الله فدعوه؛ هر حقی حقيقتی و هر كار نيكی نوری دارد، پس اگر با روح قرآن موافق بود، بپذيريد و اگر مخالف بود، رها كنيد».

مدرس جامعةالمصطفی(ص)العالمية مشهد با اشاره به اين‌كه امام صادق(ع) همواره بر اين دو محور اصلی (كتاب و سنت) تأكيد می‌كنند، افزود: زندگی و راه و مرام خود ايشان از فقه و تفسير گرفته تا علوم ديگر، در راستای كتاب و سنت است. ائمه(ع) همواره می‌فرمودند كه هرگاه ما مطلبی به شما گفتيم، بپرسيد كه از كجای قرآن بوده است؟ امام(ع) به قرائت قرآن توجه می‌دادند و خود در نمازشان قرآن را با توجه و حال قرائت می‌كردند.

وی در بخش ديگری از سخنان خود با اشاره به مقابله امام(ع) با افرادی كه در فهم قرآن به بيراهه می‌رفتند، گفت: برای نمونه كسی سرقت می‌كرد و مال مسروقه را انفاق می‌كرد! زمانی كه امام(ع) علت اين كار وی را پرسيد، او به كتاب الهی استشهاد كرد و گفت كه در قرآن آمده است: «مَن جَاء بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَاء بِالسَّیِّئَةِ فَلاَ یُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا وَهُمْ لاَ یُظْلَمُونَ؛ هر كس كار نيكى بياورد ده برابر آن خواهد داشت و هر كس كار بدى بياورد، جز مانند آن جزا نيابد و بر آنان ستم نرود»(انعام/160).

سجادی‌زاده اظهار كرد: امام در پاسخ به اين شخص به وی هشدار داد كه نسبت به كتاب خداوند جاهل و نادان است و خداوند در قرآن تصريح كرده است كه «إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ؛ خدا فقط از تقواپيشگان مى‏پذيرد»(مائده/27)؛ اين كه مال ديگران را برداشته‌ای عمل بدی بوده و اين‌كه مال ديگران را بدون اجازه به كس ديگری داده‌ای، خود كار بد ديگری است.

وی خاطرنشان كرد: امام صادق(ع) با اين كج‌فهمی‌ها و انحرافات مقابله می‌كنند و بعلاوه، شاگردانی تربيت می‌كنند كه در هر بعد از علم (از اعراب قرآن گرفته تا تفسير قرآن، كلام قرآن و فقه قرآن و...) پاسخ‌گو باشند. مشهور است كه حدود چهارهزار نفر از نحله‌ها و مذاهب مختلف شاگرد امام صادق(ع) بوده‌اند كه بسياری از آنان جزء پيشگامان فكری و علمی جهان اسلام حتی برای اهل سنت هستند.

عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی خاطرنشان كرد: از برخی از بزرگان اهل سنت كه از محضر درس امام صادق(ع) بهره برده‌اند، می‌توان به ابوحنيفه، مالك بن انس، سفيان ثوری، عمروبن عبيد، سفيان بن عيينه و... اشاره كرد و البته اينان غير از كسانی هستند كه در مكتب و مرام امام(ع) استوار ماندند و مذهب جعفری را ادامه دادند.