حجتالاسلام والمسلمین علیرضا ایمانیمقدم گفت: جامعهسازی مبتنی بر قرآن که در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی نیز بهآن اشاره شده است، مهمترین دغدغه قرآنی رهبر شهید انقلاب بود که تئوری آن، ساختن جامعه اسلامی و تمدن نوین اسلامی را دربر خواهد گرفت.
حجتالاسلام والمسلمین علیرضا ایمانیمقدم، مسئول مجمع جهانی اهل بیت(ع) در خراسانرضوی در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی، در خصوص نگاه رهبر شهید انقلاب به قرآن کریم اظهار کرد: در منظومه فکری رهبری، قرآن نباید تنها در محدوده تلاوت، حفظ یا آموزش فردی باقی بماند، بلکه باید مبنای ایجاد تمدن نوین اسلامی باشد، چراکه کتاب وحیانی صرفاً یک متن عبادی نیست، بلکه نقشه راه زندگی فرد و جامعه، مبنای عدالتجویی و جهتدهنده به مقاومت در برابر ظلم و استکبار جهانی است.
وی با بیان اینکه پس از پیروزی انقلاب، مهمترین دغدغه قرآنی امام شهید، جامعهسازی قرآنی بود که در بیانیه گام دوم نیز بهروشنی آمده است، گفت: قرآن در منظومه فکری امام شهید صرفاً متنی عبادی نیست؛ در بیان ایشان، اگرچه عبادت و ثواب و نورانیت تلاوت از قرآن منتج میشود، اما این کتاب نقشه راه زندگی فرد و جامعه، مبنای عدالتجویی، حمایت از مستضعفان و جهتدهنده به مقاومت در برابر ظلم و استکبار است و انسجام و وحدت اجتماعی، استقلال، خودکفایی و توانمندی جامعه نیز از پیامدهای بهرهگیری اجتماعی از قرآناند؛ پس تنها یک متن عبادی نیست.
قرآن کتاب حرکت و نهضت است، نه صرفاً مناسک
ایمانیمقدم تفاوت نگاه امام شهید با بسیاری از چهرههای مذهبی را پیوند قرآن با عمل اجتماعی دانست و بیان کرد: ایشان قرآن را کتاب حرکت و نهضت میدانستند، نه کتابی برای آرشیو یا مناسک صرف. به باور امام شهید، مهجوریت قرآن تنها به معنی خوانده نشدن آن نیست، چراکه اگر قرآن خوانده شود، اما در معادلات سیاسی و اجتماعی به آن استناد نشود، همچنان مهجور است.
وی ادامه داد: ایشان در دروس خود به آیه ۳۰ سوره مبارکه «فرقان» «وَ قالَ الرَّسُولُ یا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً» اشاره میکردند و تأکید داشتند که فهم حقیقی قرآن در میدان عمل و مبارزه با ظلم و استکبار حاصل میشود، نه صرف حضور در گوشه کتابخانهها. این پیوند عرفان قرآنی با جهاد و عمل اجتماعی، از ویژگیهای ممتاز راه و فکر امام شهید و شاخص ایشان در کنار علما و عرفای پیشین بود.
مسئول مجمع جهانی اهل بیت(ع) در خراسانرضوی گفت: امام خمینی(ره) و استاد بزرگشان علامه طباطبایی(ره) قرآن را تکهتکه نمیدیدند؛ آنها قرآن را یک مجموعه منسجم و کلمه واحد میدانستند؛ از نظر امام شهید نیز آیات اخلاقی، سیاسی و اقتصادی قرآن در پیوند با یکدیگر قرار دارند و همه برای ساختن جامعه ایمانی نقشآفریناند، چراکه ویژگی برجسته این رهبر عزیز، توانمندی فوقالعاده ایشان در تطبیق مفاهیم قرآنی با مصادیق زمانه بود و مفاهیمی مانند طاغوت، فرعون، مستکبر، مستضعف، حزبالله و اولیاءالله را با دقت و تیزبینی بر بازیگران سیاسی و اجتماعی معاصر منطبق میکردند.
ایمانیمقدم تصریح کرد: ایشان هرگز اجازه نمیدادند مفاهیم قرآنی به تاریخ سپرده شوند و با تسلط علمی و تفسیر دقیق، معانی عمیق قرآن را به زبان امروز تبدیل میکردند تا برای توده مستضعف قابل فهم و حرکتآفرین شود. رهبر شهید توانستند فاصله میان آیات و عرصه زندگی را کوتاه کنند و قرآن را از متن صرفاً مقدس و محترم به قدرتی نرم و محرکی برای تحول اجتماعی تبدیل کنند و همچنین آنرا وسیلهای برای ساختن جامعه پویا، عدالتخواه و مقاومتگرایانه دانستند.
مقاومت و نفی سلطه دشمن؛ بازتعریف قدرت بر پایه توحید
وی با اشاره به اینکه تربیت نسلی جهادگر و شهادتطلب از مبانی اصلی مقاومت در منظومه فکری امام خامنهای بود، گفت: ایشان قاعده «نفی سبیل» را از آیه ۱۴۱ سوره مبارکه «نساء» استخراج میکردند و مقاومت را تکلیف شرعی میدانستند تا هرگونه سلطه دشمن را بر مسلمانان ناکام بگذارند، چراکه از نظر امام شهید انقلاب، سازش با ظلم نه یک انتخاب سیاسی، بلکه خروج از دایره بندگی خدا بود. پس مفهوم قدرت را بر پایه توحید بازتعریف میکردند و همواره تأکید داشتند که خداوند ذاتاً قدرت مطلق است و ترس از ابزار و تواناییهای مادی دشمن ناشی از ضعف در توحید است.
مسئول مجمع جهانی اهل بیت(ع) در خراسانرضوی ادامه داد: به همین سبب، ایشان به گفتوگوی حضرت موسی (ع) با قومش در موقع مخاطره: «إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ»، استناد میکردند و بر این باور بودند که مقاومت باید هم مجهز به علم و تکنولوژی روز باشد و هم متکی بر ایمان که والاتر از هر سلاح است؛ صبر، استقامت فعال و پیشرفت همزمان، ویژگی نگاه ایشان به مقاومت بود؛ یعنی استقامت صرفاً ایستادگی نیست، بلکه پایداری همراه با حرکت رو به جلو است. رهبر انقلاب همچنین در اینباره بر آیه ۳۰ سوره مبارکه «فصلت» «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ» و نیز فرازهای دیگر مانند «فَاستَقِم کَما اُمِرتَ وَ مَن تابَ مَعَکَ» تأکید میکردند.
ایمانیمقدم اظهار کرد: در منظومه فکری امام شهید، اعتقاد به شهادت شکست نیست؛ بلکه یا پیروزی بر ستمگران یا وصول به مقام شهادت است؛ این برداشت قرآنی در سخنان ایشان مکرراً دیده میشد. ایشان توانستند با این آموزهها، ترس از مرگ را در جوانان به اشتیاق لقاءالله تبدیل کنند و این تحول روحی اثرات عمیقی بر نیروی مقاومت داشت و بهیقین، این ویژگیها و تبیینهای قرآنی این امام مجاهد شهید موجب شد تا در برابر استکبار ضربهای راهبردی وارد آید.
وی ادامه داد: امام شهید در دیدارهای متعدد با اقشار مختلف، اعم از دانشآموزان، دانشجویان، فرهنگیان، قاریان و حافظان، همواره متناسب با فهم و زبان مخاطب سخن میگفتند و بر پیوند قرآن با عمل اجتماعی، مقاومت و استقامت تأکید داشتند و تشویقها و تأکیدهای ایشان در دیدارهای قرآنی صرفاً سخنرانی معمولی نبود، بلکه یک مهندسی تغییر در نگرش اقشار مختلف نسبت به قرآن بود، چراکه امام شهید متناسب با نقش و مسئولیت اجتماعی هر گروه سخن میگفتند و وظایف عملی مشخصی را تعیین میکردند تا قرآن از وضع یک متن مقدس، حاشیهای و ایستا به موتوری محرک برای زندگی و کتابی پویا تبدیل شود. بهعنوان نمونه، در ارتباط با قشرهای آموزشی و فرهنگی، ایشان مدرسه را به چشم «کارخانه انسانسازی» میدیدند و با استناد به آیات قرآن میفرمودند فرهنگ دینی و آموزش اسلامی باید کارکردی جامع داشته باشد.
مسئول مجمع جهانی اهل بیت(ع) بیان کرد: علاوه بر این، امام خامنهای، معلمان را افسران این جبهه میدانستند و معتقد بودند وظیفه معلم فراتر از انتقال صرف معارف علمی غربی است؛ معلم باید جهانبینی قرآنی را در محتوا و روش تدریس وارد و در تربیت و پرورش نسل مؤمن و آگاه نقش فعال ایفا کند. معلم فیزیک، ریاضی یا شیمی نیز میتواند در قالب همان دروس، آموزههای خداشناسی را در ذهن دانشآموز و دانشجو نهادینه کند. امام بارها تأکید میکردند که دانشآموزان عمل معلم را بیشتر از سخن او میآموزند؛ بنابراین، معلمان باید بدانند عملکرد و رفتارشان پیش از کلام و درسشان برای شاگردان الگوست و عدالت، نظم و صداقت را در عمل نشان دهند تا اخلاق قرآنی برای دانشآموز عینی و ملموس شود.
ایمانیمقدم با اشاره به سایر توصیههای رهبر شهید انقلاب در خصوص تدریس و معلمان افزود: ایشان برای قشرهای پرورشی نیز نگاه ویژهای داشتند و خطاب به مربیان میگفتند با نوجوانان به زبان امیدبخش و آیندهنگرانه سخن بگویید و تأکید داشتند که دانشآموز باید روزانه با قرآن ارتباط داشته باشد، حتی اگر به اندازه یک صفحه در روز باشد. در جلسات پیش از انقلاب نیز به شاگردان توصیه میکردند که حداقل روزانه دو صفحه قرآن بخوانند و ترجمه آن را نیز مطالعه کنند تا دریابند خداوند چه میخواهد؛ بهویژه اشاره میکردند که اگر میخواهید با خدا سخن بگویید، نماز بخوانید و اگر میخواهید خدا با شما سخن بگوید، قرآن بخوانید؛ پس از قرائت، ترجمه را بخوانید تا معنای آیات درک شود.
وی ادامه داد: در نگاه امام شهیدمان، پیگیری مستمر قرآن موجب میشود آیات آرامآرام در ناخودآگاه نوجوان بنشیند و هنگام مواجهه با دوراهیهای اخلاقی، بهعنوان قطبنما عمل کند؛ پس ایشان نوجوانان را تشویق میکردند که از ظاهر قرآن فراتر روند و بپرسند «چرا خدا اینگونه فرموده» و «چگونه میتوانم این آیه را در زندگی شخصی خود تحقق بخشم»؛ این نوع پرسشگری و تأمل، آیات را به الگوهای عملی تبدیل میکند.
تلاوت؛ پلی از صوت و معنا تا تربیت قرآنی و مقاومت
مسئول مجمع جهانی اهل بیت(ع) در خراسانرضوی همچنین گفت: در خصوص قاریان و حافظان نیز امام شهید رویکردی راهبردی داشتند؛ ایشان تأکید میکردند که صوت باید حامل معنا باشد؛ تلاوت صرف با صدای خوش هدف نهایی نیست، بلکه مقدمهای برای انتقال مفاهیم، تدبر و عمل است؛ قاری باید تسلطی بر معانی قرآن داشته باشد تا تلاوت او شنونده را بیدار کند و روحیه مقاومت و تقوا را در او زنده کند. در همین راستا، امام خامنهای از کاربرد جلسات خانگی قرآن بهعنوان نهضتی ساده، کمهزینه و در دسترس برای ترویج تربیت قرآنی در خانوادهها حمایت میکردند.
ایمانیمقدم در پایان با تأکید بر التزام عملی جوانان و نوجوانان به قرآن در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب تصریح کرد: امام خامنهای نقد میکردند که دعوت قاریان بینالمللی بدون توجه به معیارهای اخلاقی و ظاهری میتواند پیام ناصحیحی منتقل کند و در مناسبتهایی که قاریان خارجی دعوت میشدند، تأکید داشتند از آنان خواسته شود شئون اسلامی را حفظ کنند تا تلاوت با رفتارشان در تضاد نباشد.