رهبر انقلاب در دومين نشست انديشه هاي راهبردي: وضع كنوني عدالت راضي كننده نيست توقع نظام حداكثري است
دومين نشست انديشه هاي راهبردي در جمهوري اسلامي، صبح ديروز با «موضوع عدالت» و با هم انديشي و تبادل نظر رهبر معظم انقلاب و ده ها نفر از انديشمندان، متفكران، استادان و محققان دانشگاهي و حوزوي برگزار شد.
به گزارش پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري، در اين نشست4 ساعته، ابتدا 10 نفر از صاحب نظران و نخبگان در دو بخش نظري و كاربردي ديدگاه هاي خود را درباره «مباني، مفاهيم، ابعاد، كاركردها و ضرورتهاي عدالت» بيان كردند.
اولين نشست انديشه هاي راهبردي در جمهوري اسلامي، آذر ماه سال گذشته با موضوع الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت برگزار شده بود.
حضرت آيت الله العظمي خامنه اي رهبر معظم انقلاب اسلامي در اين هم انديشي راهبردي، با تأكيد بر ضرورت تلاش جدي و تضارب آراي انديشمندان و متفكران براي دستيابي به نظريه اسلامي ناب در باب عدالت، كارهاي انجام شده براي تحقق عدالت اجتماعي را در سه دهه اخير خوب ارزيابي كردند اما افزودند: وضع فعلي، مطلقاً راضي كننده نيست چرا كه نظام اسلامي به دنبال اجراي حداكثر عدالت و تحقق كامل عدالت به مفهوم يك ارزش مطلق و همگاني است.
ايشان، مطالب مطرح شده در اين هم انديشي را پرمغز و مفيد دانستند و خاطرنشان كردند: نشست امروز، تنها يك آغاز بود و اميدواريم مبحث عدالت با استفاده از ظرفيت گسترده صاحبنظران سراسر كشور، به گفتماني نخبگاني تبديل شود و با استمرار و پيگيري شايسته، به سرانجامي مبارك برسد.
ايشان، عدالت را دغدغه هميشگي بشر دانستند و با اشاره به ورود متفكران و انديشمندان تاريخ بشر به اين مقوله خاطرنشان كردند بررسي دقيق نشان مي دهد كه با وجود نظريه پردازي هاي مختلف انديشمندان در مبحث عدالت، نقش اديان الهي در اين مقوله، بي نظير و استثنايي بوده است.
رهبر انقلاب اسلامي، با استناد به قرآن مجيد، عدالت را هدف اصلي اديان برشمردند و افزودند: عدالت، هدف نظام سازي اجتماعي اديان و حركت بشر در چارچوب دين بوده است و اين اهتمام جدي به عدالت، در هيچ مكتب بشري يافت نمي شود.
حضرت آيت الله خامنه اي در تبيين بيشتر تفاوت عدالت در «نگاه اديان و مكاتب بشري» خاطرنشان كردند: انبياء علاوه بر تبيين عدالت، براي تحقق آن، عملاً با طاغوت ها و ستمگران وارد پيكار مي شدند و در معارضه ظالم و مظلوم، هميشه در جبهه مظلومان بوده اند اما نظريه پردازان فقط در حد حرف و كلام به «عدالت» پرداخته اند.
ايشان، اعتقاد همه اديان الهي به منتهي شدن تاريخ بشر به دوران مبتني بر عدل را سومين «تفاوت عدالت» در اديان الهي و مكاتب بشري» دانستند و افزودند: اديان الهي در نگاه به مبدأ خلقت - هستي و بشر - در مسير حركت تاريخي ملت ها و در تبيين پايان اين مسير يعني معاد، همواره بر عنصر عدالت تأكيد كرده اند كه اين مسئله اي استثنايي و بي نظير است.
حضرت آيت الله خامنه اي افزودند: براساس همين نگاه ديني بود كه «عدالت» در انقلاب اسلامي نيز از همان آغاز، جايگاهي بي نظير يافت و در شعارهاي ملت - قانون اساسي - سخنان و ديدگاه هاي امام خميني(رض) و دوران هاي مختلف حيات سي و دو ساله جمهوري اسلامي، به عنوان يك ارزش مطلق مورد تأكيد قرار گرفت.
رهبر انقلاب اسلامي، عدالت را سرلوحه دغدغه هاي هميشگي نظام اسلامي دانستند و با اشاره به كارهاي فراوان و گسترده اي كه پس از انقلاب براي تحقق عدالت اجتماعي انجام شده افزودند: اين كارهاي خوب، راضي كننده نيست چرا كه ما براساس نگاه اسلامي، تحقق كامل عدالت و محو هرگونه ظلم را هدف قرار داده ايم كه براي پر كردن فاصله وسيع وضع موجود و تحقق عدالت اجتماعي، بايد تلاش مستمر، جدي و همه جانبه انجام داد.
حضرت آيت الله خامنه اي با اشاره به توجه امروز نظام اسلامي براي دستيابي به نظريه اسلامي ناب در مقوله عدالت افزودند: تا امروز نيز شناخت و تعاريف اجمالي از عدالت وجود داشته است اما بايد تلاش كنيم عدالت به گفتماني زنده و هميشه حاضر در صحنه هاي مختلف كشور تبديل شود و در ميان نخبگان - مسئولان - مردم و بخصوص نسل جوان همواره به عنوان يك مسئله اصلي مطرح باشد.
ايشان در تبيين بيشتر اهداف برگزاري نشست انديشه هاي راهبردي درباره عدالت افزودند: براي كاهش فاصله كنوني تا تحقق حداكثري عدالت، بايد به روش ها و راهكارهاي جديد و مؤثر دست پيدا كنيم كه اين مسئله نيز به هم انديشي متفكران نياز دارد.
رهبر انقلاب اسلامي دوران آزمون و خطا را در مقوله عدالت، دوراني سپري شده دانستند و تأكيد كردند: در سه دهه اخير در موارد زيادي، در باب عدالت به صورت آزمون و خطا عمل كرده ايم اما از اين پس بايد، براساس تعاريف و روش هاي متقن حركت كنيم.
رهبر انقلاب اسلامي، حركت كشور در مسير پيشرفت هاي سريع و جهشي را يكي ديگر از عوامل ضرورت توجه بيشتر به مقوله عدالت برشمردند و افزودند: ادامه اين حركت پرشتاب، نيازمند تصميم گيري هاي بزرگ است و اگر در اين تصميم گيري ها از عنصر عدالت و «ارتباط عدالت و پيشرفت» غفلت شود، خسارات فراواني به بار خواهد آمد.
ايشان در ادامه سخنانشان با تمركز بر مبحث نظري عدالت، افزودند: هدف ما رسيدن به نظريه اسلامي ناب و خالص در باب عدالت است كه براي دستيابي به اين هدف بسيار مهم، بايد با نگاه متجددانه و نوآورانه، به منابع اسلامي رجوع كنيم و با استفاده از متدها و فنون خاص اين كار، نظريه اسلامي خالص را در مقوله عدالت استخراج كنيم.
ايشان در همين زمينه تأكيد كردند: در دستيابي به نظريه اسلامي عدالت بايد از التقاط و هرگونه مونتاژ نظريه هاي ديگر بشدت پرهيز كرد و با مراجعه به منابع اصيل اسلامي، اين نظريه را استخراج نمود.
حضرت آيت الله خامنه اي، تعريف عدالت را در هر مكتب مبتني بر پايه هاي هستي شناسي آن مكتب دانستند و افزودند: به همين علت نبايد در شناخت نظريه اسلامي عدالت، از مكاتب ديگر، استفاده كرد.
حضرت آيت الله خامنه اي با اشاره به تفاوت عميق نگاه اسلام و مكاتب بشري به عدالت افزودند: عدالت در اسلام، ناشي از حق است و عدالت ورزي يك وظيفه الهي محسوب مي شود در حالي كه در مكاتب بشري، اين نگاه وجود ندارد.
رهبر انقلاب اسلامي، تعدد و تضارب آرا را نيازي واقعي در روند دستيابي به نظريه اسلامي ناب در باب عدالت دانستند و افزودند: نبايد كسي تصور كند كه در اين مقوله، با نوعي پيش داوري مي خواهيم به برداشتي كه در ذهنمان است برسيم بلكه بايد تلاش كنيم در پرتو تضارب آرا و نشاط علمي، به آنچه حق و صحيح است دست يابيم.
حضرت آيت الله خامنه اي تأكيد كردند: حتي پس از دستيابي به نظريه اسلامي خالص درباب عدالت، تضارب آرا در اين زمينه بايد همواره ادامه داشته باشد.
ايشان افزودند: در اين مقطع در واقع بايد تلاش كرد به يك جمع بندي قوي - متقن، مستدل و منسجم در باب عدالت دست يافت تا برنامه هاي درازمدت با اتكاء به آنها تدوين شود.
رهبر انقلاب اسلامي افزودند: پس از اين جمع بندي نيز بايد پژوهش هاي جديدي بويژه در مباحث كاربردي و روشهاي اجراي نظريه صورت گيرد كه در اين زمينه مي توانيم از تجربيات مفيد ديگران نيز استفاده كنيم.
حضرت آيت الله خامنه اي، ايجاد رشته عدالت پژوهي در حوزه و دانشگاه را، نوعي سرمايه گذاري مفيد براي ايجاد و تقويت گفتمان عدالت و تربيت نيروهاي توانمند دانستند و افزودند: يكي ديگر از كارهاي مهم نظري، يافتن شاخص براي اندازه گيري ميزان تحقق عدالت اجتماعي است.
ايشان خاطرنشان كردند: برخي شاخص هاي مطرح در نظريه هاي غربي در شرايط خاص قابل استفاده است اما بسياري از آنها ناقص و يا كلاً غلط است بنابراين بايد شاخص هايي مستقل براي تحقق عدالت از ديدگاه اسلام تعريف شود.
رهبر انقلاب اسلامي، توجه مجلس و شوراي نگهبان را به مقوله عدالت در هر نوع قانون گذاري، از كارهاي ضروري برشمردند و افزودند: در عرصه عمل بايد براي اجراي عدالت اجتماعي كارهاي فراوان انجام شود.
حضرت آيت الله خامنه اي در پايان سخنانشان، اعتقاد به مبدأ و معاد را در مسئله عدالت، داراي نقشي اساسي خواندند و افزودند: اعتقاد به معاد، و باور داشتن تجسم اعمال در قيامت، موجب نيرو و نشاط عدالت خواهانه مي شود و در واقع نمي توان در جامعه اي كه اعتقاد به مبدأ و معاد وجود ندارد، عدالت حقيقي را مستقر كرد.
ايشان، تلاش هر فرد براي اجراي عدالت درباره خود را نكته مهم ديگري در مقوله عدالت خواندند و افزودند: نگاه عادلانه هر فرد به خود، موجب دوري از گناه و ايجاد حالت خضوع و خشوع در مقابل پروردگار مي شود و اين مسئله به ايجاد عدالت اجتماعي نيز كمك مي كند.
اولين سخنران اين نشست راهبردي در بخش ديدگاه هاي نظري، دكتر حسين عيوض لو، استاديار دانشگاه امام صادق (ع) بود. دكتر عيوض لو با ارائه ديدگاه هاي خود درباره «مفاهيم و معيارهاي عدالت اجتماعي و اقتصادي در چارچوب الگوي اسلامي - ايراني پيشرفت» گفت: عدالت اجتماعي به معناي آن است كه هركس در جامعه بتواند پاداش متناسب با شايستگي ها و تلاش خود را دريافت كند.
اين استاد دانشگاه حق برخورداري برابر از منابع و ثروتهاي عمومي- سهم بري براساس ميزان مشاركت در توليد و قرار گرفتن اموال در موضع صحيح را معيارها و قواعد عدالت از ديدگاه اسلام خواند.
حجت الاسلام ابوالقاسم عليدوست عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم، انديشمند ديگري بود كه در دومين نشست انديشه هاي راهبردي به تشريح ابعاد عدالت به عنوان «يك سند، قاعده، رويكرد و گفتمان عام در كشف و اجراي احكام اسلام » پرداخت.
اين استاد حوزه و دانشگاه گفت: با عدالت نمي توان كژدار و مريز برخورد كرد بلكه بايد با اين مفهوم بنيادي، برخوردي روشمند انجام داد تا به يك گفتمان عام تبديل شود.
حجت الاسلام عليدوست، عدالت را يك قاعده در فقه دانست و افزود: در فهم دلايل و استنباط احكام، بايد عدالت را به عنوان يك رويكرد مورد توجه قرار داد و در اجراي احكام نيز، عدالت را، گفتمان حاكم بر رفتار و گفتار مسئولان و كارگزاران قرار داد.
سومين سخنران دومين نشست انديشه هاي راهبردي، دكتر فهيمه فرهمندپور استاديار دانشگاه تهران بود. دكتر فرهمندپور تحت عنوان «اقتضائات و ملاحظات عدالت جنسيتي با رويكرد ديني» گفت: عدالت را نبايد تقسيم كمّي فرصتها و مشاغل در نظر گرفت بلكه در برداشت صحيح از عدالت، تفاوتهاي طبيعي زن و مرد پذيرفته مي شود.
وي افزود: براي ايجاد عدالت بويژه در مشاغل تخصصي بايد شايسته سالاري مورد توجه كامل قرار گيرد و در الگوي اشتغال فارغ التحصيلان دانشگاهي تجديد نظر شود.
ايجاد عرصه هايي غير از ورود به دانشگاه براي تأمين نيازهاي رواني، علمي و شخصيتي زنان و دختران از ديگر پيشنهادهاي خانم فرهمند پور بود.
حجت الاسلام سيدعباس نبوي، مدرس حوزه و دانشگاه به عنوان سخنران بعدي، با اشاره به فرمان و امر مكرر پروردگار در قرآن كريم براي اقامه عدل و قسط گفت: بايد ضمن نظريه پردازي در مقوله عدالت، شاخص هاي قابل اندازه گيري نيز ارائه داد.
حجت الاسلام نبوي، برابري در فرصتها، رشد ظرفيتها و بكارگيري توانمندي ها را سه شاخص مهم عدالت اجتماعي دانست و افزود: بايد عدالت اجتماعي را به عنوان بنيان قواعد اجتماعي، راهبرد اصلي «برنامه هاي توسعه» - و مبناي رشد فرهنگ عمومي مورد توجه قرار داد كه متأسفانه نهادهاي متولي فرهنگ عمومي به اين مسئله كم توجه اند و رهبري و جنبش دانشجويي پيگير مقوله عدالت اجتماعي هستند.
اين مدرس حوزه و دانشگاه تأكيد كرد: در الگوي اسلامي - ايراني پيشرفت، عدالت اجتماعي، «كلان راهبردي» است كه بايد در همه عرصه ها مورد توجه كامل قرار گيرد.
پنجمين سخنران هم انديشي نخبگان و رهبر انقلاب در باب عدالت، دكتر سيد محمد مير س ندسي استاديار دانشگاه امام حسين بود.
دكتر مير سندسي با اشاره به مباني دو نظريه غالب در بحث عدالت يعني شايستگي و نياز گفت: در جمهوري اسلامي بايد نظريه اي تركيبي را پيگيري كنيم كه در اين نظريه تأمين نيازهاي عامه مردم مورد توجه جدي است اما راه براي بهره مندي اشخاص براساس شايستگي و تلاش نيز باز است.
وي با اشاره به نبود نظريه منسجم و روشن درباب مفهوم عدالت در كشور افزود: به همين علت هر مسئولي روي كار مي آيد، براساس برداشت خود از مفهوم عدالت، عمل مي كند كه اين برداشتهاي فردي گاه با يكديگر متفاوت و حتي در تعارضند.
بخش دوم نشست انديشه هاي راهبردي با موضوع عدالت، به مباحث كاربردي اختصاص داشت. در آغاز اين بخش، حجت الاسلام سيدعباس موسويان مدرس حوزه و دانشگاه با بررسي «جايگاه عدالت اقتصادي در بانك داري اسلامي» گفت: توزيع منابع بانكي، زماني عادلانه و در جهت فقرزدايي است كه اشتغال زايي و رشد متوازن در تخصيص منابع بانكي مورد توجه قرار گيرد.
دكتر موسويان، تخصيص منابع به طرح هاي داراي ارزش افزوده، توزيع متوازن منابع، و توزيع عادلانه سود را از اصول و معيارهاي توزيع عادلانه منابع بانكي دانست و گفت: نظام بانكداري بايد با كاهش حاشيه سود خود، در جهت سود حقيقي سپرده گذاران متحول شود.
دومين سخنران بخش كاربردي نشست انديشه هاي راهبردي، دكتر الياس نادران دانشيار دانشگاه تهران بود.
وي با ارائه مقاله اي تحت عنوان «عدالت توزيعي و اقتصاد رانتي»، به بررسي مشكلات اقتصادي - اجتماعي پديده رانت پرداخت. دكتر نادران معتقد است جهت گيريهاي عدالت خواهانه پس از پيروزي انقلاب، با وجود فراز و نشيب هاي مختلف، در مجموع باعث بهبود توزيع شاخص هاي درآمدي شده است، اما به علت تداوم ساختارهاي اقتصادي مبتني بر رانت، مشكلات ناشي از اين پديده همچنان ادامه دارد.
«عدالت بين نسلي در بهره برداري از منابع طبيعي» عنوان مقاله سومين سخنران بخش كاربردي نشست امروز يعني حجت الاسلام سعيد فراهاني فرد، استاديار دانشكده علوم اقتصادي بود.
اين استاد دانشگاه، تشريع عادلانه مالكيت دولتي و عمومي بر ثروت هاي طبيعي- ساز و كار صحيح توزيع اوليه منابع طبيعي و قوانين لازم براي حفاظت از منابع طبيعي را از اصول ايجاد عدالت بين نسلي در بهره برداري از منابع طبيعي دانست و گفت: از ديدگاه اسلام، دولت داراي جايگاهي است كه مي تواند با نظارت بر چگونگي استفاده از منابع طبيعي، عدالت را در اين زمينه پيگيري و محقق كند.
نشست هم انديشي رهبر انقلاب اسلامي و انديشمندان و صاحبنظران در باب عدالت با سخنراني دكتر مجيد ياسوري ادامه يافت. وي كه دانشيار دانشگاه گيلان است عدالت محيطي را راهكاري براي تحقق توسعه پايدار ملي دانست و گفت: منابع بايد ميان مناطق مختلف جغرافيايي، متناسب با نيازها و بطور عادلانه توزيع شود تا شكاف اقتصادي - اجتماعي بخش هاي گوناگون كشور كاهش يابد و دورنماي زندگي حتي در محرومترين مناطق بهبود يابد.
دهمين و آخرين سخنران دومين نشست انديشه هاي راهبردي، دكتر محمد جواد لاريجاني استاد دانشگاه بود. وي با عنوان «وضعيت عدالت و حقوق بشر در سطح بين المللي» به تشريح مباني عدالت در ليبراليزم غربي و دين مبين اسلام پرداخت.
بخشي از دومين نشست انديشه هاي راهبردي در جمهوري اسلامي به پرسش و پاسخ محققان و انديشمندان و «نقد و بررسي» ديدگاه هاي مطرح شده اختصاص داشت. در اين بخش استادان و محققاني كه به ارائه مقاله پرداخته بودند به سؤالات و نقدهاي حاضران پاسخ گفتند.
در آغاز اين هم انديشي دكتر صادق واعظ زاده دبير اين نشست، با اشاره به پيگيري موضوعات نشست اول انديشه هاي راهبردي گفت: مقدمات ايجاد مركزي براي هماهنگي و راهبري تحقيقات مربوط به الگوي اسلامي ايراني پيشرفت انجام شده است كه اين مركز كليه ظرفيتهاي نخبگان كشور را براي تدوين اين الگوي راهبردي فعال خواهد كرد.
دكتر واعظ زاده همچنين با تشريح اهداف دومين نشست انديشه هاي راهبردي گفت: تلاش خواهد شد با تكيه بر مطالب ارائه شده و استفاده از همه ظرفيتها «نظريه عدالت» تدوين شود.
در پايان اين ديدار نماز جماعت ظهر و عصر به امامت حضرت آيت الله خامنه اي اقامه شد.