افزایش سطح فضای سبز به کمک چنین طرح هایی -که بدون تردید در شهرهای مدرن آینده از جایگاه خاصی برخوردار خواهد بود - به این معنی است که در این شهرها از پیامدهای ناشی از افزایش دمای هوا، وقوع توفان، جاری شدن آب و افزایش سطح گازهای گلخانه ای مانند دی اکسید کربن به میزان قابل توجهی کاسته خواهد شد. براساس مطالعات جدید، تا حدود 35 سال دیگر در حالی سه میلیارد نفر به جمعیت ساکنان زمین افزوده می شود که بیش از 80 درصد جمعیت در مناطق شهری ساکن خواهند شد. بنابراین اگر بخواهیم دست روی دست بگذاریم، کمبود فضا برای سکونت چنین جمعیتی و همچنین فرسایش سطح زمین و افزایش آلودگی های زیست محیطی به معضل جدی مبدل خواهد شد. از این روز لازم است برای پیشگیری از مواجه شدن با چنین مشکلاتی چاره ای اندیشیده شود که یکی از راهکارها می تواند سرمایه گذاری برای توسعه کشت محصولات کشاورزی به شیوه هیدروپونیک یا مستقل از خاک و احداث سازه هایی باشد که با هدف صرفه جویی در استفاده از زمین طراحی شده اند.
مزرعه ای به ارتفاع 160 متر
محققان کره ای با همین هدف ساختمانی را طراحی کرده اند که «مزرعه آسمان» نام دارد. قرار است این مزرعه شهری در آینده ای نزدیک در مرکز شهر سئول احداث شود. این مزرعه ساختاری عمودی دارد و از نظر شکل ظاهری شبیه یک درخت است. کارشناسان معتقدند احداث مزرعه های عمودی می تواند راه حل مناسبی برای حل مشکلات و پیامدهای ناشی از کمبود زمین و سطح زیرکشت و همچنین مقابله با پیامدهایی از قبیل جنگل زدایی و آلودگی ناشی از افزایش بیش از اندازه جمعیت ساکنان این کره خاکی باشد. این مزرعه عمودی، ساختمانی به ارتفاع 160 متر است که می تواند یک مزرعه هیدروپونیک به وسعت 13 هزار و 350 مترمربع را در خود جای دهد. کشت هیدروپونیک به شیوه ای مستقل از خاک یا به اصطلاح آب کشت انجام می شود. در رقابت هایی که با هدف ارائه طرح هایی جدید در ساختمان سازی برگزار شد، طراحی اولیه این ساختمان جایزه بخش طرح هایی با نگاهی به آینده را به خود اختصاص داد.
در این شیوه کشت، همه نیازهای تغذیه ای مورد نیاز گیاه از طریق آبی که به گیاه داده می شود تامین و عناصر موردنیاز گیاه نیز به صورت محلول در آب تامین می شود، اما برای حفظ گیاه در یک بستر مناسب از مواد نگهدارنده ای مانند پرلیت که بی اثر است و فقط نقش یک نگهدارنده را دارد، استفاده می شود. شیوه کشت هیدروپونیک در مقایسه با شیوه های کشت سنتی از انعطاف پذیری بیشتری برخوردار و قابل مدیریت و برنامه ریزی است.
این سازه عمودی علاوه بر تامین موادغذایی می تواند با مجهز بودن به مجموعه هایی از قبیل سیستم تصفیه آب، صفحات خورشیدی و سیستم ها و تاسیسات بازیافت کننده در بهبود شرایط زیست محیطی هم تاثیرگذار باشد. در سیستم هایی که به منظور تصفیه آب در نظر گرفته شده، آب جمع آوری شده از بارش برف و باران و ساختمان های اطراف، پیش از بازگشت به محیط زیست تصفیه می شود. بخشی از آب تصفیه شده با مواد غذایی و عناصر موردنیاز برای رشد گیاه ترکیب شده و در آبیاری گیاهانی که در طبقات مختلف این ساختمان کشت شده اند مورد استفاده قرار می گیرد.
هر طبقه، یک مزرعه
قرار است هر طبقه این ساختمان به یک مزرعه با محصول متفاوت اختصاص داده شود تا به این ترتیب بتواند مواد غذایی مورد نیاز ساکنان شهرها را تامین کند. یکی از ویژگی های منحصر به فرد این مزرعه، امکان کنترل شرایط محیطی و همچنین پارامترهایی مانند حرارت، رطوبت و نور است که می تواند بهره وری محصولات کشاورزی را افزایش دهد.
این ساختمان در 30 طبقه بنا خواهد شد. میوه و سبزیجات کشت شده می تواند مواد غذایی موردنیاز ساکنان و رستوران ها را تامین کند. کشت محصولات این مزرعه تحت شرایط کنترل شده انجام می شود و به همین سبب بهره وری آن بیشتر است. در هر بخش از این ساختمان فضایی به ابعاد ده متر به کشت محصولات اختصاص داده می شود. قسمت های مختلف ریشه، تنه، ساقه و برگ بخش های اصلی این ساختمان را تشکیل می دهد. بعضی برگ ها آسمان را هدف قرار داده اند تا امکان تبادل نور و هوا را برای قسمت های مختلف درخت فراهم کنند. داخل این سازه، بخش هایی به عنوان پارک و فضای باز در نظر گرفته شده که افراد می توانند برای گذراندن اوقات فراغتشان از این قسمت ها استفاده کنند. در طراحی این مزرعه آسمان از طرح اولیه مزارع عمودی در شهرها الهام گرفته شده است که فضای بیشتری را برای کشت مواد غذایی موردنیاز ساکنان شهرها فراهم می کند. گیاهان برگ دار و غلات که در مقایسه به نور بیشتری نیاز دارند، در طبقات فوقانی و بخش های کناری کشت می شود. در طبقات پایین تر و بخش های داخلی از نور مصنوعی و سیستم های گرمایشی برای بهینه سازی شرایط محیطی استفاده می شود. به گفته طراحان، این ساختمان اکوسیستم کوچکی را ایجاد می کند که می تواند تعادل را در محیط های شهری احیا کند. این ساختمان از قطعات فولادی بسیار سبکی که پوشش آلومینیومی دارد ساخته می شود. نزدیک ساختمان اصلی، یک گلخانه احداث می شود.
نمادی از توسعه پایدار
این مزرعه ساختمانی شهری علاوه بر ایجاد شبکه کشاورزی محلی می تواند محل مناسبی برای انجام فعالیت های مختلف اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی باشد که در نهایت به توسعه کسب و کار و بهبود شرایط زیست محیطی منطقه منجر خواهد شد.
وجود صفحات خورشیدی در طبقه فوقانی این سازه به این معنی است که انرژی خورشیدی منبع اصلی تامین انرژی برای بخش های مختلف این مزرعه آسمانی است. مازاد انرژی به دام انداخته شده در صفحات خورشیدی را می توان برای آینده ذخیره یا آن را به شبکه محلی ارسال کرد. به این ترتیب همه محصولات و گیاهان می توانند 24 ساعت شبانه روز از شرایط بهینه برخوردار باشند. در کنار صفحات خورشیدی قرار است توربین های بادی نصب شود که می تواند منبع دیگری از منابع تجدید پذیر برای تامین انرژی مورد نیاز این سازه باشد. رستوران و باغ گیاه شناسی از دیگر قسمت های در نظر گرفته شده در بخش داخلی این مزرعه عمودی است.
این ساختمان درختی شکل همانند یک ماشین زنده فعالیت می کند که می تواند نمادی از تندرستی و توسعه پایدار باشد. با توجه به این که قرار است این ساختمان در مجاورت رودخانه چونگی چئون احداث شود، پیش بینی می شود به مقصد مناسبی برای آن دسته از افرادی تبدیل شود که در جستجوی مواد غذایی تازه هستند و می خواهند ساعاتی دور از هیاهوی شهری در آرامش باشند.احداث چنین مزارعی به این معنی است که دیگر از گرما، هدررفت آب و انتشار دی اکسید کربن و گازهای گلخانه ای خبری نخواهد بود.
با توجه به پیامدهای زیست محیطی ناشی از کمبود زمین برای سطح زیر کشت محصولات کشاورزی و آلودگی های زیست محیطی ناشی از افزایش جمعیت اگر سازو کارهایی مانند توسعه پایدار مورد توجه قرار نگیرد، این پیامدها با گذشت زمان به مشکلاتی جدی مبدل خواهد شد.
فرانک فراهانی جم / گروه دانش