گروهی هم از سر خیرخواهی یا سودجویی، فرصت را مغتنم شمرده اند و با نشر کتاب های رنگارنگ درباره ازدواج و خانواده سعی دارند چاره ای پیش پای جوانان و خانواده ها بگذارند یا از آب گل آلود ماهی بگیرند.
از این رو تنور کتاب های روان شناسی عامه پسند بویژه درباره ازدواج و انتخاب همسر ـ که دلمشغولی همه مجردها شده ـ داغ داغ است؛ اما چگونه می شود سره را از ناسره تشخیص داد؟ راهنمایی های این کتاب ها تا چه حد قابل اطمینان است و چگونه می شود مطمئن شد آنها همان طور که وعده می دهند، کلیدهای طلایی ازدواج موفق را در مشت دارند و از چم و خم یافتن نیمه گمشده واقعی باخبرند؟
2 روی یک سکه
دکتر مصطفی تبریزی، روان شناس و استاد دانشگاه علامه طباطبایی، با اشاره به کتاب های موجود در بازار، این آثار را به چند دسته تقسیم می کند و می گوید: برخی از این کتاب ها به مشاوره پیش از ازدواج می پردازند، مانند کتاب آموزش و مشاوره قبل از ازدواج ، نوشته دکتر سیدمهدی حسینی که کتابی عامه فهم است.
او با بیان این که دسته دیگری از کتاب ها به زوج درمانی و خانواده درمانی می پردازند، می افزاید: اگر ازدواج موفق همچون گل شادابی باشد، در آینده به آبیاری، آفتاب، کود و نگهداری احتیاج دارد. عده ای ازدواج موفق دارند، ولی توان نگهداری آن را ندارند. کتاب هایی با عنوان زوج درمانی و خانواده درمانی به چگونگی نگهداری ازدواج می پردازند. برخی از کتاب ها در این حوزه علمی هستند، مانند کتاب های زوج درمانی کوتاه مدت، زوج درمانی روابط موضوعی، فرهنگ توصیفی خانواده درمانی که خود آنها را تألیف کرده و در مقاطع ارشد و دکترا در دانشگاه تدریس می شوند.
به گفته او کتاب های عمومی نیز در این زمینه در بازار زیاد است که از یک نظر سودمندند چرا که گاهی توصیه های مفیدی دارند؛ اما از آنجا که به صورت ساختاری مشکل را بررسی نمی کنند و تنها به یک مقوله می پردازند، عمل کردن به آنها چندان توفیقی به بار نمی آورد.
بازار در دست تئوری های خارجی
دکتر علی شیخ الاسلامی، روان شناس و مدیر مؤسسه خانواده سلامت بنیان نیز که به طور تخصصی در حوزه مشاوره ازدواج و خانواده درمانی کار می کند، معتقد است عمده کتاب هایی که در حوزه روان شناسی در جامعه ما به فروش می روند، ترجمه آثار پرفروش خارجی هستند.
به گفته او، مردم ما چندان رغبتی به خواندن کتاب های نوشته شده داخلی ندارند. شیخ الاسلامی یکی از دلایل را کم توجهی و کم کاری استادان برتر روان شناسی کشورمان در برقراری ارتباط با مردم برمی شمرد و می گوید: آنها نتوانسته اند کتاب های قابل فهمی برای عامه مردم تألیف کنند. البته آثاری توسط این استادان منتشر شده برای کسانی که می خواهند کار درمان و مشاوره انجام دهند. استادان دانشگاه ها تمایل به تألیف یا ترجمه آثار آکادمیک دارند.
به باور مدیر مؤسسه خانواده سلامت بنیان، کتاب هایی که برای مخاطب عام نوشته می شود، ترجمه آثار نویسندگان پرفروش خارجی مانند آنتونی رابینز و باربارا دی آنجلیس است و در جامعه ما هم چنین آثاری رواج پیدا کرده است: در این میان، افرادی که می خواهند فروش و سود آثار خود را تضمین کنند، به انتشار این کتاب ها روی می آورند. به نظر می رسد، در فضایی که چنین شکافی میان دانشگاهیان و مردم وجود دارد، روان شناسی زرد براحتی رشد می کند و گسترش می یابد.
این کتاب ها تا چه اندازه قابل استناد هستند؟ شیخ الاسلامی عقیده دارد بخشی از آنها قابل استفاده است، اما بخشی از مسائلی که در این کتاب ها آمده، متناسب با فرهنگ بومی جامعه ما نیست: ما دارای ویژگی های فرهنگی، باورها و اعتقاداتی هستیم که در تعاملات ما نقش دارند. در موضوع ازدواج، ما نمی توانیم به جنبه های غربی استناد کنیم، چراکه جامعه ما از نظر فرهنگی و مذهبی نسبت به ازدواج و خانواده نگاهی متفاوت با غرب دارد. به گمان او، ما در این حوزه کم کاری کرده ایم و باید در کنار ترجمه دست کم دست به تولید آثار تألیفی بزنیم؛ یعنی مبانی درست این آثار ترجمه ای را بگیریم و آن را مطابق مسائل فرهنگی و مذهبی خودمان تألیف کنیم.
کمیل انتظاری - فرهنگ و هنر