یکی از امتیازات مکتب تشیع، برخورداری از متون اصیل و فراوان دعایی است. در میان اهل بیت پیامبر اکرم(ص)، دو بزرگوار در این مقوله ممتازند: امیر مؤمنان(ع) و زیور ستایشگران، امام سجاد(ع). «مناجاتالمحبین» یا دعای دوستداران، از مناجاتهای پانزدهگانه امام سجاد(ع) است که محبت خدا، لوازم و آثار این محبت، بندگی و لطف و عنایت حق، از موضوعات آن است.
در بخش نخست این دعا دو مطلب تبیین شده است: نخست اینکه اگر کسی شیرینی محبت الهی را چشید و از لذت محبت او سرشار گردید، دیگر سراغ جایگزینی نمیرود و دل را در گرو محبت غیر قرار نمیدهد. مطلب دوم اینکه اگر کسی به جوار خداوند بار یافت و به قرب معبود انس گرفت، حتی لحظهای از آن حال و هوا خارج نمیشود.
در ادامه امام سجاد(ع) از خداوند میخواهد که او را در شمار کسانی قرار دهد که برای مقام قرب و ولایتش برگزیده است؛ قربی که در پرتو پیروی از دستورات حق، بندگی و خودسازی تحصیل میگردد و از این نظر خاص بندگان برگزیده و مؤمن است و تنها آنان از این امتیاز عالی برخوردارند.
در ادامه امام(ع) راضی بودن به قضا و قدر الهی را از لوازم محبت به خداوند معرفی میکند و میفرماید: «لقای حق برای بندگان خالص خ تحقق مییابد.» و این امر دارای مراتب است که معصومین عالیترین مراتبش را دارند.امام از خدا میخواهد که او را در شمار کسانی قرار دهد که رضایت خود را به آنها بخشیده و آنان را برای مقام رضایتش برگزیده است. همچنین درخواست میکند که وی را از شمار کسانی قرار دهد که به قهر و هجران خود مبتلا نساخته است.
آن حضرت بندگی خدا را راه نیل به قرب و جوار الهی و درک عظمت و ارزش آن معرفی میکند و از خداوند درخواست میکند که وی را در شمار مجذوبان و شیفتگانش و کسانی که آنان را برای مشاهدهاش برگزیده است، قرار دهد. نیز کسانی که توجه و رویشان را یکپارچه به سوی خود گردانده است.
آرامش و شادمانی از انس، خواسته دیگر امام است، ضمن بیان این نکته که انوار قدس الهی در چشم دوستان حق، بسیار چشم نواز است و همه آثار و نتایجی که از محبت خداوند برای دوستانش حاصل میشود، ناشی از لطف و عنایت خداست و تا او اراده نکند کسی به این سرمایههای متعالی دست نمییابد.
اینک ترجمه دعا
به نام خداوند بخشنده مهربان
الهى، من ذا الذى ذاق حلاوه محبّتک فرام منک بدلاً، ومن ذا الذى آنس بقُربک فابتغى عنک حولا:
خدایا، کیست که شیرینى محبت تو را چشیده باشد و جز تو آهنگ دیگرى را بکند؟ و کیست که به مقام قرب تو انس گرفته باشد و درصدد روگرداندن از تو باشد؟
خدایا، ما را از زمره کسانى قرار ده که براى قرب و دوستیات برگزیدهاى و براى عشق و محبتت خالصش گرداندهای،
و به دیدارت شایقش کرده و به قضا و قدرت راضیاش ساخته و به دیدن رویت به او نعمت بخشیدهای،
و به خشنودى خویش مخصوصش گرداندهای و از غم هجران و فراقت پناهش دادهای و در جایگاه راستى در جوار خویش جایش دادهای،
و به معرفت خویش مخصوصش کردهای و براى پرستش و عبادتت او را لایق کردى و در ارادت خویش شیدایش کردى و براى مشاهده جمالت برگزیدى، و رویش را براى خودت خالى کردى و دلش را براى محبتت فارغ کردى و بدانچه نزد توست، راغبش کردى و ذکر خویش را بدو الهام کردى، و سپاسگزاریات را بدو نصیب کردى و به طاعت خود سرگرمش ساختى و او را از بندگان شایستهات گرداندى و براى مناجات خود انتخابش کردى، و بریدى از او هر چه را که موجب بریدنش از تو گردد.
خدایا، ما را از کسانى قرار ده که شیوهشان در زندگى، شادى با تو و زارى به درگاه توست،
و روزگارشان آه و ناله است پیشانیشان در برابر عظمتت به خاک افتاده و دیدگانشان در خدمتت یکسره بیدار است،
و سرشکشان از ترس تو ریزان و دلشان به مهرت آویزان و قلبشان از هیبتت از جا کنده شده است.
یا من انوارُ قُدسه لابصار مُحبّیه رآئقه، و سُبُحاتُ وجهه لقلوب عارفیه شائفه: اى که انوار قدسش براى دیدگان دوستانش در کمال درخشندگى است و پرتوافکنیهاى جمالش براى قلوب عارفان زدایندة (چرکها)ست!
یا مُنى قُلُوب المُشتاقین، و یا غایه آمال المُحبّین: اى آرمان دل مشتاقان، و اى منتهاى آرزوى دوستان،
اسئلُک حُبّک وحُبّ من یُحبُّک، وحُبّ کُلّ عمل یوصلُنى الى قربک، و ان تجعلک احبّ الىّ ممّا سواک: از تو دوستى خودت را میخواهم و دوستى دوستدارانت را و دوستى هر عملى را که مرا به قرب تو واصل گرداند و تو را در پیش من محبوبتر از غیر تو قرار دهد.
و از تو میخواهم که دوستیام را نسبت به تو جلودارم قرار دهى تا مرا به رضوانت بکشاند و اشتیاقم را به سویت چنان کنى که بازدارنده از نافرمانیات باشد و بر من منت نهْ به اینکه بر من توجهى فرمایى و با دیدة دوستى و عطوفت بر من بنگرى و رو از من مگردانى.
واجعلنى من اهل الاسعاد و الحظوه عندک، یا مُجیبُ یا ارحم الراحمین: مرا از جمله سعادتمندان و بهرهمندان نزد خود قرار دهى، اى پاسخدهنده، اى مهربانترین مهربانان.