فرهنگ وقف یکی از افتخارات اسلام و سنت حسنهای است که در متون اسلامی بارها به آن تأکید شده است، ولی به طور مستقیم در قرآن کریم واژه وقف به کار برده نشده است، بلکه واژهها و عبارات عامی داريم كه يكی از موارد آنها را میتوانيم وقف بدانيم؛ مثل كلمه «خيرات» كه در قرآن آمده است؛ قرآن انسان را به «خيرات» تشويق میكند .
به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه آذربایجانشرقی، فقرزدایی و رفع نیازهای مادی و معنوی جامعه از مزیتهای وقف است که توشهای ماندگار برای واقف می باشد. انسانهای هوشیار، علاوه بر اینکه بخشی از اموال خود را به فرزندانشان میراث می گذارند، بخشی را وقف کرده و صرف سعادت اخروی می کنند .
وقف بر دو نوع خاص و عام است، وقفی که بر جهت خاص، عنوان خاص، شخص، اشخاص معين، گروه و يا طبقه اي خاص از مردم باشد، همچون وقف بر اولاد، وقف بر خادم فلان مسجد و... وقف خاص نام دارد و همچنین وقفي كه بر جهت عام يا مصلحت عموم، همچون مسجدها، مدرسهها، بيمارستانها، پلها و يا وقف بر عنوان عام همچون فقيران، يتيمان، درماندگان و در راه ماندگان باشد، وقف عام نام دارد.
وقف به اعتبار نوع بهرهبرداری نیز بر دو نوع است، وقفی که در آن مقصود واقف بهره بری از درآمدهای موقوفه نباشد همچون ساخت مسجد، وقف انتفاعی نام دارد و وقفي كه مقصود واقف از وقف، بهره بري از درآمد مادي موقوفه باشد، همچون وقف مغازه يا پاساژي براي حفظ و اداره مسجد، مدرسه و يا بيمارستان معيني، از محل درآمد مادي آن مغازه يا پاساژ، وقف منفعتی نام دارد.
امروزه در جوامع اسلامی وقف به عنوان راهکاری برای حل مشکلات کشور شناخته می شود، از این رو ضرورزی است مردم با فرهنگ وقف آشنا شده و علاوه بر اینکه از ثمرات باقی آن برای آخرتشان استفاده کنند، در راستای رفع بخشی از مشکلات کشور موثر شوند.
عدم آشنایی مردم، مشکل حوزه وقف است
حجت الاسلام علی مصائبی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه آذربایجانشرقی با اعلام اینکه آشنا نبودن مردم و برخی از ادارات به مسایل وقف مشکل این حوزه است، میگوید: وقف هم همچون نماز و روزه مسئله فقهی است و در محلی که حقوق موقوفه پرداخت نشود، آن محل غصبی بوده و نمی توان در آنجا نماز خواند و همچنین اگر حقوق موقوفه پرداخت نشود، وقف تعطیل شده و این موضوع اثرات بدی در جامعه دارد.
وی ورود جدی دانشجویان، علما و عموم مردم به موضوع وقف را درخواست میکند و می افزاید: پشت سر بسیاری از رسانههای دنیا کسانی هستند که اموالشان را برای تبلیغ جهت دهی افکارشان از طریق این رسانهها، وقف کرده اند که ضروری است ما هم برای حفظ فرهنگ و خط امام حسین (ع) و دیگر ائمه معصومان اموالمان را وقف نشر آن کنیم.
وقف، تبدیل ثروت دنیوی به توشه آخرت
محمد اسماعیل سعیدی، نماینده مردم تبریز، اسکو و آذرشهر در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه وقف، تبدیل ثروت دنیوی به توشه اخروی است، می گوید: علت ماندگاری وقف ارتباط خلوص نیت به رحمت و عنایت پروردگار مهربان و سپرده شدن کار به اراده ابدی خالق متعال است .
وی با اشاره به آثار و برکات وقف در جامعه اظهار میکند: یکی از زیباترین و مفیدترین اقداماتی که انسان از هزاران سال قبل پایهگذاری کرده و دین مبین اسلام به آن جلوه زیباتری بخشیده و با طول زمان و گذشت قرنها هیچ کس توان خاموش کردن آن کارهای ماندگار را نداشته و ندارد، وقف است .
سعیدی با اشاره به وارد کردن وقف در نظام آموزشی ادامه میدهد: میتوان با وارد کردن وقف در نظام آموزشی، تفکر و فرهنگ را در ذهن و اندیشه جوان وارد کرد تا با گذشت زمان این تفکر را در عملکرد مردم ببینیم. اگر نیمنگاهی به مراکز دینی کشور داشته باشیم، متوجه میشویم که اغلب آنان از طریق وقف اداره میشوند .
وی یادآوری میشود: بسیاری از آثار مفیدی که در نتیجه وقف به مردم میرسد، تا روز برپا شدن قیامت نیز ادامه می یابد؛ به طور یقین این ماندگاری و جاودانگی اثر شخص حتی هزاران سال بعد از مرگش، جایگاه ابدی و مقام بهشتی او را تعالی بخشیده و موجبات آسایش وی را در دنیا و آخرت فراهم می سازد .
این نماینده مجلس به روز کردن فرهنگ وقف را در استقبال بیشتر مردم از این سنت الهی تأثیرگذار میداند و می گوید: نباید از این نکته غافل شد که منطبق کردن وقف با نیازهای کنونی اقشار مختلف، در جامعه منجر به استقبال بیشتر مردم از این موضوع شده و خیرات و برکات افزون تری را به همراه خواهد داشت .
سعیدی با اشاره به مزایای ترویج وقف در جامعه تأکید میکند: بسط و گسترش هرچه بیشتر فرهنگ وقف و تبدیل ثروت های مادی و معنوی اجتماعی به سنت ماندگار وقف بسیاری از مشکلات و معضلات جامعه را بهبود میبخشد؛ بهگونهای که قشر محروم جامعه میتواند در سایه خدماتی که از درآمد موقوفات به ایشان می رسد، از سطح زندگی بهتری برخوردار شده و در رفاه باشند .
آمادگی مجلس برای رفع موانع گسترش فرهنگ وقف
محمدحسین فرهنگی عضو هیأت رئیسه مجلس شورای اسلامی با تأکید براینکه مجلس شورای اسلامی آماده هرگونه همکاری برای رفع موانع گسترش فرهنگ وقف است، میگوید: وقف دارای ظرفیت بزرگی در کشور است که باید برای تبلیغ و ترویج این فرهنگ به طور شایسته اقدام شود.
وی با بیان اینکه وقف حبس مال برای استفاده از منابع آن به طور نامحدود و خدمات رسانی به آحاد مردم است، اظهار می کند: از گذشته وقف در اسلام بین مسلمانان مرسوم بوده و درحال حاضر از رونق نسبتا مطلوبی برخوردار است؛ طبیعی است که این موضوع در حوزه های مختلف از جمله امور خیریه و معنوی امری بسیار پسندیده است.
این نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی با استناد به آثار وقف بعداز فوت و آثار ماتأخر این سنت حسنه، ادامه میدهد: آثار وقف به مراتب بعد از فوت نیز به آدمی می رسد و در طول زمان آثار جسمانی و روحانی فراوانی دارد که همچون چشمهای زاینده خیرات و برکات زیادی را به واقف و دیگر آحاد جامعه می رساند.
وی برلزوم اهتمام واقفان در ورود به عرصه های جدید وقف نیز میگوید: اگر وقف و واقفان را به سوی پیشگیری از درمان سوق دهیم و درآمد موقوفات را به این سمت هدایت کنیم که نیت واقف مرهمی بر درد مردم باشد، سرنوشت کشور در حوزه سلامت بسیار بهبود یافته و می توان مخارج درمان برخی بیماریهای خاص که نیازمند هزینه کرد زیادی هستند، از محل این موقوفات تأمین کرد.
فرهنگی با تأکید براینکه مجلس شورای اسلامی آماده هرگونه همکاری برای رفع موانع گسترش فرهنگ وقف است، می افزاید: وقف دارای ظرفیت بزرگی در کشور است که باید برای تبلیغ و ترویج این فرهنگ به طور شایسته اقدام شود.
وی با اشاره به راهکاریی برای ترویج سنت وقف خاطرنشان میکند: گفتمان سازی و جریان سازی فرهنگ وقف در بین عوام و خاص از طریق شخصیت هایی که نیت خیرخواهانه دارند و خود نیز واقف هستند، می تواند تأثیرگذار باشد. همچنین برگزاری تربیون های آزاد، کرسی های آزاداندیشی و مجالسی که درآن شبهات موجود دراین حوزه برطرف شده و به طور شفاف مزایای دنیوی و اخروی وقف به مردم تبیین شود، از راههای مؤثر در عرصه ترویج این سنت پسندیده محسوب میشود.
ترویج فرهنگ وقف، مصداق بارز آیه «فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ» است
حجت الاسلام قهرمان احمدی، مشاور استاندار آذربایجانشرقی در امور روحانیت با بیان اینکه كلمه «خيرات» بارها در قرآن ذکر شده است، می افزاید: قرآن انسان را به «خيرات» تشويق میكند و میفرمايد: «فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ» که به عینه می توان گفت ترویج فرهنگ وقف مصداق بارز این آیه شریفه است.
وی با تأکید براینکه یکی از بهترین راه هایی که می تواند برای انسان باقیات الصالحات باشد، وقف است، اظهار میکند: وقف صدقه جاریه ای است که از انسان به جا می ماند و تا ابد به واقف، خیر و برکت می رساند.
احمدی ترویج و توسعه فرهنگ وقف و توجه به آن را ضروری و امری پایدار می داند و میگوید: مهمترین اقدام لازم در این راستا این است که علما، مراجع و بزرگان دین به موضوع اهتمام ویژه داشته و در مجالس، منابر و مراسماتی که اقشار مختلف مردم درآن حضور دارند، نسبت به تبلیغ و تبیین ابعاد این سنت دیرپای الهی گام بردارند.
وی وقف را نهادی برای برطرف کردن تنگناهای جامعه می داند و خاطرنشان میکند: به وسیله وقف میتوان بخش قابل توجهی از مشکلات و تنگناهای جامعه را شناخت و اموال و داراییهای افراد نیکوکار را داوطلبانه در جهت رفع آنها به کار بست.
امام جمعه شهرستان هریس ادامه میدهد: يكی از ويژگی های نظام حقوقی و اقتصادی اسلام بسط و گسترش فرهنگ حسنه وقف است.
وی می افزاید: از آثار و برکات وقف اداره بخشی از مراکز علمی و آموزشی است، هم اکنون بخشی از مراکز علمی ما ازبرکات وقف بهره مندند و دانشجویان و دانش آموزان مستعد بی بضاعت از ثمرات وقف استفاده می کنند، همچنین حوزه های علمیه و مراکز آموزشی و دینی ما از برکات وقف بهره برده و موقوفات خاصی نیز در این زمینه داریم.
مشاور امور روحانیت استاندار آذربایجانشرقی با اشاره به برکات وقف در عرصه های فرهنگی و اقتصادی یادآور میشود: وقف برکات زیادی در عرصه های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به دنبال داشته و دارد و نیاز است صاحب نظران، دانشمندان و علما و اندیشمندان در زمینه آثار، دستاوردها و ثمرات آن قلم زنند و سخن برانند.
وی تأکید میکند: به طور قطع هر انسانی دوست دارد هم در زمان حیات و هم در دوران مماتش از او به نیکی یاد شود و ذکر خیر او شود؛ لذا بهترین راه یا یکی از بهترین راههایی که می تواند برای انسان باقیاتالصالحات باشد وقف است، چراکه افرادی که ازمواهب وقف و موقوفه بهرهمند می شوند همواره درحق واقف دعای خیر می کنند.
احمدی ادامه میدهد: اگر نظر و سمت و سوی افکار مردم به ویژه متمولان و متمکنان جامعه را به آثار دنیوی و اخروی وقف جلب کنیم و آنان در این زمینه توجیه کامل شوند، خیل عظیمی از مردم به این سنت حسنه روی آورده و نام خود را دربین واقفان خیراندیش ثبت خواهند کرد که این امر بیش از هرچیز مستلزم اطلاع رسانی ازطریق رسانه های مختلف دیداری، شنیداری و... است.
وقف ارتباط نسل گذشته و آینده و تطهیر روح است
میرهادی قره سیدی، نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی با تأکید براینکه وقف تشکر عملی، نشانه انصاف و کمک بیمنت است، میگوید: فقرزدایی و کمک به تعدیل ثروت و ازسویی ذخیره برای قیامت و جبران عقبماندگیها از مهمترین آثار وقف درجامعه است.
وی اظهار میکند: «وقف» از عقودی است که ثمره آن حبس کردن اصل مال و اختصاص دادن منفعت آن است. وقف ارتباط نسل گذشته و آینده و تطهیر روح است و آثار دنیوی و اخروی فراوانی دارد؛ چراکه اگر کسی به دیگران کمک کند خدا گرهها را از زندگی او باز میکند و ثواب اخروی نیز بر اعمالش ثبت میشود.
وی میافزاید: یکی از جاهایی که «وقف» میتواند به طور فعّال وارد عمل شود و موانع سعادت و به فعلیت رسیدن استعدادهای انسان را برطرف کند، در محو فقر و تأمین عدالت اجتماعی است.
قره سیدی با اشاره به وقف به عنوان سیره اولیاء یادآور میشود: وقف علامت صداقت و سیره اولیاء است و فانی را باقی میکند، بنابراین اگر وقف کردیم معلوم میشود حب دنیا را از دلمان بیرون کردهایم، آنهایی که وقف نمیکنند، سرمایههایشان را با خود به گور نمیبرند پس چه بهتر که با وقف کردن آن اموال را ماندگار کنیم.
وی با بیان اینکه وقف، معامله با خداست، بر لزوم آماده کردن درون مردم برای تشویق به امر وقف تأکید میکند و میگوید: اشتیاق مردم مسلمان ایران به سنتهای حسنه الهی از دیرباز تاکنون زبانزد خاص و عام بوده؛ اگر درخصوص اقدام به وقف هم کاستیهایی دیده میشود، از تبلیغات کم و یا قانعکننده مسئولان ناشی شده که باید با کارهایی که به رفع شبهه و اعتمادسازی در بین مردم منجر میشود، نسبت به ترویج این چشمه همیشه جاری گام برداشت که البته باید تأکید کرد این امر تنها با ابلاغیه، بخشنامه، همایش و بنر و... اجرایی نمیشود و نیازمند راهکارهایی عملی و اصولی است.