تحمیل ولایتعهدی به حضرت امام رضا(ع) توسط مأمون عباسی(201 ق)

دشمنی خاندان اُمَوی و عباسی با اهل‏بیت از دیرباز وجود داشت. هر کدام از این خاندان جور به نوبه‏ی خود آزار و اذیت فراوانی به اهل بیت و آل علی(ع) روا داشتند و حتی از به شهادت رساندن امام معصوم ابا نمی‏‌کردند.

وقتی مامون بر مسند قدرت نشست، از نفوذ امام رضا(ع) در میان مردم آگاه بود و چون می‏‌خواست هم امام را تحت نظر داشته باشد و هم خود را فردی دوستدار اهل بیت نشان دهد تا اقبال عمومی را به خود جلب کند، دستور داد تا امام رضا(ع) را از مدینه به خراسان آوردند و با اصرار فراوان ولایتعهدی خود را به امام، واگذار کرد.

سرانجام روز دوشنبه هفتم ماه رمضان سال 201 ق، منشور ولایتعهدی به خط مأمون نگاشته شد و در پشت همان ورقه، حضرت علی ابن موسی الرضا(ع) نیز با ذکر مقدمه‌‏ای پر از اشاره و ایماء، قبولی خود را اعلام فرمود؛ ولی یادآوری کرد که این امر به انجام نمی‏رسد. آن‏گاه در کنار همان مکتوب، بزرگان و فرماندهان کشوری و لشکری، این عهدنامه را گواهی نمودند.

از این پس به امام، الرضا من آل محمد(ص) می‏‌گفتند یعنی کسی که از آل محمد به وی (مامون) راضی شده است. مامون دختر خود، ام‏حبیب را به ازدواج آن حضرت درآورد و شعار عباسیان راکه لباس سیاه بود، تبدیل به شعار علویان و لباس سبز نمود. بررسی اوضاع و شرایط سیاسی زمان مأمون نشان می‏‌دهد که وی با یک سلسله دشواری‌‏ها و مشکلات سیاسی روبرو شده بود و برای رهایی از این بن‏بست‏‌ها تلاش می‏‌کرد. او سرانجام به منظور حل این مشکلات، یک سیاست چند بعدی در پیش گرفت که همان طرح ولیعهدی امام رضا(ع) بود.