به گزارش خبرگزاری مهر، آيتالله علي اكبر رشاد رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي در اين دور از گفتوگوها كه با عنوان «گفتوگوی سازنده مسلمانان و مسيحيان براي مصلحت جامعه» برگزار شد، ضمن اشاره به پيشينه ديرين و رابطه بيست ساله در اين گفتگوها، به بررسي ماهيت و مولفههاي معنويت پرداخت.
آيتالله رشاد در آغاز به واژهشناسي لفظ معنويت پرداخت و اشاره كرد در دنياي امروز تلقيهاي نادرست و ناصواب بسياري از معنويت ارائه ميشود.
رئيس شوراي حوزههاي علميه استان تهران در ادامه، به بررسي اجمالي اين تلقيهاي ناصواب پرداخته و گفت: معادل دانستن معنويت با فراماديّت يا متافيزيك فلسفي و فراحسي، تنزل معنويت در حد رفتارهاي خارقالعاده و معماگونه و جادويي، فروكاستن معنويت به حالات روانشناختي، تلقي معنويت به فرديت و خلوتگزيني و دوريگزيني از غير، تلقي معنويت به عنوان اخلاقورزي و اخلاقگرايي، بياعتنايي به عقل و گريز از حاكميت عقل، تفسير معنويت به مسئوليتگريزي و يلهگي، همه و همه تلقي ناصواب از معنويت است. در تمامي اين مصاديق كارويژههاي ديني از معنويت حذف شدهاند و از دستاوردهاي عميق دين از حيات و مناسبات انساني جدا ميشوند.
وي ادامه داد: از ديدگاه اسلام، معنويت داراي مولفههايي است؛ چون: نگاه هستيشناختي يا نگاه معنوي به هستي؛ دو تلقي از هستي ممكن است: ذي روح و بي روح، وقتي جهان ذيروح ديده و فهميده ميشود و با آن چون موجودي زنده تعامل ميشود، معنويت عميق و جامع صورت ميبندد؛ نگاه ارزششناختي (ارزشهاي معنوي با انسان غيرمعنوي متفاوت است)؛ و نگاه معرفتشناختي. اين سه مولفه از هم جدا نميشوند و به طور كلي معنويت يك دستگاه زيستي و يك «جهانزيست» است. هنگامي كه به روحي در كالبد هستي معتقد باشيم جهان را معنوي ميبينيم.
وي ضمن اشاره به جمله معروف «عالم محضر خداست» از حضرت امام خميني (ره)، گفت: اين بيان بدين معناست كه در همه ذرات عالم و اجزاي هستي خدا را حاضر و ناظر بدانيم و از آن به حس حضور تعبير ميكنيم.
عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي در بخش ديگري از سخنان خود، ضمن اشاره به آيه «الله نورالسموات و الارض» به نظريه صدرالمتألهين استناد كرد و گفت: همه موجودات حتي جمادات شعورمندند و اين نظريه با آيات قرآن تاييد ميشود. بر همين اساس جهان مكانيكي نيست؛ بلكه ارگانيكي است. همه عالم يك پيكره منسجم و زنده را پديد ميآورند.
وي ادامه داد: حصول معرفت طي يك فرآيند مكانيكي و متكي به حس صورت نميبندد؛ بلكه معرفت از سپهر الهي به عالم و ساحت انساني تنزل ميكند. بر همين اساس، همه مجاري آن به عقل و حس و تجربه مقدسهستند. همان قدر كه دستاوردهاي وحي مقدس است، دستاوردهاي عقل هم مقدس هستند. در اين تلقي از معنويتعقل از مدار دين بيرون رانده نميشود و نميتوان آن را از نگاه دين و معنويت حذف كرد. بين ماديات و معنويات هيچ تعارضي نيست؛ بلكه ترتب طولي دارند و ماديات ميتواند منجر به معنويت نيز شود.
رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي افزود: انسان معنوي در همه آنات بايد داراي حس حضور و حال حضور و ادب حضور باشد و معنويت زمان نميشناسد. برخي از ويژگيهاي معنويت از آيات قرآن استباط ميشود: «و يتفكرون في الخلق السموات و الارض». اين آيه اشاره ميكند كه معنويت و عقلانيت از هم جدا نيستند و تعارضي ميان آنها وجود ندارد. عقلانيت طريقه رسيدن به معنويت است. آيه «ربنا ما خلقت هذا باطلا» اشاره ميكند كه اين عالم را تهي و پوچ نيافريديم. و در آيه «سبحانك و قنا عذاب النار» همه مولفهها و مختصات معنويت شامل نگاه هستيشناختي، نگاه ارزششناختي و نگاه معرفتشناختي آمده است.
آيتالله رشاد در پايان صحبتهاي خود، ضمن تشكر از حضور شوراي پاپي گفتگوي اديان واتيكان در ايران، ابراز اميدواري كردند اين مذاكرات و مباحثات علمي، منجر به تفاهم بيشتر و تعامل متقابل ميان اديان ابراهيمي گردد.
لازم به ذكر است نهمين دور گفتوگوی دينی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با شوراي پاپی گفتگوی اديان واتيكان با عنوان «گفتوگوی سازنده مسلمانان و مسيحيان براي مصلحت جامعه» روزهای ۴ و ۵ آذر در حسينيه الزهرای(س) اين سازمان، به رياست ابوذر ابراهيمي تركمان، رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و كاردينال ژان لويي توران، مشاور عالي و مسئول گفتوگوي ديني پاپ فرانسيس رهبر كليساي جهاني كاتوليك، برگزار شد.