آیا تعداد متکدیان رو به کاهش است یا رو به افزایش؟ مسئولان و شهروندان هر کدام جواب متفاوتی به این سوال می‌دهند. هرچند این خوشبینانه است که جواب متفاوت هر دسته را به دقیق نبودن تعریف تکدی‌گری ربط دهیم و در واقع اگر مسئولان برخلاف مشاهدات شهروندان ادعا می‌کنند، تعداد متکدیان نسبت به قبل کاهش داشته است بیشتر برای اثبات فعالیت در این زمینه است.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه آرمان ؛ اما، ذکر مصادیق تکدی‌گری می‌تواند به شک و شبهه‌ها پایان دهد. بر اساس مصوبه شوراي‌عالي اداري کشور مصداق‌هاي تکدي‌گري 26 مورد است که از مشهودترين آنها مي‌توان به گدايي سر خيابان‌ها و معابر، مراجعه به در خانه‌ها، گدايي با عناويني مانند فالگير و فال‌بين، ساززدن در پارک‌ها، خيابان‌ها و کوچه‌ها، فروختن آدامس، شستن و تميز کردن اتومبيل‌ها در معابر، اسپند دودکردن و... اشاره کرد. به اين موارد مي‌توان تقاضاي کمک به شيوه‌هاي مختلف ازجمله نشان دادن نسخه پزشکي، اظهار به اينکه فرزند يا همسرم در بيمارستان بستري است و پولي براي عمل جراحي او ندارم، گفتن اينکه در راه مانده‌ام يا پولم به سرقت رفته است و در اين اواخر نداشتن پول براي پرداخت شهريه دانشگاه، تمام کردن بنزين و نداشتن پول براي خريد بنزين آزاد و... را نيز اضافه کرد.

بر این اساس تنها اگر به تعداد دستفروشان مترو تهران توجه کنیم به این نتیجه می‌رسیم که پدیده تکدی‌گری نه‌تنها کاهش نداشته است که متکدیان شیوه‌هایی نو برای این کار پیدا کرده‌اند و شهروندان هر روز با متکدیانی که از روش‌های تازه و خلاقانه برای دریافت کمک استفاده می‌کنند، مواجهند. هرچند افراد با زندگي در شهر از کودکي با مقوله تکدي‌گري آشنا مي‌شوند اما در همين سال‌هاي اخير است که کاربرد قوه خلاقه در گدايي شدت يافته است و ما در کوچه و خيابان با افرادي مواجه مي‌شويم که به هيچ وجه خود را متکدي معرفي نمی‌کنند اما در عين حال به‌دنبال گرفتن کمک مالي از ما هستند. براي بسياري از شهروندان اتفاق افتاده است که وقتي در پياده‌رو مشغول قدم زدن هستند فردي با خطاب قرار دادن آنها باعث مي‌شود توقف کنند و اين توقف کردن آغاز ماجرايي است که بارها و بارها براي آنها اتفاق افتاده است و در آينده نيز به کرات برايشان اتفاق مي‌افتد. اکنون اگر از فردي بپرسيم چند بار در ماه با افرادي رو‌به‌رو مي‌شوي که در خيابان صدايت مي‌کنند و بعد از اينکه با تو سلام و احوالپرسي گرمي کردند به شرح مصائب و مشکلات بي‌شمار خود مي‌پردازند و درنهايت از تو مي‌خواهند پولي ولو ناچيز کمک کني، آن فرد جواب خواهد داد:«زياد!» و حتی نمی‌تواند عددي براي مثال ده بار، بيست بار، صدبار و... ذکر کند.

جرم و تکدی‌گری

در تشريح وضعيت تکدي‌گري، متکديان معمولا به چند گروه اصلي تقسيم مي‌شوند که از جمله اين گروه‌ها مي‌توان به متکدياني که نيازمند واقعي هستند، کساني که توسط باندهاي حرفه‌اي تکدي‌گري جذب شده‌اند و افرادي که نه‌تنها نيازمند واقعي نيستند که از طريق تکدي‌گري به سرکيسه کردن مردم و کلاهبرداري مبادرت مي‌کنند، اشاره کرد. بر اين اساس متکديان يا آسيب‌ديدگان اجتماعي هستند يا مجرم به حساب مي‌آيند. هرچند، نمی‌توان اين دو دسته را به‌طور کامل از هم تفکيک کرد و در مواردي متکدياني وجود دارند که هم آسيب ديده اجتماعي و هم مجرم هستند. مديرکل سابق امور اجتماعي استانداري تهران در اين مورد مي‌گويد: رابطه تکدي با اعتياد، سرقت و ساير جرايم انکارناپذير است.

آمارها نشان مي‌دهد حدود 43 درصد متکديان پيوسته مرتکب ساير جرايم مي‌شوند. ارائه نسخه‌هاي پزشکي واهي و حاوي اقلام گران داروها، ادعاي در راه‌ماندگي، مورد سرقت واقع شدن و... از ترفندهاي اصلي اين گروه است. پژوهش‌ها در سال 86 نشان مي‌دهد فقط شش درصد از متکديان نيازمند مالي واقعي بوده‌اند. ابراهيم رضواني تصريح مي‌کند: متکديان روانشناسان خوبي هم هستند چون، به‌راحتي به ترفندهاي برانگيزنده احساسات مردم اشراف دارند. همچنین معصومه آباد، عضو شورای شهر تهران می‌گوید: معمولا آسيب‌هاي اجتماعي به‌طور مجموع و توامان در يك خانواده ورود پيدا مي‌كند و به اين ترتيب بعضا كساني كه تكدي‌گري مي‌كنند در خانواده خود با مشكلات و آسيب‌هاي اجتماعي ديگري مواجهند.

فقر و تکدی‌گری

در سال‌هاي اخير در بسياري از موارد از فقر به‌عنوان يکي از دلايل تکدي‌گري و آن هم نه دليل اصلي که دليل فرعي آن نام برده شده است اما، به‌نظر مي‌رسد که تکدي‌گري چه براي رفع نيازهاي مالي و چه براي سرکيسه کردن و کلاهبرداري با وضعيت اقتصادي جامعه در ارتباط مستقيم است.

ما حداقل در سال‌هاي اخير درمورد تکدي‌گري افسانه‌هایی داريم. اين افسانه‌ها به‌ويژه با ربط دادن تکدي‌گري با باندهاي حرفه‌اي بيشتر تکرار شده است. در واقع، بسياري از ما از کودکي با کاراکتر گداي ميليونر آشنا هستيم؛ يعني اينکه آنقدر در اين مورد که بسياري از افراد که در کوچه و خيابان دست گدايي به سمت شما دراز کرده‌اند نيازمند واقعي نيستند براي ما حرف زده‌اند که در بسياري از موارد متکدي ژنده‌پوش کنار پياده‌رو را فردي مي‌بينيم که شغلش اين است، اما، اگر واقعيت زندگي‌اش را کشف کني، مي‌بيني که او چند خانه، چند اتومبيل و مقدار زيادي پول در بانک دارد و بهترين غذاها را مي‌خورد و هر چند وقت يک‌بار به سفر خارجي مي‌رود. اين افسانه را هر چند بسياري از ما حداقل در دوران کودکي باور مي‌کنيم، اما، واقعيت اين است که کاراکتر گداي ميليونر کاراکتري است که به‌منظور بازداشتن ما از کمک به متکديان خياباني ساخته شده است.

نمی‌توان وجود باندهاي حرفه اي تکدي‌گري و متکدياني که روزانه بيش از 200 هزار تومان درآمد دارند را انکار کرد. اما، واقعيت اين است که چنين متکدياني تنها درصدي از متکديان را شامل مي‌شوند و در مورد همين افراد هم نمی‌توان تاثير وضعيت نابسامان اقتصادي جامعه در افزايش تکدي‌گري را ناديده گرفت. با این وجود، مسئولان اجرایی علاقه مندند کاراکتر گدای میلیونر را تقویت کنند. در دو گزارش که در تیر و مرداد امسال منتشر شد اظهارنظرات مسئولان استان‌های خراسان‌رضوی و گرگان همه در راستای تقویت این باور است. آنها با بیان چندباره اینکه اغلب متکدیان نیازهای مالی ندارند، از شهروندان درخواست کردند که فریب حرف‌های آنها را نخورند. یک مددکار اجتماعی در گفت‌وگو با آرمان در این‌باره می‌گوید: شکی نیست که رابطه مستقیمی میان تکدی گری و فقر وجود دارد. هر چه فقر، بیکاری و تورم بیشتر شود تعداد متکدیان هم بیشتر می‌شود و زمانی که درباره تعداد متکدیان حرف می‌زنیم، باید این واقعیت را در نظر بگیریم که آیا وضعیت اقتصادی بهتر شده است یا بدتر؟ مصطفی اقلیما ادامه می‌دهد: مسئولان وعده داده‌اند که نرخ تورم را به 25 درصد کاهش دهند اما، افزایش حقوق 18 درصد بوده است.

حتی اگر وعده خوشبینانه آنها محقق شود باز نزدیک به 10 درصد فقیر‌تر از قبل می‌شویم و این حتما بر تکدی‌گری تاثیر می‌گذارد. او همچنین درباره «افسانه گدایان میلیونر» می‌گوید: مساله به این شکل نیست که هر گدایی که در خیابان می‌بینیم میلیاردر یا حتی میلیونر است. در واقع، وقتی چنین چیزی گفته می‌شود بیشر به مافیای گدایی اشاره می‌شود. به گفته این استاد دانشگاه نمی‌توان مافیای گدایی را نادیده گرفت. کسانی هستند که گدایان را به استخدام درمی‌آورند. ما گاهی بر آورد‌هایی می‌کنیم مثلا درآمد گدایان را محاسبه می‌کنیم و می‌گوییم یک نفر که روزانه اینقدر درآمد دارد حتما میلیاردر است. واقعیت این است که بسیاری از این گدایان کارمند هستند و برای دیگران کار می‌کنند. اقلیما تصریح می‌کند: کسانی هستند که درآمد هنگفتی با استخدام متکدیان به‌دست می‌آورند اما، متکدیان همچنان فقیر هستند و به نان شب خود محتاجند. مهر سال گذشته معاون خدمات اجتماعی شهرداری تهران تکدی گری را یکی از فراگیرترین آسیب‌های اجتماعی شهر تهران معرفی کرد. این آسیب فراگیر جز با اجرای یک برنامه جامع و مدون کاهش نمی‌یابد و به نظر می‌رسد سازمان‌ها و نهاد‌های متولی با کنار گذاشتن اختلافات باید دست به اقدامات عاجلی در این زمینه بزنند.