تمدن قرآنی زمانی می‌تواند گسترش يافته و شكوفا شود كه به ويژگی‌های تمدن‌ساز قرآن و اصول و چارچوب‌هايی كه از سوی آن بيان می‌شود، بيشتر توجه كنيم و مرجعيت عملی قرآن را طبق اسوه‌ای كه از پيامبر(ص) به‌جا مانده است، در زندگی خود به منصه ظهور برسانيم.

حجت‌الاسلام و المسلمين سيدرضا مؤدب، عضو هيئت علمی دانشگاه قم در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، درباره قرآن و تمدن اسلامی، با اشاره به اين‌كه تمدن اسلامی تمدنی است كه از زمان ظهور اسلام به منصه ظهور رسيده و به صورت پيوسته وجود داشته است، عنوان كرد: نمی‌توان تمدن اسلامی را محدود به دوره خاصی دانست و از زمان ظهور اين تمدن هيچ زمان نبوده است كه تمدن اسلامی وجود نداشته باشد و هر چند در دوره‌هايی با آسيب‌هايی نيز مواجه بوده است، اما از سوی ديگر در برخی دوره‌ها، مانند دوران انقلاب اسلامی، شكوفايی قابل توجهی يافته است.

مؤدب تمدن اسلامی را برخاسته از اسوه بودن پيامبر(ص) و مرجعيت قرآن دانست و بيان كرد: پيامبر اسلام(ص) قرآن مجيد را به عنوان بزرگترين هديه آسمانی و هديه الهی و مرجع هدايت برای بشر آورد و قرآن نيز خود را كتاب هدايت و رشد و تعالی بشر و پيامبر اكرم(ص) را به عنوان اسوه نيكو برای بشر معرفی می‌كند؛ پيامبری كه برخاست و با انذار و تبشير، اجتماع خود را اصلاح و تمدن اسلامی را ايجاد كرد و تحولی عميق را در تاريخ بشريت رقم زد.

مؤدب:
يكی از نكات مورد تأكيد در قرآن توجه به اصول اخلاقی و تربيتی و بخشيدن جايگاهی مهم به آن‌ها در زندگی بشر است و اصولاً همين دستورات اخلاقی است كه تمدن اسلامی را از طريق تحت تأثير قرار دادن فطرت اخلاقی ايجاد كرده است

وی با اشاره به برخی ويژگی‌های اصلی قرآن كه در شكل‌دهی به تمدن اسلامی مؤثر بوده است، عنوان كرد: قرآن كتابی فرازمانی و فرامكانی است كه دارای نظام ظاهر و باطن است. قرآن بر پيامبر(ص) نازل شد، اما برای همگان آمده است و اگر چه مفسرين آن معصومين(ع) هستند، اما عقلانيت و معارف بيان شده در آن، با توجه به فطری بودنش، برای ديگران نيز قابل فهم است.

رئيس انجمن قرآن‌پژوهی حوزه علميه افزود: بنابراين دستورات قرآن به عنوان كتابی مرجع، محدود به دوره خاصی نيست و گرچه ممكن است كه برخی از آيات آن، شأن نزول خاص داشته باشند، اما فقط برای آن شأن خاص نازل نشده‌اند، بلكه بنا به قواعد علمی قابل تعميم هستند.

مؤدب با اشاره به اين مطلب كه بخش عمده‌ای از خطاب‌های قرآن با عبارت «يا ايها الناس» آمده است، اين نكته را يكی از شواهد فرازمانی و فرامكانی و فرادوره‌ای بودن قرآن دانست و بيان كرد: قرآن فراتر از اشخاص و دوره‌ها است و بر اساس فطرت بشری نازل شده و فطرت بشری نيز با گذشت زمان و تغييرات جغرافيايی تغيير نمی‌كند. همه ما انسان و مخلوق خدا هستيم و دستورات قرآن برای زندگی ما كاملاً سازگار است.

وی با اشاره به توجهی كه در آيات شريفه قرآن به علم و دانش و كتاب و قلم شده است، اين توجه را نيز يكی از اصول تمدن‌ساز قرآن دانست و عنوان كرد: اين اهتمام تا جايی است كه همان‌گونه كه می‌دانيم اولين آيات نازل شده قرآن بر پيامبر گرامی اسلام(ص) به خواندن و كسب دانش و معرفت دستور داده و در جای جای قرآن نيز دستور به انديشيدن و تفكر و تعقل نمايان است. خود قرآن نيز خود را «ام الكتاب» و «كتاب مبين» خوانده است و همگان شاهدند كه از دامن حكمت‌آموز آن هزاران كتاب و كتابخانه متولد شده است.

مؤدب در اشاره به ديگر مؤلفه‌های تمدن‌ساز قرآن، ضمن اشاره به عقلانيت معارف دينی، توصيه‌های قرآن به تعقل و تفكر را نيز در جهت هشيار كردن آدميان نسبت به نعمت بزرگ عقل و خرد دانست و عنوان كرد: ما گاهی از نعمت عقل به خوبی استفاده نمی‌كنيم، اما همچنان كه می‌دانيم برای شكوفايی تمدن اسلامی، آن چنان كه در مكتب اهل بيت(ع) مطرح است، عقلانيت و اعتدال امور بسيار مهمی هستند و اگر عقلانيت در زندگی هر كسی حاكم باشد از افراط و تفريط دوری می‌كند و همان راه اعتدال و راه وسطی را پيش می‌گيرد.

مؤدب:
نمی‌توان تمدن اسلامی را محدود به دوره خاصی دانست و از زمان ظهور اين تمدن هيچ زمان نبوده است كه تمدن اسلامی وجود نداشته باشد و هر چند در دوره‌هايی با آسيب‌هايی نيز مواجه بوده است اما از سوی ديگر در برخی دوره‌ها، مانند دوران انقلاب اسلامی، شكوفايی قابل توجهی يافته است

عضو هيئت علمی دانشگاه قم همچنين با اشاره به جايگاه مهم امور اخلاقی در تمدن اسلامی و قرآنی و با اشاره به وجود نظامی تربيتی در قرآن گفت: قرآن خود را كتاب هدايت معرفی می‌كند و اساساً اولين چيزی كه در مورد قرآن بايد مد نظر قرار گيرد، مرجعيت دادن به آن در عمل است. ما اگر معتقديم كه قرآن كتابی است برای هدايت بشر، كه به گفته خود آن برای راحتی و «يسر» بشر، و نه «عسر» او، آمده است، بايد به جوانب مختلف آن توجه هر چه بيشتر كنيم.

وی افزود: يكی از نكات مورد تأكيد در قرآن توجه به اصول اخلاقی و تربيتی و بخشيدن جايگاهی مهم به آن‌ها در زندگی بشر است و اصولاً همين دستورات اخلاقی است كه تمدن اسلامی را از طريق تحت تأثير قرار دادن فطرت اخلاقی ايجاد كرده است؛ دستوراتی كه ناظر به دوری از دروغ، غيبت، تهمت و ... و توجه به امور اخلاقی مانند راستی و صداقت، امانتداری و احترام به حقوق ديگران است.

مؤدب افزود: قرآن در همه زمينه‌های عبادی، اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی و تربيتی تعاليم گسترده‌ای را به بشر ارائه كرده است، اين تعاليم نه تعاليمی از سوی پيامبر(ص) بلكه تعاليمی از سوی خداست و تمدنی را ايجاد كرده است كه توسط پيامبر(ص) و بر محور همين هدايت‌گری الهی قرآن پديد آمده است.

رئيس انجمن قرآن‌پژوهی حوزه علميه با بيان اين كه تمدن قرآنی زمانی می‌تواند گسترش يافته و شكوفا شود كه ما در عمل به دستورات دينی جدی و كوشا باشيم، اظهار كرد: برای ارتقای اين تمدن ما بايد از آداب مقدماتی نظير صرف خواندن و استخاره و تبرك و خوشنويسی و ... فراتر برويم و به ويژگی‌هايی كه برای قرآن عنوان شد و اصول و چارچوب‌هايی كه از سوی آن بيان می‌شود بيشتر توجه كنيم و مرجعيت عملی قرآن را طبق اسوه‌ای كه از پيامبر(ص) برای ما مانده است، در زندگی خود به منصه ظهور برسانيم.

وی در پايان نيز با اشاره به در جريان افتادن معارف اسلامی در ايران پس از انقلاب اسلامی، گفت: حقيقتاً انقلاب اسلامی ايران به رهبری حضرت امام خمينی(ره)، يك نقطه عطف و تحول مهم در تمدن‌ها‌ی اسلامی از صدر اسلام تاكنون است، چرا كه می‌بينيم كه معارف اسلامی و دينی پس از به جريان افتادن در ايران اكنون به كشورهای ديگر انتقال پيدا كرده است و در واقع انقلاب اسلامی پايگاه خود را در خيلی از كشورهای به ويژه مسلمان ايجاد كرده است و به نظر می‌رسد كه بخش زيادی از اتفاقاتی كه در دنيا در حال روی دادن است و متأثر از انقلاب اسلامی و تحول تمدنی آن است كه اميدواريم عمل ما به آيات شريفه قرآن تداوم‌بخش اين نقطه عطف برای فراهم ساختن زمينه ظهور حضرت مهدی‌(عج) باشد.