امام سجاد(ع) در دعای وداع با ماه مبارك رمضان بر مهم‌ترين نكته‌ای كه در ماه رمضان وجود دارد، تكيه می‌كنند و آن مغفرت است و در واقع امام سجاد(ع) مغفرت و بركت را به عنوان عيدی عيد فطر از خداوند مسئلت می‌كنند.

حجت‌الاسلام والمسلمين علی خياط، عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا) به شرح دعای وداع ماه رمضان امام سجاد(ع) پرداخت و در اين باره گفت: يكی از دعاهای با عظمت و بسيار بلند امام سجاد(ع)، دعای 45 صحيفه سجاديه است كه در اين دعا امام(ع) با ماه مبارك رمضان وداع می‌كنند. اين دعا مثل تمامی دعاهای امام سجاد(ع) با مناجات شروع می‌شود و حضرت در اين دعا از تفضل بر بندگان سخن می‌گويند، از عيب‌پوشی بندگان صحبت می‌كنند، بردباری خدا با بندگان را يادآور می‌شوند و از سودمند بودن معامله با خدا دم می‌زنند.

وی افزود: امام(ع) ماه رمضان را واجب برگزيده خدا می‌داند و از فضيلت ماه رمضان نسبت به ساير ماه‌ها سخن می‌گويد و آن‌گاه می‌فرمايد كه اتمام ماه رمضان ما را غمگين می‌كند و حضرت با عباراتی عجيب و با يادكرد چهل ويژگی عجيب با ماه رمضان وداعی جانكاه می‌كند و با آن خداحافظی می‌كنند.

خياط گفت: اساسا انسان وقتی با كسی وداع می‌كند كه با او مانوس بوده است، اما كسی كه اصلا نمی‌داند كه ماه رمضان كی شروع شد و كی تمام، البته چنين احساسی ندارد، اما امام(ع) چنين احساس خاصی را دارند و لذا با آن وداع می‌كنند. نكته دوم اينكه خوش‌آمد گويی و بدرقه برای انسان زنده است. آنان كه ديد الهی و بصيرت فوق‌العاده دارند، با اين قطعه زمانی كه رمضان ناميده می‌شود، تعامل يك موجود زنده را داشتند.

شهادت ماه رمضان در پيشگاه الهی

وی افزود: امام سجاد(ع) همين‌گونه با ماه رمضان برخورد می‌كنند و لذا در همين دعا يك بخشی دارد كه اين ماه عليه ما شهادت ندهد كه ما در اين ما غافل بوديم. نگويد شما شب‌های اين ماه را با اين بركت و عظمت را كوتاهی كرديد. امام(ع) چنين تعاملی با اين ماه دارد. نكته سوم اين‌كه استقبال و بدرقه معمولا برای افراد بزرگ محترم و عزيز برگزار می‌شود و اين استقبال و بدرقه بستگی به درجه محبوبيت و تاثيرگذاری و ارزشی كه افراد دارند، متفاوت است. استقبال از آن فرد هرچه پرشورتر برگزار شود، توديع با او باسوز و گداز بيشتری صورت می‌گيرد.

عضو هيئت علمی دانشگاه علمو اسلامی رضوی گفت: از نوع ادعيه ائمه(ع) برمی‌آيد كه آنان با آن بصيرت نافذی كه داشتند و درك و معرفتی كه نسبت به ارزش اين قطعه زمان و اين ماه عزيز و بابركت داشتند، از او با آغوش باز استقبال می‌كردند و با سوز و گداز هم از آن خداحافظی می‌كردند. دعای امام سجاد(ع) در بدرقه ماه رمضان مصداق بارز نحوه تعامل بندگان صالح خدا با ماه رمضان است.

مولف كتاب «جلوه‌های قرآن در نيايش‌های معصومان» گفت: نوع صفاتی كه برای ماه رمضان می‌شمارند، نشانگر ارزش و اهميت و ميزان تاثيرگذاری اين ماه بزرگ بر سرنوشت انسان و رشد و تعالی و معرفت انسان است. توجه به دو نكته به ما نشان می‌دهد كه چرا امام(ع) آن‌قدر با سوز و گداز با اين ماه خداحافظی می‌كنند.

دنياسوزی و آخرت‌براندازی گناه

خياط گفت: يكی از اموری كه قرآن كريم بر آن تاكيد فراوان دارد، بحث تقوا است. نكته دومی كه بر روی آن تكيه شده است، بحث دنياسوزی و آخرت براندازی گناه است. گناه عامل همه بدبختی‌های انسان است و انسان را به ورطه هلاكت می‌اندازد. در قرآن كريم آمده است: «ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ...؛ به سبب آنچه دست‌هاى مردم فراهم آورده، فساد در خشكى و دريا نمودار شده است»(روم/41).

وی در ادامه گفت: حتی اگر مباحث معنوی را كنار بگذاريم، همين مسائل دنيايی كه انسان با او دست و پنجه نرم می‌كند و دچار آن‌ها می‌شود، حاصل اعمال خود او است. خداوند می‌فرمايد اگر انسان‌ها معصيت نكنند و تقوا پيشه كنند، بركات از زمين و آسمان بر آن‌ها نازل می‌شود: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ...؛ و اگر مردم شهرها ايمان آورده و به تقوا گراييده بودند، قطعا بركاتى از آسمان و زمين برايشان می‌گشوديم»(اعراف/96).

رهاورد مهم ماه رمضان همين دونكته است؛ يكی تقوا و ديگری شسته شدن گناهان كه باعث انواع مشكلات در زندگی انسان می‌شود؛ يعنی بايد گناهان شسته شود تا انسان بعد از آن احساس نزديكی با خدا داشته باشد. امام در دعای وداع بر مهم‌ترين نكته‌ای كه در ماه رمضان وجود دارد تكيه می‌كنند و آن مغفرت است و در واقع امام مغفرت و بركت را به عنوان عيدی عيد فطر از خداوند مسئلت می‌كنند.