درك شب قدر درك مقام خود آدمی است؛ يعنی تو اگر خود را بيابی و حقيقت خود را بشناسی شب قدر را درك كردهای؛ در واقع شب قدر در جان توست و همان خود تو هستی و اگر تو خودت را كاملا بيابی قدر را درك كردهای.
حجتالاسلام والمسلمين قادر فاضلی، مدرس حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، به بيان نكاتی در باب شب قدر پرداخت و با اشاره به اين كه آن چه در سوره مباركه قدر آمده است، اهم مطالب را در اين زمينه مطرح و اظهار كرد: از اين سوره و برخی ديگر از آياتی كه در ديگر سورههای قرآن آمده مشخص است كه قرآن كريم در شب قدر بر قلب پيامبر(ص) نازل شده است.
واقع شدن قدر در شب و عظمت شب
فاضلی با تأكيد بر شب بودن قدر گفت: اين كه خداوند میتوانست قرآن را در روز هم نازل كند اما در شب آن را نازل كرده است از جايگاه شب خبر میدهد. همچنان كه خداوند در آيهای ديگر به پيامبر اكرم(ص) دستور میدهد كه شب را مغتنم بدار و میفرمايد «وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ عَسَى أَن یَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا؛ و پاسى از شب را زنده بدار تا براى تو [به منزله] نافلهاى باشد اميد كه پروردگارت تو را به مقامى ستوده برساند» (اسراء/79). بنابراين شب خصوصيتی دارد و واقع شدن قدر در آن نيز بر اين عظمت افزوده است.
هر چند البته میتوانيم و بايد بخواهيم كه خداوند ما را از بركات شب قدر محروم نكند و از بینهايت بركت آن بركتهای زيادی هم به ما برسد. اما بدانيم كه درك كردن شب قدر مستلزم رسيدن به مقامی است كه توان درك ملك اعظمی مانند روح و درك حضور امام زمان(عج) را داشته باشيم
عظمت شب قدر جز با رسيدن و چشيدن به درستی درك نخواهد شد
وی آن چه را كه در آيات و احاديث درباره عظمت شب قدر آمده اِخباری دانست كه تا با رسيدن و چشيدن همراه نشود، به درستی دريافته نخواهد شد و بيان كرد: خداوند در عظمت شب قدر میفرمايد «وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَیْلَةُ الْقَدْرِ؛ و تو چه میدانی كه شب قدر چيست؟» (قدر/2). بنابراين انسانهای كاملی كه شب قدر را درك میكنند و يا انسانهای عارف كه احياناً به قدر خود آن را درك میكنند، آنها میفهمند كه شب قدر چيست.
در شب قدر نه فقط پرونده انسانها بلكه پرونده عالم هستی مورد بررسی قرار میگيرد
وی با اشاره به آيه «فِيهَا یُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ؛ در آن [شب] هر [گونه] كارى [به نحوى] استوار فيصله مىيابد»(دخان/4) عنوان كرد: در اين شب قدر هر امر حكيمانه و هر كار الهیای، به قول امروزیها، دستهبندی میشود، جدا میشود، حسابرسی میشود؛ كه گاهی در احاديث از اين مسئله به بسته شدن پرونده اعمال انسانها تعبير شده است در حالی كه آن چه در اين شب مورد بررسی قرار میگيرد فقط پرونده اعمال انسانها نيست بلكه پرونده نظام هستی است. در واقع از اين جهت كه خداوند هيچ كار غيرحكيمانهای ندارد و هر چه در عالم روی میدهد حكيمانه است، همه اينها در اين شب مشخص و بر انسان كامل عرضه میشود.
آيا بسته شدن پروندهها در شب قدر به معنای جبر است؟
اين مدرس حوزه و دانشگاه در مورد اين اشكال كه ممكن است از سوی افرادی مطرح شود كه علی الظاهر از اين مسئله بوی جبر به مشام میرسد، عنوان كرد: متأسفانه بعضی از گويندگان ما به گونهای مسئله را مطرح میكنند كه گويی پرونده اعمال به نحوی بسته میشود كه ديگر انسان كارهای نيست و از او كاری برنمیآيد؛ حال اين كه پرونده اعمال هيچ وقت به اين شكل بسته نمیشود.
فاضلی ادامه داد: در واقع مسئله اين است كه در شب قدر آن چه قرار است در طول سال اتفاق بيفتد و بر خدای متعال همه آنها مشخص و روشن است، همه اين وقايع اتفاقيه بر انسان كامل عرضه میشود و او میبيند و از اين امور آگاه میشود؛ و نه اين كه خدا امور و كارهايی را مهر و موم كند و اين گونه بنويسد كه افراد چه بايد بكنند و اين افراد هيچ فرصتی در طول سال نداشته باشند و يا احساس كنند كه هيچ فرصتی ندارند و هيچ كاری نمیتوانند انجام دهند. بنابراين منظور فقط عرضه اطلاعات به انسان كامل و آگاه كردن او از وقايع است و هر فردی نيز آزاد خواهد بود كه هر كار خوب يا بدی را كه در طول سال هم برای او در نظر گرفته میشود، انجام دهد يا ندهد. منتها آن چه را ما نمیدانيم كه در آينده چه كاری خواهيم كرد و چه كاری نخواهيم كرد و تنها وقتی كه زمان آن فرا میرسد و ما انجام میدهيم مشخص میشود، خدا از آن آگاه است و به انسان كامل خود نيز آن را نشان خواهد داد.
در شب قدر آن چه قرار است در طول سال اتفاق بيفتد و بر خدای متعال همه آنها مشخص و روشن است، همه اين وقايع اتفاقيه بر انسان كامل عرضه میشود و او میبيند و از اين امور آگاه میشود؛ و نه اين كه خدا امور و كارهايی را مهر و موم كند و اين گونه بنويسد كه افراد چه بايد بكنند
وی افزود: اگر قرار است كه من توبه كنم توبه خواهم كرد و كسی جلوی توبه مرا نمیگيرد و اين را كه قرار است من توبه كنم، خدا میداند و لذا من با اختيار خودم توبه میكنم و در عين حالی كه خداوند از اين توبه آگاه است اما جبری در كار نيست؛ چون اين مربوط به مرتبه علم الهی است و اين علم نسبت به اراده ما علی السويه است و موجب نحوهای خاص در اراده ما و فعلی خاص از سوی آن نمیشود. دانش انسان كامل و امام(ع) هم جبری ايجاد نمیكند و اگر پرونده اعمال خدمت ايشان میرسد و ايشان میبينند و آن را امضا میكند، اينها همه جنبه كاشفيت بر آن وجود مقدس دارد و جنبه جبريت بر ما ندارد.
دعايی حاكی از عدم شناخت جايگاه شب قدر!/آيا اين آمادگی در تو وجود دارد كه از همه حقايق عالم آگاه شوی؟
اين محقق و پژوهشگر همچنين با اشاره به اين كه برخی از مواجهههای افراد با شب قدر نشان از اين میدهد كه تصور درستی از اين پديده وجود ندارد، بيان كرد: برخی از افراد دعا میكنند كه «بارالها توفيق درك شب قدر را به ما بده» و در اين جا بايد پرسيد كه با توجه به ويژگیهايی كه برای اين شب بيان شده آيا شما میدانيد چنين دعا و درخواستی به چه معناست؟ و آيا میدانيد كه در صورتی كه مقدمات و پيشنيازهای درك اين شب در فردی محقق نشده باشد همين دعا خود نشاندهنده عدم درك جايگاه شب قدر و ناتوان بودن از درك آن را دارد؟
وی افزود: شب قدر شبی است كه جمعی از ملائكه به رهبری روح كه بعضیها میگويند حضرت جبرئيل(ع) است و بعضیها میگويند كه ملكی عظيمتر از جبرئيل(ع) است، در اين شب نازل میشوند و قرآن را دوباره بر وجود انسان كامل كه در هر عصری وجود دارد نازل میكنند و همه اطلاعات و اتفاقات سال در آن جا آشكار است و به طور كامل ديده میشود و اين كه كسی بخواهد ليلة القدر را درك كند يعنی بتواند نزول ملائكه و روح و محضر امام زمان(عج) را در اين شب درك كند.
فاضلی ادامه داد: در اين جا بايد سؤال كرد كه آيا اين آمادگی در تو وجود دارد كه از همه حقايق عالم آگاه شوی؟ تويی كه اگر چند خبر از اطرافت بشنوی نمیتوانی آن را كنترل كنی و سِرّ مردم را نمیتوانی حفظ كنی چگونه میتوانی سِرّ عالم را درك كنی؟ بنابراين بايد ديد كه با چه سرمايه و با چه توانی خواهان درك شب قدر هستيم؛ هر چند البته میتوانيم و بايد بخواهيم كه خداوند ما را از بركات شب قدر محروم نكند و از بینهايت بركت آن بركتهای زيادی هم به ما برسد. اما بدانيم كه درك كردن شب قدر مستلزم رسيدن به مقامی است كه توان درك ملك اعظمی مانند روح و درك حضور امام زمان(عج) را داشته باشيم.
دانش انسان كامل و امام(ع) در شب قدر جبری ايجاد نمیكند و اگر پرونده اعمال خدمت ايشان میرسد و ايشان میبينند و آن را امضا میكند، اينها همه جنبه كاشفيت بر آن وجود مقدس دارد و جنبه جبريت بر ما ندارد
وی با اشاره به مراقبات عرفا و بزرگان در ايام و ماههای پيش از ماه مبارك رمضان گفت: از اين گونه مراقبتها كه سالها هم ادامه میيافته است لازم است تا فردی توان و ظرفيت اين را پيدا كند كه از بركات اين شب برخوردار شود و در گذشته اين گونه بوده كه از مدتها پيش از رسيدن ماه رمضان برنامهريزی میكردهاند تا اين وجود آماده شود؛ كه اگر قرار شد در شب قدر چيزی به او نشان دهند بتواند آن را دريافت كند.
فاضلی افزود: هرچند فقط با چند ساعت عبادت شبانه از آمرزش و بركات اين شب بهرهمند خواهيم شد، اما اگر توقع داشته باشيم كه خدا شب قدر را به ما نشان بدهد، اين در واقع نشان از نشناختن و درك نداشتن از آن چيزی است كه میخواهيم. چنين چيزی نيازمند طی كردن دورهها و مراحل است و اگر بخواهيم از اين مسائل فقط به گونهای تبليغی سخن بگوئيم ممكن است برای برخی افراد اين سوء تفاهم به وجود بيايد كه چرا پس از برای مثال 60 سال نتوانسته شب قدر را درك كند.
وی اضافه كرد: به چنين فردی بايد گفت كه تو درست پيش نرفته و مراحل را در نظر نگرفتهای و اين شب آدابی داشته است كه به جا نياوردهای. به تعبير ديگر درست است كه در اين دانشگاه بالاترين مدرك را اعطا میكنند، اما اين مدرك را به كسانی اعطا میكنند كه مراحل و مقاطع را طی كرده باشند و به تخصص رسيده باشند و اين گونه نيست كه از ابتدا بيايی و بتوانی خواهان بالاترين درك و دريافت باشی.
قدرشناسی نهفته در خودشناسی است
اين مدرس حوزه و دانشگاه همچنين با اشاره به اين مطلب كه بزرگان و عرفا درك شب قدر را درك مقام خود آدمی دانستهاند، اظهار كرد: بزرگان و عرفا گفتهاند كه درك شب قدر درك مقام خود آدمی است؛ يعنی تو اگر خود را بيابی و حقيقت خود را بشناسی شب قدر را درك كردهای و نبايد در انتظار اين باشی كه در يا پنجرهای گشوده شود و چيز وارد شود و يا چيزی به تو نشان داده شود. در واقع شب قدر در جان توست و همان خود تو هستی و اگر تو خودت را كاملا بيابی قدر را درك كردهای.
وی در پايان خاطرنشان كرد: همچنان كه حديث داريم كه «من عرف نفسه فقد عرف ربه؛ هر كس خود را شناخت قطعاً خدای خود را شناخته است»، طبيعتاً قدرشناسی نيز در كنار همين خداشناسی و خودشناسی نهفته است. به قول مولوی شب قدر است در جانت؛ چرا قدرش نمیدانی؟