مادر تمام انحرافات و كژی‌ها و فسادهای انسان‌ها ناشی از غفلت از خدا است و دعا غفلت را از دل انسان می‌زدايد و ياد خدا را در دل انسان زنده می‌كند؛ چون بخش اعظم دعاها مناجات است، در مناجات انسان حال خودش را به خداوند عرضه می‌دارد، با خدا گفت‌ وگو می‌كند و غفلت از دل انسان زدوده می‌شود.

حجت‌الاسلام و المسلمين علی‌خياط، عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی(ع) در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، به شرح ابعاد مختلف دعای ابوحمزه ثمالی پرداخت و در اين رابطه عنوان كرد: يكی از مهم‌ترين ادعيه‌ماه مبارك رمضان دعای ابوحمزه ثمالی است. اين دعا دعايی است كه در جوامع روايی ما مثل «مصباح المتهجد» مرحوم كفعمی و «اقبال» مرحوم سيد ابن طاووس آمده است.

وی افزود: از نظر سند بايد گفت كه اين دعا يكی از معتبرترين دعاهايی است كه به دست ما رسيده است. مرحوم سيد ابن طاوس با سند خودشان اين دعای شريف را از هارون‌ بن موسی تلعكبری نقل می‌كند و او هم از حسن ابن محبوب و او هم از ابو حمزه ثمالی كه سيد بن طاووس سند روايت را در نقل اين دعای نورانی به هارون بن موسی تلعكبری ختم می‌كند كه ايشان از بزرگانی است كه در عالم حديث فردی مورد وثوق است.

خياط گفت: مرحوم سيد ابن طاووس ابتدا روايت را از هارون‌ بن موسی تلعكبری نقل می‌كند و افراد بعدی اين سلسله سند را هم از ثقات می‌داند؛ نظيرحسن بن محبوب كه نياز به جرح و تعديل ندارد. ابوحمزه ثمالی كه اسم او ثابت بن دينار است، شخصيت فوق‌العاده‌ای است. ايشان كسی است كه در زهد و پارسايی پايه‌ بسيار بلندی دارد و در بيان نورانی امام هشتم(ع)، سلمان عصر خود خوانده شده است. ايشان از چهار امام معصوم روايت دارد و محضر چهار امام معصوم(ع) را درك كرده است. امام زين العابدين(ع)، امام باقر(ع)، امام صادق(ع) و بخشی از زمان موسی ابن جعفر(ع) را نيز درك كرده و افتخار كار و تلمذ در محضر امامان بزرگوار را در پرونده خود دارد.

وی ادامه داد: بنابراين اين حديث نورانی يا اين دعای شريف از نظر سند تمام است. گذشته از اين راه ديگری كه برای صحت اين دعای شريف وجود دارد، مضمون آن است و بر اين اساس، اين دعای شريف هم محتوای بسيار بلند و ارزشمندی دارد و هم سند محكم و اطمينان‌آوری‌. از اين دو راه است كه انسان به اين نتيجه می‌رسد كه اين مضامين غير از خاندان عصمت و طهارت(ع) به كس ديگری متعلق نيست. لذا وثوق صحت اين دعای شريف هم از نظر متن و محتوا از اين جهت اين دعا شريف هيچ غباری برچهره ندارد و هيچ مشكلی در آن نيست.

اين عضو هيئت علمی علوم اسلامی رضوی افزود: از حيث محتوا نيز اين دعا همانند ادعيه ساير اهل بيت(ع) دارای مضامين قرآنی است. ائمه(ع) معارف را از قرآن كريم می‌گيرند و اين معارف را در غالب دعا برای ما بيان می‌كنند، مجموعه معارفی‌ داريم كه اين معارف گاهی در غير غالب دعا قابل بيان نيست؛ دعاهای معتبری كه معارف والايی دارند و در واقع دايرة المعارف دينی به حساب می‌آيند، ما در جايی نظير اين ادعيه را پيدا نمی‌كنيم و از جمله اين ادعيه، دعاهای صحيفه سجاديه است.

خياط افزود: از جمله دعاهای معروف دعای «ابو حمزه ثمالی» است، در منابع معرفتی ما نكاتی وجود دارد كه ما آن‌ها را در غالب روايات فراوانی به دست می‌آوريم، اما يك سری معارفی هم هستند كه فقط در دعاهای ماثور به ما رسيده است و اين معارف را اهل بيت(ع) با زبان دعا بيان كرده‌اند؛ نه اينكه خواسته‌اند آن‌ها را كتمان كنند، بلكه برخی معارف را تنها با زبان دعا می‌توان بيان كرد؛ يعنی بايد در گفتگوی شخص معصوم(ع) با خدای سبحان گفته شود و در غالب‌های معمولی اصلاً قابل گفتن نيست.

مولف كتاب «جلوه‌های قرآن در ادعيه معصومان(ع)» گفت: طبيعت اين معارف آن است كه با اين زبان می‌تواند بيان بشود و با زبان ديگری قابل بيان نيست؛ لسان دعا كه در اختيار ما است، بايد بگوييم گنجينه بزرگی است. اين‌ها مسائلی است كه حتی مثل آن‌ها را در متونی نظير نهج‌البلاغه نمی‌توان يافت؛ اما در صحيفه سجاديه، دعای كميل، مناجات شعبانيه، دعای عرفه امام حسين(ع) و ابو‌حمزه ثمالی اين‌گونه معارف را فراوان می‌بينيم و شايد از مهم‌ترين مسائلی كه در غالب اين دعا مطرح می‌شود، خداشناسی و خودشناسی است.

وی در ادمه گفت: اولين چيزی كه انسان در دعای شريف و بلند ابوحمزه احساس می‌كند، اين است كه انسان با خدا صحبت می‌كند، خدا را نزديك خود احساس می‌كند، با خدا حرف می‌‌زند و اين نتيجه زنده نگه داشتن ياد خدا در دل است.

خياط گفت: تمام انحرافات و كژی‌ها و فسادهای انسان‌ها ناشی از غفلت از خدا است. دعا غفلت را از دل انسان می‌زدايد، انسان را به ياد خدا می‌اندازد و ياد خدا را در دل انسان زنده می‌كند. چون بخش اعظم دعاها مناجات است، در مناجات انسان حال خودش را به خداوند عرضه می‌دارد، با خدا گفت‌ وگو می‌كند و غفلت از دل انسان زدوده می‌شود؛ بزرگترين خسارتی كه افراد محروم از دعا مبتلا به آن می‌شوند، اين است كه ياد خدا از دل آن‌ها می‌رود.

اين پژوهشگر عرصه قرآن و حديث ادامه داد: غفلت از خدای متعال برای انسان خسارت‌بار است و در قرآن هم به آن پرداخته شده. قرآن كريم در چندين آيه درباره ذكر بحث كرده كه بحث‌های مفصلی هم در اين باره شده است و اين انديشه را اهل بيت(ع) از قرآن می‌گيرند و در دعا پياده می‌كنند، لذا می‌بينيد كه ادعيه سرشار از ذكر است و ياد خدا قساوت را از دل انسان می‌زدايد.