اخلاق از نظر ملاصدرا متكی بر دين است، اما مانند اشاعره قائل به حسن و قبح شرعی نيست بلكه دين را در حوزه فرامين اخلاقی متمم اخلاق می‌داند و معتقد است كه اتكای اخلاق بر دين اتكا بر اصول دين است.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، سيدصدرالدين طاهری، عضو هيئت علمی دانشگاه علامه طباطبايی، در هفدهمين همايش بزرگداشت ملاصدرا با موضوع «فلسفه و راه زندگی» كه صبح امروز، يكم خردادماه به همت بنياد حكمت اسلامی صدرا با حضور متفكران، انديشمندان و پژوهشگران و در محل مجتمع آدينه برگزار شد، به بيان نكاتی در باب فلسفه اخلاق پرداخت.

طاهری با اشاره به اين كه ملاصدرا اثر مستقلی در باب فلسفه اخلاق از خود به جای نگذاشته است، گفت: اما او در خلال آثار فلسفی و تفسيری خود به مناسبت‌هايی درباره اخلاق و اصول مهم فلسفه اخلاق صحبت و اظهارنظر كرده است.

وی با اشاره به موضوع اخلاق بيان كرد: موضوع اخلاق نفس انسان است، از جهت اين كه مصدر اعمال انسان است و از اين جهت كه اين اعمال می‌توانند منشأ سعادت و يا شقاوت انسان شوند. اين موضوعی است كه همه متفكران اسلامی قبول دارند؛ اما امتياز ملاصدرا اين است كه معتقد است كه انسان در ابتدای تولد خود، نفسی با تجرد تام به همراه ندارد؛ بلكه نفس او چيزی بين حيوان و انسان است كه قوه تبديل شدن به انسان كامل را داراست. اين نظريه‌ای است كه پيش از ملاصدرا سابقه نداشته است.

طاهری ادامه داد: ملاصدرا با طرح حركت جوهری كه همه موجودات طبيعی را در بر می‌گيرد، بر آن است كه نفس جوهری است كه در طول زندگی در اثر حركات خود به كمال می‌رسد و اين كمال تا سر حد تغيير نوعييت هم پيش می‌رود؛ اما او اين تغيير نوعييت را به بعد از مرگ موكول می‌كند و معتقد است كه انسان‌ها در قيامت چهار نوع مختلف خواهند بود؛ كه فقط يكی از آن‌ها انسان كاملی است كه از مرحله نفس كاملاً خارج شده و به تجرد عقلی دست می‌يابد.

وی با بيان اين كه اخلاق ملاصدرا از نوع اخلاق متكی به ديانت است، اظهار كرد: در اخلاق اين گونه است كه از مسئله حسن و قبح و رأيی كه در اين‌باره اظهار می‌شود مكاتب اخلاقی نشئت می‌گيرند؛ اما اين كه ملاصدرا اعتبار اخلاق را متكی بر دين می‌داند، می‌تواند به دو معنا در نظر گرفته شود؛ يكی بر اساس آن چه كه اشاعره می‌گويند كه براساس آن هيچ مرجعی جز شرع قدرت تشخيص خوبی و بدی را ندارد. اين رأيی است كه در بين فلاسفه هيچ خريداری ندارد و در بين متكلمين نيز فقط اشاعره حسن و قبح عقل را منكر شده‌اند.

عضو هيئت علمی دانشگاه علامه طباطبايی با بيان اين كه منظور ملاصدرا از اتكای اخلاق بر دين اتكای مورد نظر اشاعره نيست، اظهار كرد: ايشان دين را در حوزه فرامين اخلاقی متمم اخلاق می‌داند؛ بدين معنا كه كليات اخلاق برای همه روشن است، اما در مواردی كه ممكن است عقل اشتباه كند، دين آن را ياری می‌كند و يا در مورادی كه به خاطر شرارت‌ها شخص ممكن است نتايج غلطی بگيرد دين سعی می‌كند جلوی او را بگيرد.

طاهری افزود: اتكای اخلاق بر دين از نظر ملاصدرا اتكا به اصول دين است. يعنی شخص ديندار و كسی كه معتقد به مسائل ماوراء الطبيعت است در مسائل اخلاقی تقيدش بيشتر از شخصی است كه چنين باورهايی ندارد. ملاصدرا به اين نحو برای خود اخلاقی را تدارك می‌بيند كه جاودانه است و حتی محدود به اين دنيا نيز نيست.