این روزها شهربازی به نماد دنیای مدرن تبدیل شده است و حتی ردپای شهربازی‌های بزرگ را در شهرهای كوچك هم می‌توان پیدا كرد.
حتی در برخی كشورهای جهان، وسایل شهربازی ها به یك نماد ملی تبدیل شده است و چرخ و فلك شهر لندن، نمونه عینی این ادعاست كه هم اكنون به عنوان یكی از نمادهای اصلی شهر لندن به حساب می آید.

با نگاهی گذرا به تاریخچه شهربازی ها می توان دریافت اولین شهربازی ها با وسایل چوبی ساخته شده اند، اما آن شهربازی های قدیمی شباهتی به شهربازی های امروزی نداشت.

در آن زمان، هنوز سرمایه گذاران به سودآور بودن شهربازی ها امید نداشتند و گمان نمی كردند شهربازی بتواند به یك شغل پردرآمد تبدیل شود، اما با توجه به گسترش استقبال مردمی، شهربازی ها در بسیاری از كشورهای جهان توسعه كمی و كیفی یافت.

تولد شهربازی ها در جهان

خیلی سخت است كه بتوان با قاطعیت گفت شهربازی ها از چه تاریخی به بدنه شهرها اضافه شده اند، زیرا اولین شهربازی ها از گسترش تدریجی پارك های كوچك متولد شده اند و نمی توان خط و مرز دقیقی كشید كه پارك ها در چه زمانی به شهربازی تبدیل شده اند.

از منظر دیگری هم می توان تاریخ شهربازی ها را به قبل از آتش سوزی و بعد از آتش سوزی تبدیل كرد.

بین سال های 1890 تا دهه 20 قرن بیستم كه اولین جرقه های ساخت شهربازی ها در جهان زده شد، اغلب وسایل موجود در شهربازی ها با چوب ساخته می شد.

اولین شهربازی ها به معنای امروزی در كشور آمریكا ساخته شد و شهرهای شیكاگو و نیویورك را می توان اولین شهرهای صاحب شهربازی به شمار آورد.

اما در سال 1950 میلادی، بسیاری از شهربازی های مطرح جهان به سمت ورشكستگی رفتند و با آتش سوزی های مهیبی كه در وسایل چوبی شهربازی مشهور لوناپارك آمریكا اتفاق افتاد، انقلاب جدیدی در صنعت شهربازی ها رخ داد.

پس از یك دوره تعطیلی و ركود، بالاخره در سال 1955 شهربازی مشهور دیزنی لند در آمریكا با وسایل مدرن شروع به كار كرد و مهم ترین تمایز این شهربازی با همتایان قدیمی خود، تكیه بر فناوری های جدید و استفاده از اسباب بازی های فلزی بود.

اگر در شهربازی های قدیمی، چرخ و فلك های چوبی، استخرهای پرآب، تاب های ساده و الاكلنگ ها جولان می دادند، اما در شهربازی دیزنی لند، فناوری های مهندسی و علم روز به كمك سازندگان وسایل شهربازی آمد و آنها با تكیه بر علم و تجربه توانستند ترن های هوایی، كشتی های مكانیكی، تاب های الكتریكی و چرخ و فلك های برقی و فلزی بزرگی بسازند كه تحولی بزرگ در تاریخ شهربازی ها رقم زد.

در همین حال كشورهای اروپایی نیز با تكیه بر دانش آمریكایی ها در ساخت وسایل مدرن شهربازی، به گسترش روزافزون شهربازی های خود پرداختند و هم اكنون نیز در بسیاری از كشورهای اروپای غربی، شهربازی های مدرنی به چشم می خورد.

اما امروزه همچنان حرف اول و آخر شهربازی های جهان را كشور آمریكا می زند و این صنعت با گردش مالی چند میلیون دلاری، تاثیر بسزایی در رشد اقتصادی این كشور دارد.

شهربازی های ایرانی؛ از سنگلج تا ارم

شهربازی یكی از صنایع نوپای ایرانی است كه سابقه طولانی در كشور ما ندارد. شهربازی سنگلج را اولین شهربازی ایرانی می دانند و تا قبل از سال 1350 شمسی نیز این شهربازی در كنار شهربازی فان فار، مطرح ترین شهربازی های كشور به حساب می آمدند.

در این شهربازی ها، علاوه بر تاب و سرسره و الاكلنگ كه پای ثابت شهربازی ها محسوب می شود، پای ترن های هوایی كوچك هم باز شد.

اما از دهه 50 تا همین امروز، شهربازی ارم (پارك خرم سابق) مطرح ترین شهربازی كشور به حساب می آید. با گذشت زمان به كمیت و كیفیت وسایل این شهربازی اضافه شد و حالا از كارتینگ تا دارت كامپیوتری، بانجی جامپینگ، توفان الكتریكی و ده ها وسیله الكترونیكی جدید در شهربازی ارم به چشم می خورد.

در حالی كه در چند دهه قبل، بیشتر وسایل این شهربازی از كشورهای دیگر وارد می شد، اما امروزه در داخل كشور نیز بسیاری از این وسایل تولید می شود.

علاوه بر شهربازی ارم، شهربازی تهران در بزرگراه چمران نیز تا سال های سال از گردشگران استقبال می كرد، اما در سال 85 این شهربازی تعطیل شد تا شهربازی ارم، تنها شهربازی مطرح پایتخت باشد.

مرور تاریخچه شهربازی ها در ایران و جهان نشان می دهد با رشد علم و گسترش فناوری در حوزه های الكترونیك، مكانیك و كامپیوتر، شهربازی ها نیز از آن حالت ساده و ابتدایی خود فاصله گرفته اند و وسایل بازی های پیچیده تر به میدان رقابت وارد شده اند.

به همین دلیل است كه می توان ادعا كرد در آینده ای نه چندان دور، شهربازی ها در سراسر جهان با هجوم وسایل مدرن تر و پیچیده تر روبه رو خواهند بود و در واقع می توان گفت شرایط به گونه ای درآمده است كه دیگر بین گسترش علم و پیشرفته تر شدن شهربازی ها، رابطه مستقیم وجود دارد.

امین جلالوند - گروه جامعه