رسالت اصلی قرآن هدايت بشر است و به موضوعات مرتبط با فرد و اجتماع كه موضوع علوم انسانی‌اند، می‌پردازد و بر همين اساس بيشترين ايده‌های تحول در علوم انسانی را در قرآن می‌توان يافت.

حجت‌الاسلام و المسلمين صالح قنادی، عضو هيئت مديره انجمن قرآن‌پژوهی حوزه علميه و مسئول اداره پرسش و پاسخ نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، به بيان مطالبی درباره تغيير رويكردها در تفسير قرآن پرداخت و در اين خصوص اظهار كرد: پيش از اين، يعنی در دهه‌های 40 و 50، تفاسير علمی از قرآن بيشتر ناظر به آياتی بود كه مربوط به پديده‌شناسی و علوم طبيعی و كيهان‌شناسی بود كه حدود 750 آيه از قرآن را در بر می‌گرفت.

قنادی با اشاره به اختلافاتی كه در مبانی اين رويكرد مطرح شده است، عنوان كرد: از نظر ما پرداختن قرآن به مسائل طبيعی به اندازه اشاره و به صورت استطرادی و جنبی است و مهم‌ترين راه شناخت پديده‌های طبيعی تجربه و آزمون است. بر اين اساس بيشترين مسئوليت چنين شناختی به عهده خود انسان است؛ يعنی خداوند براساس آيه «أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ؛ آيا ندانسته‏‌ايد كه خدا آنچه را كه در آسمان‌ها و آنچه را كه در زمين است، مسخر شما ساخته»(لقمان/ 20) كشف طبيعت و بهره‌مندی از طبيعت را به عهده خود انسان گذاشته است.



صالح قنادی:



با عرضه ايده‌های فراهم شده در علوم و مكاتب مختلف می‌توان به مقداری كه اين ايده‌ها از سوی قرآن تأييد می‌شوند و يا با معارف و آموزه‌های قرآن تكميل يا تصحيح می‌شوند آن‌ها را مورد استفاده قرار داد و موارد ترديدی يا خلاف را بايد كنار گذاشت


وی در خصوص نسبت مسائل علوم انسانی با قرآن گفت: اين علوم كه شامل موضوعاتی است كه به رفتار فردی و اجتماعی انسان مربوط می‌شود، ارتباط بيشتری با هدايت بشر دارند و ما معتقديم به دليل اين كه رسالت اصلی قرآن هدايت بشر است، بيشترين ايده‌ها و حرف‌ها را در تحول علوم انسانی در آن می‌توان يافت.

اين محقق و پژوهشگر ادامه داد: ما معتقديم كه در مسائل مديريتی، جامعه‌شناختی، روانشناختی و ... قرآن اين قابليت را دارد كه به عنوان كتاب مرجع مطرح شود و در اين زمينه به دو صورت می‌توان عمل كرد؛ يكی اين كه ايده‌هايی را كه در مكاتب مختلف و براساس تجربه‌های متراكم مطرح شده است، بر قرآن عرضه كنيم و ديگر اين كه خود قرآن به عنوان مرجع اصلی در نظر گرفته شود.

قنادی درباره شيوه اول بيان كرد: با عرضه ايده‌های فراهم شده در علوم و مكاتب مختلف می‌توان به مقداری كه اين ايده‌ها از سوی قرآن تأييد می‌شوند يا با معارف و آموزه‌های قرآن تكميل يا تصحيح می‌شوند، آن‌ها را مورد استفاده قرار داد و موارد ترديدی يا خلاف را كنار گذاشت. برای مثال، اگر روشی در روانشناسی مطرح می‌شود و ما با عرضه آن به قرآن می‌بينيم كه از نگاه قرآن آن روش حرام است، اگر از سوی روانشناسی هم تجويز می‌شود، بايد آن را كنار بگذاريم. حتی ما معتقديم كه عدم جواز آن روش يا عمل را می‌توان از طريق روش‌های تجربی و تحقيقات ميدانی هم اثبات كرد و نشان داد كه در بلندمدت به ضرر زندگی فردی و اجتماعی انسان خواهد بود.

عضو هيئت مديره انجمن قرآن‌پژوهی حوزه علميه در مورد روش دوم بهره‌برداری از قرآن در علوم انسانی گفت: ما می‌توانيم خود قرآن را هم به عنوان منبع و مرجع اصلی استخراج مجموعه‌ای از مبانی، موضوعات، اصول و راهكارها مورد استفاده قرار دهيم. در واقع ما معتقديم كه مهم‌ترين رسالت قرآن كه از سوی خداوندی آمده است كه آفريننده انسان و جهان هستی است، در همين زمينه و در رابطه با موضوعاتی است كه مرتبط با فرد يا اجتماع است.

وی با اشاره با بالاتر بودن ضريب اطمينان مفاهيمی كه می‌توان از قرآن برداشت كرد نسبت به نظريه‌هايی كه از سوی دانشمندان مطرح می‌شود، اظهار كرد: معمولاً راهكارهايی كه انسان‌ ارائه می‌كند، حاصل تجربيات فردی يا تجربيات مربوط به يك منطقه يا فرهنگ محدود به شرايط خاص است. برای مثال ايده‌های فرويد يا ماركس يا حتی افرادی كه در حوزه عرفان‌های نوپديد ظهور يافته‌اند، مانند اشو و يا اكنكار، اين‌ها همه ناظر به مجموعه تجربيات فردی و موقعيت‌های خاص منطقه‌ای و فرهنگی است؛ اما ما معتقديم كه راهكارهايی كه خداوند به عنوان آفريننده كل بشريت مطرح می‌كند، راهكارهايی فراگير است و می‌تواند در درازمدت به صورت پايدار مطرح شود.

مسئول اداره پرسش و پاسخ نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها خاطرنشان كرد: از نظر ما مبانی اين موضع و ديدگاه بر قضيه‌ای حقيقيه استوار است كه همچنان كه گفته شد براساس آن خداوندی كه آفريننده همه هستی است و نيازهای انسان را به طور جامع می‌داند، بهتر می‌تواند نسخه مناسب برای انسان ارائه دهد.