عرفان مبتنی بر قرآن و سنت بايد ساده شود؛ يعنی تا حدی از مفاهيم پيچيده فلسفی و انتزاعی پيراسته شود و در حقيقت ما بتوانيم آن سادگی و بساطتی را كه دين دارد، درون سنت عرفانی دينی هم مشاهده كنيم.
علی موحديان عطار، عضو هيئت علمی دانشگاه اديان و مذاهب و پژوهشگر عرفان در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، با بيان اين كه زاويهای جدی ميان عرفان اسلامی مصطلح و عرفان مبتنی بر قرآن و سنت وجود دارد، اظهار كرد: آن چه سبب مخالفت امامان شيعه(ع) با تصوف شده است، نه عرفان موجود در تصوف، بلكه فاصله و زاويه و انحرافی است كه اين سنت عرفانی با عرفان مبتنی بر قرآن و سنت، كه ما از آن به عرفان امامان شيعه(ع) تعبير میكنيم، مشاهده میشود.
موحديان عطار اين زاويه يافتن تصوف را بسيار مهم دانست و گفت: همين فاصله و زاويه است كه سبب شده است كه در اين سلسلهها و نحلهها و فرقهها، گاه انحرافات خيلی بزرگی رخ میدهد. برای مثال طرح ادعای ولايت و قطبيت از سوی برخی افراد در اين فرقهها، اصلیترين انحرافی است كه در آنها ديده میشود و همين مسئله خود میتواند منشأ انحرافات بزرگ ديگری شود.
وی تصريح كرد: بنابراين اگر بخواهم اين نكته را در قالب يك جمله بيان كنم بايد بگويم كه عرفان اسلامی مصطلح، در عين حال كه از اسلامی بودن بهره زيادی برده است، اما كاملاً بر اساس نظام معرفتی قرآن و سنت قرار ندارد؛ در حالی كه ما به دنبال عرفانی هستيم كه دقيقاً در چارچوب نظام معرفتی قرآن و سنت قرار داشته باشد.
بر ارائهكنندگان و مبلغان دين است كه سادگی دستورات دينی را نشان بدهند و آن را از پيچيدگیهای انتزاعی خستهكننده پيراسته كنند و به مردم ارائه دهند؛ نه اين كه به مباحث انتزاعی دامن بزنند.
عضو هيئت علمی دانشگاه اديان و مذاهب در مورد راهكارهای عرضه توجهبرانگيز و جذاب اين عرفان به عموم مردم، گفت: در عرضه اين عرفان به شكل جدی بايد جذابيتهايی كه نياز يك دستگاه معرفتی و معنوی است و مورد توجه انسان امروزی است، مورد توجه قرار گيرد و كشف و ارائه شود.
موحديان عطار ادامه داد: از جمله جذابيتهايی كه يك دستگاه معنوی میتواند داشته باشد، همين نسخهوار بودن و پويا بودن است و اين كه بتواند انسان را مرحله به مرحله به پيش ببرد. نكته دومی كه میشود برای جذاب شدن عرفان مبتنی بر قرآن و سنت ذكر كرد اين است كه بايد ساده شود؛ يعنی از مفاهيم پيچيده فلسفی و انتزاعی تا حدی پيراسته شود و در حقيقت ما بتوانيم آن سادگی و بساطتی را كه دين دارد، درون سنت عرفانی دينی هم مشاهده كنيم.
اين محقق و پژوهشگر با اشاره به اشارات و تأكيدات روايات مبنی بر اين كه دين خداوند ساده و سهل است و نبايد آن را پيچيده كرد، عنوان كرد: بشر امروز بسيار متمايل به سهولت و آسانی و سادگی است و همه امور، در واقع، در حال تغيير برای نوعی ساده شدن و سهل الوصول شدن و زودتر به نتيجه رسيدن است. در اين شرايط، طبيعتاً عرفان هم اگر بخواهد جايی برای خود باز كند و با پتانسيل بسيار قویای كه در عرفان مبتنی بر قرآن و سنت وجود دارد، اين عرفان بخواهد جايگاه واقعی خود را پيدا كند بايد سادهسازی شود.
وی افزود: عرفان دينی ضمن برخورداری از زبانی ساده و عملياتی بايد روشن كند كه اين سنت عرفانی چه چيزی را میخواهد و به كجا منتهی میشود و به سادگی و با يك نكته ساده، فرد را در حدی كه ظرفيت دارد، پيش ببرد و شكوفا كند.
وی عرفان مبتنی بر قرآن و حديث را واجد چنين سادگی و عملياتی بودنی دانست و عنوان كرد: بر ارائهكنندگان و مبلغان دين است كه سادگی دستورات دينی را نشان بدهند و آن را از پيچيدگیهای انتزاعی خستهكننده پيراسته كنند و به مردم ارائه دهند؛ نه اينكه به مباحث انتزاعی دامن بزنند.
موحديان عطار افزود: هر چند ما هم از مباحث انتزاعی آغاز كردهايم و تا حدی از اين مباحث چارهای نيست، اما وقتی كه قرار بر اين باشد كه نتايج آن به عنوان يك دستگاه عرفانی مبتنی بر قرآن و حديث و يك دستگاه سلوكی مطرح شود، بايد اين سادگی و زوديابی در آن مشهود باشد.