نشست «آشنایی با مکتب فکری بانو مجتهده امین»، به مناسبت چهلودومین سالگرد رحلت این بانوی فرهیخته، در دانشگاه تهران برگزار شد. اسماعیل منصوری لاریجانی در این نشست با تأکید بر اینکه بزرگترین بحران جامعه دینی، غیبت حضور خدا در زندگی انسان معاصر است، گفت: آثار بانو امین الگویی روشن برای سلوک با قرآن و رهایی از گسست میان ایمان، اخلاق و زیست روزمره ارائه میدهد.
به گزارش خبرنگار ایکنا؛ در بخش اول نشست حجتالاسلام خسروپناه به موضوع حکمت و عقلانیت و کاربست آن در حکمرانی از منظر بانو امین پرداخت و در گزارش «اندیشه بانو امین الگویی جامع برای حکمرانی حکمی» تقدیم مخاطبان شد.
اسماعیل منصوری لاریجانی در بخش دیگری از نشست تخصصی با اشاره به فرصت کوتاه عمر انسانی، بر ضرورت بهرهگیری از این فرصت در محضر عالمان و آثار آنان تأکید کرد و گفت: یکی از بهترین راههای غنیمت شمردن عمر، زانو زدن در برابر میراث فکری و معنوی بزرگان و درخواست معرفت الهی از آنان است.
وی با انتقاد از وضعیت دینداری صوری در جامعه معاصر افزود: مشکل اصلی جامعه بشری، بهویژه در زمانهای که ادعای دینداری میشود، آن است که خدا در زندگی ما حضور عینی ندارد و به یک مفهوم ذهنی و لفظی تقلیل یافته است. بزرگترین ظلم به خدا این است که او را صرفاً در حد تعریفهای ذهنی بشناسیم و رابطه معرفتی، عقلانی و عاشقانه با او برقرار نکنیم.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه باورهای دینی باید در متن جان، جهان و زندگی انسان جاری شود، اظهار کرد: نام بانو مجتهده امین سرشار از بیداری، توجه و زیبایی است و آثار او قفلهایی را میگشاید که سالها بر قلبهای ما زده شده است. با این حال، اعتراف میکنم که ما جایگاه حقیقی این بانوی بزرگ را آنگونه که شایسته است نشناختهایم و این غربت، هم عرفان و هم فلسفه را دربر گرفته است.
منصوری لاریجانی با اشاره به کتاب «النفحات الرحمانیه» بانو امین، این اثر را یک مکتب سلوکی بنیادین توصیف کرد و گفت: این کتاب الهامبخش من برای نگارش اثری درباره سلوک در قرآن شد. اینکه قرآن از «انزال» و «تنزیل» سخن میگوید، خود نشان میدهد که قرآن کتاب سلوک است و باید در آن سفر کرد. سیر و سلوک، صرفاً خواندن الفاظ نیست، بلکه نیازمند عمق، حرکت و انس است.
وی با بیان اینکه بسیاری از مفسران پس از مطالعه گسترده تفاسیر قرآن به این نتیجه رسیدهاند که باید در قرآن سفر کرد، تصریح کرد: صرف تیز کردن ذهن و مطالعه سطحی کافی نیست؛ باید در اقیانوس قرآن غوطهور شد. از نگاه من، یکی از بهترین تفاسیر منظوم قرآن، مثنوی معنوی مولوی است که متأسفانه کمتر به آن توجه شده است.
این پژوهشگر حوزه عرفان با اشاره به توصیههای اهل بیت(ع) گفت: خود امیرالمؤمنین(ع) فرمودهاند که با اهلبیت در منازل قرآن سفر کنید. هیچ حجاب و مانعی برداشته نمیشود مگر آنکه انسان از ظاهر قرآن آغاز کند و در همان ظاهر متوقف نماند، بلکه به لایههای باطنی قرآن راه یابد و این مسیر تنها با ولایت اهلبیت ممکن است.
منصوری لاریجانی با اشاره به شجاعت عرفانی بانو امین افزود: واردات الهی و نزول رحمت خداوند بر این بانوی بزرگ، جلوهای از فیض دائمی الهی است. رحمت خداوند انقطاع ندارد و اگر پس از دههها هنوز ظرف وجودی ما استحکام نیافته، به دلیل ضعف تقاضا و آمادگی ماست، نه کاهش فیض الهی.
وی با انتقاد از رویکردهای سطحی به مناسبتهای دینی گفت: ما بهجای چاپ پوستر و برگزاری مراسمهای صوری، باید از آثار این بزرگان برای تربیت دلها بهره بگیریم. قرآن یک کتاب سلوکی است و اگر با آن محرم شویم، خود قرآن ما را سرشار میکند، به شرط آنکه موانع قلبی را کنار بزنیم.
این استاد حوزه با اشاره به چهار مانع اصلی در سلوک عرفانی توضیح داد: طهارت در عرفان چهار ساحت دارد و هر ساحت مانعی دارد؛ پاکی از حدث، پاکی از گناه و وسواس، پاکی از اخلاق ناپسند که انسان را به مرتبه بهیمیت میکشاند، و در نهایت پاکی سر از غیر خدا. بدون رفع این موانع، حرکت سلوکی ممکن نیست.
منصوری لاریجانی با انتقاد از تقلیل فقه به مسائل ظاهری نجاست گفت: همه فقه ما در نجاست ظاهری خلاصه نشده است. پرسش اصلی این است که با نجاست دروغ، نفاق، غیبت و خیانت چه باید کرد؟ ذهن، عقل، چشم و هوشی که آلوده به گناه شدهاند، نیازمند تطهیرند و این تطهیر جز با انس با قرآن ممکن نیست.
وی با تأکید بر اینکه باید در اقیانوس قرآن شنا کرد، افزود: آب ظاهری فقط ظاهر را پاک میکند، اما آلودگیهای باطنی تنها با غوطهوری در قرآن زدوده میشود. قرآن صرفاً الفاظ نیست؛ خود قرآن ما را به عبور از صورت به معنا و از ظاهر به باطن دعوت میکند.
این سخنران با اشاره به پیوند شریعت و طریقت تصریح کرد: عمل به احکام ظاهری قرآن شریعت است، اما حرکت در مسیر ولایت، طریقت و عرفان است. عرفان اسلامی از همینجا آغاز میشود؛ از خلوص در ولایت اهلبیت(ع) و شدن در مسیر آنان.
منصوری لاریجانی با انتقاد از گمشدن محور ولایت در زندگی دینی گفت: مشکل اساسی ما این است که خدا را گم کردهایم و کسی که خدا را گم کند، خود و مردم را نیز گم میکند. غریبترین کتاب در جامعه ما خود قرآن است و تا زمانی که به این غربت پایان ندهیم، ریشههای انحراف اخلاقی و معنوی باقی خواهد ماند.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت مانعزدایی درونی و انس دائمی با قرآن گفت: راه نجات، عرفان قرآنی است؛ عرفانی که اشک، توجه، سحرخیزی و خلوت با قرآن را رمز فهم این کتاب میداند و دل را به کانون معارف الهی تبدیل میکند.